Van jongs af aan is Matthias Declercq gefascineerd door het idee van een leven ver weg van alles. De Vlaamse stedeling besluit op zoek te gaan naar een antwoord op de vraag die hem, en zoveel anderen, bezighoudt: hoe is het leven in de echte wildernis?
Hij besluit een dorpsgenote die in de jaren zestig naar Alaska emigreerde op te sporen. Declercq belandt in Tanana, een onooglijk dorpje in het geografische hart van de uitgestrekte wildernis, omringd door bossen, bergen en moerassen. Hij raakt er diep onder de indruk van de machtige rivier de Yukon en probeert zich te verhouden tot de korte zomers en de eenzame vrieskou van de eindeloze wintermaanden. Maar hoe langer hij in Tanana is, hoe meer Declercq opkijkt van de bewoners. Van Athabaskanen tot oud-Irakstrijders en bejaarde hippies. Een microwereld vol vrije geesten is het, met ook kluizenaars en delinquenten. Declercq verbaast zich in toenemende mate over het uithoudingsvermogen, de vernietigingsdrang en de veerkracht van de mens in deze extreme, afbrokkelende wereld.
Tanana is het meeslepende, verrassende en uiteindelijk ook confronterende verslag van vier seizoenen in de absolute middle of nowhere.
Straf hoe Matthias M.R. Declercq zijn levenslange en naïef gekoesterde fascinatie voor Alaska en het wilde leven omzet in een sterk, eerlijk, meeslepend en vlot leesbaar boek.
In Tanana trekt Matthias Declercq naar Alaska, waar hij bij de daar huizende gemeenschap geïntroduceerd wordt door Monique, een dorpsgenote van Declerq die daar ettelijke decennia eerder naartoe trok om nooit meer terug naar België te keren. Haar zorgende rol leverde haar bij de inwoners van Tanana het nodige respect op, wat Declercqs introductie aanzienlijk vergemakkelijkt. Vier reizen later vertelt Matthias open en eerlijk zijn persoonlijke relaas én dat van het tot de verbeelding sprekende land in één fascinerende en beklijvende literaire ruk. De auteur wordt al snel ontnuchterd en merkt dat heel wat inwoners van Alaska evenzeer dromen van het natuurlijke, wilde leven weg van de wereld dat hij net daar dacht te vinden. Hij ontdekt er prachtige mensen, ongepolijste karakters, zoekende zielen, maar evenzeer koppige einzelgängers en bonte buitenstaanders in een uitgedunde, unieke gemeenschap die stevig worstelt met geweld, verslavingen, uitzichtloosheid en slepende, donkere, eenzame winters.
Matthias M.R. Declercq verhult nergens de uitdagingen van leven in Tanana, bespreekt de confronterende rauwe kanten van het bestaan in Alaska open en bloot en schetst met mededogen maar zonder omwegen de soms schrijnende of heftige persoonlijkheden die hij daar ontmoet.
Maar verder blijft ook zijn fascinatie voor dit unieke land overeind en ervaart hij het bijzonder van die afgelegen gemeenschap aan de lijve. Hij bewandelt op indrukwekkende wijze de lijnen tussen betrokkenheid en verslaggeving, tussen literatuur en non-fictie, tussen beklijven en feitelijkheid. Straf.
In Tanana neemt Matthias Declercq de lezer mee naar een plek die mijlenver verwijderd lijkt van onze dagelijkse wereld. Vanuit zijn fascinatie voor een leven ver weg van de bewoonde wereld reist hij naar Tanana, een klein en afgelegen dorp in Alaska. Daar gaat hij op zoek naar een Vlaamse dorpsgenote die er al sinds de jaren zestig woont, maar gaandeweg wordt vooral het dorp zelf zijn belangrijkste ontdekking.
Tanana ligt midden in de uitgestrekte wildernis, aan de machtige Yukonrivier. De natuur bepaalt er het ritme van het leven. De zomers zijn kort, de winters lang en meedogenloos. Maar het zijn vooral de mensen die Declercq ontmoet die het verhaal bijzonder maken. Hij ontmoet er onder anderen Athabaskaanse inwoners, oorlogsveteranen, hippies, kluizenaars en mensen die aan de rand van de samenleving leven. Elk van hen heeft zijn eigen verhaal en zijn eigen manier om met de harde omstandigheden om te gaan.
Hoe langer Declercq in Tanana verblijft, hoe meer hij beseft dat het boek niet alleen over Alaska of de wildernis gaat. Het gaat ook over mensen: over hun behoefte aan vrijheid, hun drang om te overleven, maar ook over eenzaamheid, zelfdestructie en veerkracht.
Wat mij vooral aanspreekt aan Tanana, is dat Declercq niet alleen de schoonheid van de natuur beschrijft. Hij laat ook de rauwe en soms donkere kanten van het leven in zo'n afgelegen gemeenschap zien. Daardoor krijgt het verhaal iets eerlijks en soms confronterends. Je gaat je als lezer vanzelf afvragen of zo'n leven in volledige vrijheid werkelijk zo aantrekkelijk is als het vanop afstand lijkt.
Tanana is daarmee meer dan een reisverhaal over een bijzondere plek. Het is een zoektocht naar wat mensen drijft wanneer bijna alle zekerheden van de moderne wereld wegvallen. Declercq weet de lezer mee te nemen naar een wereld die tegelijk fascinerend, hard en kwetsbaar is.
Confronterend dat mijn 'romantische' beeld van Alaska duidelijk moet worden bijgesteld. Het boek gaat niet echt over Alaska's natuur, maar eerder over het trauma en de diepgewortelde problemen van de staat. Oprecht fascinerend maar ook best heavy. Een flinke eye-opener.
Van MMRD las ik al enkele geweldige non-fictieboeken. De Val (2016) is misschien wel het mooiste wielerboek ooit en De ontdekking van Urk (2020) is een prachtig staaltje antropologische undercoverjournalistiek (“sort of”).
Voor zijn recentste boek reisde hij helemaal naar de rand van de kaart: ver weg van de wereld in Alaska, een beetje een jongensdroom achterna. Tanana is een ontnuchterend portret van de inwoners en geschiedenis van een klein stadje aan een grote rivier te midden van de grote leegte van Alaska. Vrolijk word je er niet van.
Tanana is kommer en kwel in de kou. Persoonlijk, familiaal en systematisch geweld, misbruik en uitbuiting, onverwerkte trauma’s, verkrachting, moord en zelfmoord…you name it! Van de romantische droom die de kleine Matthias koesterde, schiet weinig over.
Er zit weinig schoonheid in Tanana, des te meer in de taal van Tanana. Matthias M.R. Declercq gaat zich graag te buiten aan poëtische woordkronkels. Dat levert leuke vondsten op, maar bij momenten is de taal overspannen. Daardoor haalt deze Tanana naar mijn aanvoelen niet het niveau van zijn twee vorige boeken. De les is: less is more.
“Als je het omgaan met ongemak nooit oefent, verschrompelt je vrijheid en ben je afhankelijk van omstandigheden. Dan ben je maar vrij zolang de wereld meewerkt.”
Na “De val” en “De ontdekking van Urk” weer enorm genoten van Matthias Declercq. Leuk ook om mijn hometown te zien passeren.
“We hebben toegestaan dat techneuten met vreemde dromen ons gedrag bepalen.” - Ik hoop dat Matthias rebels blijft en niet stopt ons mee te nemen naar plekken die ons een deftige spiegel voorhouden.
Gisteren sloeg ik 'Tanana' van Matthias M.R. Declercq dicht, met een ferme krop in de keel. Wat een prestatie leverde de auteur! Zoals De Standaard schreef, wist hij een ijskoude wereld in een warm proza te vatten. Er blijft weinig over van het romantische ideaalbeeld van Alaska. Maar prachtig hoe Declercq het vertrouwen wint van de inwoners van Tanana. "Ik zie een groep mensen, individuen met onderlinge, losse dan wel sterke verbindingen, als bij chemische elementen. ... Niemand van deze mensen wordt gecanceld. Hooguit worden mensen gemeden, wat niet lukt, altijd kruis je elkaar langs de rivier. Iedereen heeft zijn plek in dit woeste, ontembare gebied, waar sommigen de woeste, ontembare aard hebben overgenomen in losse handen, mensen die online geregistreerd staan op websites waarop je niet verschijnen wil, maar ze krijgen het woord op vergaderingen en ook hier, op een picknick op het gemaaide grasveld aan de rand van het dorp maken zij deel uit van deze plek. Dat kon ik eerst niet vatten, maar nu wel. Mensen die verzaken aan hun verantwoordelijkheden. Mannen, vrouwen, adolescenten. In een stad waren ze reddeloos verloren. Hier klopt er 's ochtends nog altijd iemand op hun deur."
De auteur verbleef een jaar in Tanana, gelegen aan de Yukonrivier. Hij beschrijft de rauwe werkelijkheid van het leven in de afgelegen wildernis rond Tanana. Waar je, ver verwijderd van de bewoonde wereld, dankzij smartphones en internet toch minder ver van die wereld af staat dan het lijkt. Waar de natuur geen rekening houdt met de mens, maar de mens rekening moet houden met de natuur. Waar eenzaamheid en uitzichtloosheid tot wanhoop kunnen leiden, maar afzondering ook helend kan werken.
Het boek is knap geschreven en staat vol mooie metaforen.
Verlangen naar wat ver weg is. Een emotie die me niet helemaal onbekend is. De Clercq beschrijft dat dat gevoel veel verbergt. Dat er altijd meer is dan wat je in je hoofd hebt. Het einde van de wereld is vaak ook het einde voor veel mensen die hun draai moeilijk vinden. Een mooi en eerlijk verslag van een zoektocht die toch loutering brengt ook al is het niet de loutering die de auteur waarschijnlijk verwachtte toen hij voor de eerste maal opvloog.
Als je denkt dat 'Tanana' van Matthias M.R. Declercq gaat over het leven in de ongerepte wildernis van Alaska, kom je als lezer bedrogen uit. Die wildernis blijkt behoorlijk aangetast door de vele avonturiers die het land zien als vindplaats van goud, olie of zalm en door de sluipende invoering van allerlei technische innovaties (van auto's tot televisies en internet). De bewoners blijken een zeer diverse groep, die om allerlei redenen de 'beschaafde' wereld is ontvlucht, maar vaak te maken heeft gehad met allerlei persoonlijke ellende (geweld, alcoholisme, ziekte, ongelukken en zelfmoord). Mensen die zich weten te redden in barre klimatologische omstandigheden en in staat zijn om daarin elkaar te helpen en te ondersteunen, een gemeenschap te vormen. En dit alles helder en invoelbaar beschreven, nuchter en betrokken. Een mooi en verrassend boek over een onbekende wereld.