การเมืองไทยสมัยพระนารายณ์

by นิธิ เอียวศรีวงศ์

ความขัดแย้ง การต่อสู้ของกลุ่มต่างๆ และบทบาทของขุนนางต่างชาติ กับกุศโลบายในการรักษาพระราชบัลลังก์

นอกเหนือจากประวัติศาสตร์อันน่าระทึกใน การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี นิธิ เอียวศรีวงศ์ ยังเสนอ การเมืองไทยสมัยพระนารายณ์ มุมมองใหม่ที่ต่างไปจากการตีความทางประวัติศาสตร์ที่ถือกันมาแต่ก่อน

คือความสัมพันธ์กับต่างชาติที่ได้ดำเนินไปในรัชกาลนั้นปัจจัยสำคัญคือปัญหาการเมืองภายใน, หาใช่เรื่องของการเมืองระหว่างประเทศไม่

อีกทั้งยังเสนอ "ลู่ทางใหม่ของการศึกษาประวัติศาสตร์การเมืองของอยุธยา ไม่ใช่แต่เพียงรัชกาลพระนารายณ์เท่านั้น แต่ทั้งก่อนหน้าและหลังรัชกาลนั้น"

Genres: Nonfiction

112 pages, Paperback

Expected publication January 1, 2523

About the author

ศาสตราจารย์ ดร.นิธิ เอียวศรีวงศ์ เป็นนักคิด นักเขียน และศาสตราจารย์ด้านประวัติศาสตร์ชาวไทย ได้รับรางวัลนักวิจัยดีเด่นจากสภาวิจัยแห่งชาติ, รางวัลฟูกูโอกะ และรางวัลศรีบูรพา นิธิ เอียวศรีวงศ์ได้ชื่อว่าเป็นนักประวัติศาสตร์ที่โดดเด่นที่สุดคนหนึ่งหลังจากสมัยกรมพระยาดำรงราชานุภาพ และจิตร ภูมิศักดิ์

Reviews

[Arnut Pongprueksa · Rating 5 out of 5]

หลาย ๆ อย่างที่เกี่ยวกับพระนารายณ์นั้น มีหลายประการที่ยังจำเป็นต้องขุดหาและค้นคว้าเพิ่มเติม ว่าสภาพบ้านเมืองในยุคนั้นเป็นเช่นไร ส่วนตัวแล้วคิดว่า การศึกษาประวัติศาสตร์ในสมัยอยุธยานั้น ถูกลบเลือนและถูกประวัติศาสตร์กระแสหลักเบียดบังไป จนคนทั่วไปไม่ค่อยจะเห็นคุณค่ามันเสียเท่าไหร่

การบ้านการเมืองในสมัยอยุธยานั้น เห็นได้ว่า ได้ถูกทำให้เหมือนเป็นสิ่งที่ล้าหลังและทำให้ดูเหมือนเป็น “สิ่งที่ไม่ดี” อาจจะเป็นเพราะว่าการเกิดขึ้นของรัตนโกสินทร์ ที่กำลังกล่าวอ้างว่าตนเป็นขาขึ้น (Rise) ของหน้าประวัติศาสตร์ และมองเอากันง่าย ๆ ว่าในสมัยอยุธยานั้น เป็นขาลง (Fall) ก็ว่าได้ (และมองย้อนกลับไป ราวกับว่าสุโขทัยเป็นขาขึ้นในช่วงก่อนหน้า)

นารายณ์จึงถูกมองว่าเป็นพระเอก และเพทราชาในทางกลับกันก็ถูกมองว่าเป็นตัวร้าย

การมองประวัติศาสตร์ ต้องไม่จำกัดอยู่เพียงแค่ป้ายสีว่า แช่แข็งเป็นความคิดหรือกระแสไหนเป็นอย่างเดียวเสมอไป และเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง ก็ไม่ควรมองว่าถูกต้องแท้จริงสัมบูรณ์ (Absolute Truth) ตลอดไป แต่ควรจะมองให้เป็นเฉดสีหรือที่ฝรั่งเค้าเรียกว่า “Spectrum”

ดังนั้น จึงกล่าวได้อย่างง่าย ๆ (แต่เมื่อทำความเข้าใจแล้วอาจใช้เวลาและความพยายามระดับหนึ่ง) ว่า ประวัติศาสตร์นั้น ไม่นิ่งสถิตอยู่กับที่แต่อย่างใด แต่ประวัติศาสตร์นั้น เป็นสิ่งที่มีความเป็นพลวัต (Dynamic) ขึ้นอยู่กับเลนส์หรือการตีความ ภายใต้กรอบความคิดหลาย ๆ อย่างที่ไม่มีที่สิ้นสุด เรื่องเดียวกัน เวลา บริบท และสิ่งแวดล้อม เปลี่ยนแปรไป แม้จะเล็กน้อยก็ตาม จะทำให้ถูกมองเปลี่ยนไป หรือถูกมองให้ลึกมากยิ่งขึ้น ๆ ไม่มีสิ้นสุด นี่แหละ คือศาสตร์ของมนุษย์ (Humanities)

หนังสือเล่มนี้ ก็เป็นบทความหรือเป็นบทร้อยเรียงหนึ่งที่ ให้แง่มุมในการเมืองของสมัยพระนารายณ์ และผู้เขียนก็ได้ให้สีสัน และเพิ่ม “เฉด” ของประวัติศาสตร์ ที่จะไม่จำกัดอยู่แค่ “ขาวและดำ” อีกต่อไป

หลาย ๆ ข้อเสนอ หรือข้อโต้เถียง ที่ผู้เขียนยกขึ้นมานั้น โดยหลักจับใจความได้ว่า สาเหตุหลัก ๆ ที่เกิดปรากฏการณ์นั้น ไม่ว่าจะเป็นในช่วงที่นารายณ์ครองราชย์ หรือช่วงที่สูญเสียราชบัลลังก์ไปนั้น ดูเหมือนจะมาจากระบบการเมือง “ภายใน” มากกว่าปัจจัย “ภายนอก” นอกจากนี้ ผู้เขียนคืนหรือเผย “ความเป็นมนุษย์” ให้แก่นารายณ์ โดยอธิบายว่าเหตุใดถึงพระราชาองค์นี้จึงได้แปรพระราชฐานไปอยู่ที่ลพบุรีอยู่บ่อยครั้ง

หนังสือเล่มนี้ แม้ว่าจะตีพิมพ์ออกมานานแล้ว แต่ก็ยังรู้สึกว่า มีคุณค่าอย่างมากแก่การศึกษา และนำไปมองเหตุการณ์หรือปรากฏการณ์ต่าง ๆ ในประวัติศาสตร์ได้อีกมากมาย ทั้งไทยและเทศ

[คุณชายกอล์ฟ นิรัติศัย · Rating 4 out of 5]

อ.นิธิ ได้นำเสนอแนวคิดว่า ความสัมพันธ์กับต่างชาติ [ขุนนางต่างชาติ, กองทหารอาสาต่างชาติ] ที่ได้เกิดขึ้นอย่างเข้มข้น ในรัชสมัยของพระนารายณ์นั้น น่าจะเกิดจากปัจจัยการเมืองภายในอยุธยา [ความขัดแย้งระหว่างกลุ่มต่างๆ, การลดอำนาจขุนนางฝ่ายปกครอง] มากกว่า การเมืองระหว่างประเทศ [การนำฝรั่งเศสมาคานอำนาจกับฮอลันดา]

[Wasin Waeosri · Rating 5 out of 5]

หนังสือเล่มนี้เปิดมุมมองใหม่ๆ ที่มีต่อสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ (หรือกระทั้งต่อประวัติศาสตร์ไทย) ใครที่อินบุพเพสันนิวาสมาอ่านอาจจะ shock ได้ (ฮา) หนังสือเล่าเรื่องการเมืองภายในของสยาม ความขัดแย้งระหว่างกลุ่มอำนาจต่างๆ ที่เราไม่เคยนึกถึงจนนำมาสู่การสิ้นสุดของราชวงศ์ปราสาททอง

ข้อดีคืออ่านง่ายมาก อาจารย์นิธิแกเขียนอธิบายดี เล่มบางๆ อ่านแป๊บเดียวก็จบ แนะนำ

[Nuttawat Kalapat · Rating 4 out of 5]

ก็ทำให้รู้อีกมุมที่ไม่รู้มาก่อนครับ
ชอบ ความเล่าอีกมุม ของ อ.นิธิ เสมอ

[Khunpmai · Rating 5 out of 5]

เป็นหนังสือที่บ่งบอกอีกมุมของยุคพระนารายณ์ได้เป็นอย่างดี