Η Οστάνδη το 1936, μία παρέα μεγάλων ή λιγότερο μεγάλων εξόριστων Εβραίων συγγραφέων, με τους Ναζί να ακούγονται όλο και πιο δυνατά. Αποσπάσματα από επιστολές, ημερολόγια, βιβλία. Γεγονότα πραγματικά, ή λιγότερο, διανθισμένα όλα με την ατμόσφαιρα μιας νωχελικής και απεγνωσμένης ελπίδας που σβήνει. Ποτά, πολλά. Σχέδια, όλα ματαιωμένα. Και ενοχή, είτε φανερή λόγω αδυναμίας ουσιαστικής δράσης ενάντια στον κατήφορο, είτε υποβόσκουσας, με μόνο εμπόδιο την ματαιοδοξία που δεν σβήνει -ποτέ- στον άνθρωπο.
Για όποιον ενδιαφέρεται για την ομάδα αυτή των μελαγχολικών και απελπισμένων εξόριστων συγγραφέων μιας άλλης εποχής αλλά ταυτόχρονα διαχρονικής γοητείας. Για μία φιλία (αυτήν του Τσβάιχ με τον Ροτ) , ο ομφάλιος λώρος της οποίας, όπως γράφει κάπου ο Ροτ, υπάρχει και δεν επιτρέπει καμία απόσταση. Για τον αν γίνεται να υπάρχει «ζωή χωρίς ενοχή». Το ερώτημα είναι ρητορικό – δεν γίνεται.
Για τον Ροτ τα έχουμε πει και γράψει εδώ συχνά. Είναι, για μένα, ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς (τα καλά του, εννοείται, όχι όσα υπαγόρευε η άδεια τσέπη). Ο χαρακτήρας του, έστω τα τελευταία λίγα χρόνια της ζωής του σκιαγραφείται τόσο παραστατικά που δεν μπορώ να μην σκεφτώ για άλλη μία φορά ότι είναι ίσως ο μόνος από όλους τους συγγραφείς που έχω διαβάσει τον οποίο θα ήθελα να γνωρίσω προσωπικά. “Εκείνη προσπαθεί να του κόψει το ποτό. Αυτός προσπαθεί να της το μάθει. Νομίζω πως αυτός θα βγει νικητής».
Από την άλλη ο σπουδαίος Τσβάιχ, ο λεπτεπίλεπτος, ηθικός, ονειροπόλος, και για ορισμένους άτοπος και άχρωμος Τσβάιχ, για τον οποίο η επιλογή θέσης φάνταζε από μόνη της ως προδοσία του αγαπημένου του κόσμου του Χθες. «’Η πολεμήστε ή σωπάστε» του έγραψε ο Ροτ.
Και δίπλα τους άλλοι, ο Άρθουρ Καίστλερ, ο Χέρμαν Κέστεν, ο Κλάους Μανν, ο Έγκον Κις, η Κόυν. Λογοτεχνικά και δημοσιογραφικά ονόματα λιγότερο ή περισσότερο γνωστά. Κουτσομπολιά, κακίες, αίολα σχέδια δράσης, λογοτεχνικές ιδέες, γράψιμο, μισητοί έρωτες και αγαπημένα μίση. Και πάντα, όλα αυτά, μπροστά από ένα τέλος ορατό, σε όλους τους.
Σύντομο, γοητευτικό, πνευματώδες, πιστό στην ατμόσφαιρα της αυγής του μεγάλου χάους το Β’ΠΠ. Το βρήκα εξαιρετικό.