VO 5, netl
A
De geschiedenis van mijn kaalheid – Marek van der Jagt.
B
Ik ben vroeg kaal geworden. Dat het niet lang op zich zou laten wachten heeft er altijd al ingezeten, maar dat het zo vroeg zou gebeuren kwam toch als een verrassing.
Dit is de geschiedenis van mijn kaalheid, en ik ben niet van plan hierna ooit nog één woord op papier te zetten.
Sommige schrijvers hebben maar één boek in zich en die schrijven dan over een oorlog, een gruwelijke ziekte, een verdwenen dochter die na vier jaar in een waterput wordt teruggevonden. De geschiedenis van mijn kaalheid steekt daar povertjes bij af, maar ook kleine geschiedenissen kunnen belangrijk zijn.
Het eerste deel zet je direct op een verkeerd spoor. Het zorgt ervoor dat je de rest van het boek over het verkeerde spoor blijft rijden en je de wissel mist die leidt naar het goede spoor en verraadt waar het boek nu precies om draait. Pas richting het einde maakt het spoor, het verkeerde spoor, een vreemde, scherpe bocht en dan zit je plotseling wel op het spoor dat het juiste is.
Het eerste deel wekt de illusie dat het boek draait om de kaalheid, maar die kaalheid moet je, zo blijkt richting het einde, eerder figuurlijk dan letterlijk nemen.
Ook maakt de schrijver duidelijk dat die geschiedenis waar dit boek om draait niet te vergelijken is met de grote problemen waar veel boeken om draaien. Achterafgezien een uitstekende keuze van de schrijver. Hierdoor lijkt immers de focus te liggen op het kleine probleem dat de hoofdpersoon is tegengekomen tijdens zijn zoektocht naar de amour fou.
In de tweede alinea begint de schrijver direct over zijn moeder te vertellen. Ik heb dat opgevat als een introductie van de diverse personages die naast het hoofdpersonage een rol hebben binnen het verhaal. Nu ik het overlees valt mij op dat tijdens de introductie van deze personages keer op keer zijn moeder opnieuw wordt genoemd: hoe denkt zij over iets? Hoe zou zij reageren op een dergelijke situatie? Hij vergelijkt zijn moeder met Eleonore, de nieuwe vrouw van zijn vader nadat zijn moeder gestorven is.
Wat mij nu opvalt, is de opmerking van zijn vader: ‘De beste huwelijken zijn verstandshuwelijken.’ Deze uitspraak gaat over Eleonore, maar gezien het feit dat het een idee is die waarschijnlijk altijd al bij Mareks vader paste, zal deze uitspraak ook over Mareks moeder gaan. Het wijst er op dat het huwelijk tussen Mareks ouders ook een verstandshuwelijk is geweest.
Een zin later wordt genoemd dat de moeder van Marek veel minnaars heeft gehad. Dit verklaart weer waarom Mareks moeder zo vaak vreemd kon en mocht gaan.
Op de eerste bladzijdes van het boek wordt ook aangegeven dat zijn moeder is overleden door een ongelukkige val. Achteraf gezien is dit alleen wat de buitenwereld moest denken. Marek heeft zijn moeder immers zelf van een berg geduwd. Je kunt je afvragen hoe die val is gekomen, maar het is niet een vraag die sterk in je gedachten blijft hangen.
Wat wel een opvallende uitspraak binnen het eerste hoofdstuk is, is de uitspraak dat hij de dood van zijn gedichtenbundel erger vindt dan de dood van zijn moeder. Hierbij vraag je je wel even af wat er gebeurd is tussen Marek en zijn moeder.
Doordat bijzaken hoofdzaken zijn geworden en hoofdzaken bijzaken blijven deze vragen niet hangen. Het boek gaat een totaal andere richting op, en je verwacht niet dat uiteindelijk die kleine bijzaken in het begin zo belangrijk zijn voor de daadwerkelijke ontknoping.
Als ik iets verder kijk dan de eerste twee bladzijdes valt op dat Mica, de biologische tante van Marek al voorkomt. Mica kon ik in het begin niet plaatsen. Wat deed ze in het boek? Nu wetende hoe het afloopt begrijp ik waarom dit al in het eerste hoofdstuk zat en hoe ze aan de spullen kwam die van de moeder van Marek waren.
C: Mening
Het eerste waar de schrijfstijl van dit boek mij aan deed denken was ‘Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend’. In beide boeken is de moeder overleden, wat ik ook nog als overeenkomst kan noemen. Plagiaat? Nee, dat niet. Ik zou dit ook niet willen kenmerken als negatief punt. Ik zal het maar een soort schrijfgenre noemen. Net als in ‘Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend’ wordt de situatie in ‘De geschiedenis van mijn kaalheid’ ook beschreven met opvallend veel humor en bizarre situaties. Bij ‘De geschiedenis van mijn kaalheid’ is de humor net wat subtielere weergegeven en wordt die humor ook langer doorgevoerd. Bij ‘Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend’ is die humor meer springerig.
Een ander verschil is dat de humor bij ‘De geschiedenis van mijn kaalheid’ vooral ontstaan is vanwege de karikaturale personages. Bij ‘Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend’ is er vooral spraken van situaties die vol humor worden beschreven.
Wat qua verhaal bij ‘De geschiedenis van mijn kaalheid’ goed gedaan is, is dat heel erg afleid. De hoofdzaak lijkt te liggen bij het geslachtsdeel van Marek dat iets wat aan de kleine kant is. Het verhaal lijkt te gaan over Mareks zoektocht naar de amour fou, maar ook dat zou ik eerder als bijzaak benoemen.
Het verhaal gaat eigenlijk helemaal niet over Marek. Het gaat eerder over Mareks moeder, die zwanger werd van een minnaar, en niet van de man van wie Marek altijd dat dacht dat hij zijn vader was.
Bijzaken werden hoofdzaken, en hoofdzaken bijzaken, zoals de schrijver ook zelf zegt in het op één na laatste hoofdstuk:
Zo kom ik terug bij Mica en mijn kaalheid. Eindelijk. Daar was het me om te doen, van het begin af aan. Maar bijzaken werden hoofdzaken en omgekeerd.
Naast de humor heeft het boek een geweldige ontknoping die op een indrukwekkende manier beschreven is:
Hoe voelt het als jouw leugen de waarheid van de rest van de wereld wordt, een waarheid die zelfs de kranten heeft gehaald? Het voelt niet. In het begin voelt het onbehaaglijk, maar die onbehaaglijkheid is van korte duur.
Als mijn leugen de waarheid van de anderen is geworden, een waarheid die ze voelen, zien, horen, en waar ze om huilen, hoe zat het dan met wat ik zag, voelde en hoorde, en wat was de status van mijn tranen?
De geschiedenis van mijn kaalheid is een bijzonder boek, dat je zeker richting het einde niet meer naast je neer kan leggen. Die je wakker houdt tot drie uur ’s nachts omdat je het niet weg kan leggen. Het is een uniek boek vol humor met een verrassend slot: een boek die je eigenlijk nog een keer zou moeten lezen om dan eens te letten op alle aanwijzingen die naar het slot hebben verwezen.