Jest rok 1990. Nadeszła wolna Polska i pan Darek też jest wolny. Jest wolny, bo wyszedł z więzienia. Jest wolny, bo nie ma siły ruszać się szybko, uderzać z zaskoczenia. Kiedyś, przed Sztumem, za komuny, pan Darek był gościem. Zjadał frajerów jak pieczone kurczaki. Brał wszystko, co chciał, i nawet nie patrzył. Był potężny. Teraz jest wątły. Niedobrze, bo świat dookoła pana Darka wywrócił się do góry nogami: okazje czają się za każdym rogiem, pieniądz leży na ulicy, wystarczy się po niego schylić. Wystarczy nie być frajerem. Ale aby to zrobić, trzeba jakoś oszukać tę łajzę Zmorę, co wepchnęła w łapy kontrakt oszukańczy...
Pan Darek to trzecia i zarazem ostatnia powieść ze świata Ślepnąc od świateł. Zabierze Was w głąb głowy faceta, który stał się najbardziej uwielbianym czarnym charakterem polskiej popkultury po 1989 roku. Już coś wiecie o panu Darku. Wiecie, że lubi z cukrem, bez cytrynki. Wiecie, że lubi podróżować – Czarnogóra, Tajlandia. Wiecie, że jest trochę zaburzony. Ale tak naprawdę nie wiecie o nim nic. Dowiecie się dopiero teraz.
Popularny pisarz młodego pokolenia. Pochodzi z Nidzicy, ukończył studia dziennikarskie na UJ. Współpracownik pism „Lampa” i „Machina”, twórca rubryki „Tydzień kultury polskiej” w tygodniku „Wprost”. Autor kilku powieści, z których dwie ostatnie – "Instytut" i "Zmorojewo" wpisują się w konwencję horroru (przy czym "Zmorojewo" jest przede wszystkim powieścią przygodową dla młodszych czytelników). Fani alternatywnej muzyki rockowej z kolei wysoko cenią sobie Radio Armageddon, wydane w 2008. Sam Jakub nazywa siebie „pisarzem, niezależnym publicystą, recenzentem, felietonistą, blogerem, konsumentem śmieci i wzorowym odbiorcą kultury masowej”.
Mam ja Ci trochę problem z tą książką bo oczywiście napisał ją tak pięknie, piękniusio Pan Autor który niektórymi swoimi książkami balansuje na granicy literackiego geniuszu. Niezaprzeczalnie, bo to co robi Żulczyk swoimi książkami z głową i duszą czytelnika, a mówię tu o sobie oczywiście, to jest coś wyjątkowego poznawczo. Informacja zwrotna czy Czarne słońce to były dla mnie książki niesamowite. I po wieczność już będą przeze mnie polecane przy nazwisku Autora. A tutaj mamy książkę, która nagle nazywa się elementem trylogii, podczas gdy jak wychodziła „Dawno temu w Warszawie” jako druga część Ślepnąc od świateł, miała być ostanią, zamykającą dylogię. O czym mówił sam pisarz na swoich social mediach. No ale czasu się zmieniają, klimat się zmienia, a pisarz musi jeść.
W mojej ocenie, podejrzeniu i pewnie nieco nagiętej dedukcji, Pan Aktor świętej już niestety pamięci, Jan Frycz tak mocno ożywił demona Daria, że poświęcenie osobnego tomu powieści postaci pierwotnie tylko literackiej, było już właściwie finansową koniecznością. Okazją niemożliwą do zmarnowania. Nie wiem, czy nie lepiej było porzucić tego pomysłu. Osławioną herbatkę bez cytrynki to Autor mówił w jednym z wywiadów, że nie ma co dawać drugi raz do książki, to już było.
Ta książka to jest taki aneks do uniwersum Ślepnąc od świateł, taki dodatek, jak DLC do gry. A filmowo to taki bym powiedział Spin off. Zrobione, żeby się w kieszeni zgadzało, wiadomo, ale poza tym to literacko jest zupełnie niepotrzebny twór. Czysta rozrywka byłaby usprawiedliwionym powodem, ale pozostaje nadal pytanie otwarte czy to potrzebna lektura. Tutaj nadal obcujemy ze złem bezsensownym, nawet można odczuć podczas lektury dyskomfort demoniczny. W taki nieprzyjemny sposób. I pojawia się w konsekwencji pytanie po co my z tym złem mamy obcować, skoro to ani początku, ani końca nie ma. I też nawiązanie wizyjne do rozmowy Darka z Kubusiem/Piotrusiem, nota bene najczęściej pokazywanej na shortach na YouTubie. Tło fabularne samo w sobie jest w porządku, pokazuje co tam się dzieje czy działo w latach 90 z bandytierką, prostytucją, biznesami. Jak to wszystko funkcjonowało przy zupełnym przyzwoleniu państwa i ludzi. No to ładny obrazek, a właściwie nie tyle ładny co bardzo wiarygodny. Taki realizm podbija postrzeganie powieści, jej ocenę.
Fabularnie to się rodzi niemrawo w dziwnym anturażu nieco psychodelicznym, horrorowym wręcz, a akcenty kryminalne wpadają w fantastykę aż do jakiejś, znowuż, psychodelicznej demonicznej narracji kosztem tej właśnie realistycznej gangsterki. Powieść zaczyna uginać się pod własnym ciężarem. I nagle w połowie książki dostajemy Daria który wali takimi tekstami, że można się dusić ze smiechu. Mocne i cięte. Charakternie. Ale to teatr jest bo cała ta książka znowu jest napisana trochę jak Ślepnąc, tak mocno serialowo, scenariuszowo, zbyt artystyczne, zbyt wizyjne to wszystko, zbyt teatralnie co jest też obrazowane kolejnymi skokami świadomości w różny czas i miejsca samego Darka. Zabieg fajny, ale filmowo fajny, w książce jest po prostu uciążliwy, źle zagospodarowany i po prostu niepotrzebny.
Finalnie to nie jest zła książka, ale ona nie przekonuje na świeżo do autora od nowa. Jeśli ceniłem jego twórczość będę go czytał dalej, ale to jest dla mnie jakaś tam książka, jak to młodzież mówi tylko spoko. Ale gdyby była moja pierwsza od Żulczyka, nie mam przekonania, że sięgnąłbym po drugą (a moją pierwszą była Zrób mi jakąś krzywdę, świetna nawiasem mówiąc). Uważam, że gdyby Pan Darek był jakimś innym gangsterem, a nie Dario, osobną powieścią bez naleciałości wymogów widzów (a nie czytelników), to byłaby książka miód. Bo tutaj ten zły, nawet się wzruszyć potrafi samemu się z roli wybijając. Jest też człowiekiem słabym, niewolnym, trochę nieudacznym, choć bez wątpienia szalonym.
Do tego nieustannie jest czytelnikowi przypominane, że są lata 90. Jakby nie wynikało to już z zdanego tła z samej akcji czy fabuły, powieściowy Darek musi rzucać hasłami z piosenek czy reklam telewizyjnych. Ojciec prać! Na ten przykład. I to nie raz. Robi się z tego typowa Mrozowska Chyłka, która w braku dialogów czy akcji leci popkulturą. I trochę tak jest, że autor pokazuje że trwa w chwili i w momencie, tak jego wszyscy bohaterowie trwają w chwili i w momencie. Nie mają początku i końca tylko jest moment. Ileś tych momentów, nie potrafiących się samodzielnie kontynuować ani połączyć ze sobą. Mistrz momentów, mistrz chwili, fabularnie to jest ostatecznie taki patchwork, który zapewne jako serial rozwali ludziom mózgi, jako książka pozostawia lekki niedosyt.
Talent Jakubowi Żulczykowi nie ucieknie, a tak jak On pisze, tworzy te strumienie świadomości postaci, które czują. Nawet jeśli są złe to jest niepodrabialne autentyczne. Stąd się bierze mój ból z tą książką, bo widzę, że pisarz z talentem napisał pastisz na wiwisekcję psychopaty. I jakby tak scalić takiego Orbitowskiego i Żulczyka w jeden, jak w anime jakimś japońskim, to by powstał pisarz piszący książki które by Polakom prażyły styki.
Panu Autorowi dziękujemy za w porządku książkę, ale no. Być może czwarta już nie potrzebna? Tak mówię tylko fajnie, po koleżeńsku.
Nie wiem, czy ja już może wyrosłem z Żulczyka, czy serio te ostatnie dwie książki są mniej ciekawe… W liceum ten jego styl pisania robił na mnie spore wrażenie i był czymś zupełnie nowym z zakresu literatury. Zaś obecnie ta jego wulgarna estetyka mnie już prędzej nuży, aniżeli intryguje.
Dario powraca! A właściwie poznajemy go na długo przed wydarzeniami ze „Ślepnąc od świateł”, kiedy nie jest jeszcze człowiekiem, którego nazwisko budzi respekt w warszawskim półświatku. Jest rok 1990. Darek Kinski wychodzi z więzienia i próbuje odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Polska właśnie przechodzi wielką transformację, a on dostrzega w niej mnóstwo okazji do zarobienia pieniędzy. Problem w tym, że dawny Dario nie jest już tak silny jak kiedyś, a na dodatek towarzyszy mu coś znacznie gorszego niż policyjne zainteresowanie – Zmora. Jakub Żulczyk zabiera nas do początków historii jednego z najbardziej charakterystycznych czarnych charakterów polskiej literatury.
Akcja rozgrywa się przede wszystkim w Trójmieście, a klimat początku lat dziewięćdziesiątych stanowi jeden z mocniejszych elementów powieści. Nowe możliwości, szemrane interesy, ludzie próbujący urządzić się w zmieniającym się kraju i przestępczy światek, w którym nie ma miejsca na sentymenty. Dario stopniowo zdobywa pozycję, poznaje kolejnych ludzi i pokazuje, że potrafi być naprawdę niebezpieczny. Nie brakuje brutalności, czarnego humoru i absurdalnych sytuacji, z których Żulczyk potrafi wydobyć coś wyjątkowo niepokojącego. To właśnie ten brudny, duszny świat sprawia, że łatwo rozpoznać literacki klimat znany z poprzednich książek.
Najciekawsze jest jednak to, że tym razem niemal dosłownie wchodzimy do głowy głównego bohatera. Przeszłość, wspomnienia, traumatyczne doświadczenia i teraźniejsze wydarzenia zaczynają się ze sobą mieszać. Ważną rolę odgrywa Zmora, a granica między tym, co rzeczywiste, a tym, co rodzi się w umyśle Daria, bywa wyjątkowo cienka. Autor odsłania kolejne fragmenty jego osobowości, pokazując, że za bezwzględnością i groteskowym zachowaniem kryje się znacznie bardziej skomplikowana historia. Nie jest to jednak klasyczna biografia gangstera ani prosta opowieść o narodzinach przestępcy.
„Pan Darek” to mocne domknięcie literackiego świata „Ślepnąc od świateł”. Żulczyk ponownie udowadnia, że potrafi tworzyć wyraziste postacie, budować niepokojącą atmosferę i posługiwać się językiem, który trudno pomylić z twórczością innego autora. Jest brutalnie, momentami groteskowo, chwilami wręcz surrealistycznie. To powrót do dobrze znanego uniwersum, ale z zupełnie nowej perspektywy. Jeśli Dario należał do tych bohaterów, których po lekturze pierwszej książki i obejrzeniu serialu trudno było wyrzucić z pamięci, tym razem dostajemy okazję, by dowiedzieć się, skąd wziął się człowiek, którego później poznaliśmy jako Pana Darka.
Pan Darek? Czyli wejście na własną odpowiedzialność.
Jest lepko, metalicznie i niebezpiecznie. Uwiera, jest nieprzyjemna, wulgarna i krwawa. Ale czego byśmy się spodziewali po Darku? Cukiereczków, serduszek i pluszu? No właśnie. Każdy, kto zakochał się w prozie Żulczyka wie jaki to kaliber i sposób pisania - tutaj zero zaskoczeń.
Chociaż no właśnie. Wiem, że moje wyobrażenia nie muszą pokrywać się z wizją Autora. Dlatego szanuję tę powieść, nie mniej myślałam, że będzie więcej Daria w Dariu, w sensie takiego jakiego go poznaliśmy - z jego niebezpieczną aurą, zdrobnieniami, całym szaleństwem. Spodziewałam się większego obrazu jego życia, który poprowadzi nas do momentu kiedy poznajemy go w ŚoŚ, że moglibyśmy jego oczami poznać Jacka i gdzieś w tym momencie zakończyć. No ale właśnie to były moje oczekiwania, którymi nie mogę obciążać Pana Żulczyka. Dostałam za to początki Darka, chociaż czuję, że prawdziwa historia dopiero zaczyna się w momencie, kiedy kończy się ta książka. I szczerze? Bardzo chciałabym przeczytać drugi tom, poznać dalsze losy bohaterów, których poznaliśmy. Chciałabym potraktować tę historię jako nowy początek. Preludium. W tej formie jest to dla mnie dodatek do historii. Fajny jako ciekawostka, coś nowego od jednego z moich ulubionych pisarzy, ale do uniwersum ślepnąc niewiele wnosi. Dwa poprzednie tomy były dla mnie mistrzostwem, zupełnie inną ligą. Może to idealny moment żeby kolejny raz wrócić w tamte rewiry i przestać się „użalać” nad Darkiem. Chociaż nie wiem czy to dobrze o mnie świadczy, że tęsknię za takim psychopatą, chociaż w tej powieści jest jeszcze większym psycholem.
Niestety, przez - moim zdaniem - bardzo nierówne tempo opowiadanej historii, po początkowym trzęsieniu ziemii wdaje się niepotrzebna dłużyzna. Za to końcówka wynagradza; bardzo, bardzo oniryczna (niemal jak transcendentne przeżycie dla bohaterów tych scen) sekwencja zdarzeń, która rodzi Daria w formie znanej z wcześniejszych książek. No i jednak cała ponad 500-stronicowa książka będąca strumieniem świadomości wprost z głowy Pana Darka to dość męcząca (zarówno pod względem jego charakteru, ale przede wszystkim stylistyki) podróż. Ale wliczam to w koszta tego, jakim główny bohater jest psychopatą.
lepsze niż bardzo nieudane dawno temu w warszawie, ale nadal mniej angażujące niż slepnac od świateł. warsztatowo natomiast chyba najlepsza książka zulczyka. jak na powieść demistyfikujaca postać opartą na jej mistycyzmie bardzo solidna. fajnie zabiegi narracyjne miejscami trochę zbyt samozachwycajaca się, ale bardzo przyjemna i lekkostrawna.
Mam wrażenie, że ten naturalizm i brutalność już jest trochę nie na moje nerwy. Żulczyk pisze jak zwykle świetnie, ale nie jestem pewna, czy ta książka była w ogóle potrzebna. Trochę to wiwisekcja zła, trochę studium psychopaty, trochę dotknięcie traumy.
Właśnie skończyłem czytać. I zastanawiam się, czy to nie była jeszcze większa podróż w paszczę szaleństwa niż „Czarne słońce”. Może dopiszę coś więcej, jak ta książka we mnie okrzepnie.