Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım

by Haldun Taner

Haldun Taner, “Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım”ın iki kahramanı Vicdani ile Efruz’un şahsında 20. yüzyıl Türkiye’sinin analizini yapıyor. Karagöz’lerle Hacivat’lara uzak yakın aynalar tutarak ‘gözlerimi kaparım vazifemi yaparım’ anlayışına tatlı-sert dokunuyor.

“Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım”ın ana teması da bir yanlış koşullandırma. Oyunun ekseni, küçük ezik bir adam. Kapsadığı süre, yakın tarihimizin yetmiş yılı. Dekoru, Türkiye ve Yakındoğu haritası. 31 Mart’tan 12 Mart’a kadar oynanan siyasi oyunların zengin arka fonu önünde çeşitli dönemlerin, çeşitli koşullandırma evrelerinin kurbanı bir küçük, bir ezik adamın acı komedyasını izliyoruz, on beş tablo boyunca.” (Haldun Taner)

“Çok soylu bir tiyatro eseri bu. Üstelik Haldun Taner o cesur ama cesaretini kabul ettirmesini iyi bilen; taşlayıcı ama kırmadan taşlayıcı, tatlı, yumuşak üslubu ile bu güzel eserini büsbütün güçlü kılmış. Tiyatro geçmişimizin bütün olanaklarından –Karagöz, tuluat, kanto gibi– bilge bir ustalıkla yararlanan Taner, gerçekten ilgi çekici, uyarıcı ve başarılı bir sonuca ulaşmış.” (Çetin A. Özkırım)

Yazılış Tarihi: 1964
İlk Gösterim: 1964-1965 sezonu

Genres: Plays, Turkish Literature, Literature

132 pages, Paperback

First published January 1, 1979

About the author

Haldun Taner, a well-known Turkish playwright and short story writer.He was born on March 16, 1915 in Istanbul. After graduating from the Galatasaray High School in 1935, he studied politics and economy at the University of Heidelberg in Germany, until a serious health problem forced him to return to Turkey, where he graduated from the Faculty of German Literature and Linguistics in 1950. He also studied theatre and philosophy at the University of Vienna between 1955 and 1957 under the direction of Heinz Kindermann (1894–1985), an Austrian theater and literary scholar.

As a well-disciplined writer accumulating a rich blend of culture, Taner wrote a great number of stories, generally humorous; essays, newspaper columns, travel writings and theatre plays, in particular, brought him several important awards including the New York Herald Tribune Story Contest First Prize (1954), the Sait Faik Story Award (1954), the International Festival of the Humor of Bordighera Award (1969), and so on. Among his plays, the most popular is Keşanlı Ali Destanı (Epopee of Ali of Keshan). His stories have been translated into German, French, English, Russian, Greek, Slovanian, Swedish, and Hebrew.

Taner affected Turkish theater with the so-called Haldun Taner Theater named after his school of cabaret theater style. In 1967, together with Metin Akpınar, Zeki Alasya and Ahmet Gülhan, he founded the Devekuşu Kabere (“Ostrich Cabaret Theater”).

Haldun Taner died of a sudden heart attack on May 7, 1986, in Istanbul. He was laid ro rest at the Küplüce Cemetery following the religious funeral service at the Teşvikiye Mosque on May 9.

Works:

Stories: Yaşasın Demokrasi (1949),Tuş (1951), Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu (1953), Ayışığında Çalışkur (1954), Onikiye Bir Var (1954), Konçinalar (1967), Sancho’nun Sabah Yürüyüşü (1969), Kızıl Saçlı Amazon (1970), Yalıda Sabah (1983), Plays: Günün adamı-Dışardakiler (1957), Ve Değirmen Dönerdi (1958),Fazilet Eczanesi (1960), Lütfen Dokunmayın (1961),Huzur Çıkmazı (1962), Keşanlı Ali Destanı (1964),Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım (1964), Zilli Zarife (1966), Vatan Kurtaran Şaban (1967), Bu Şehr-i Stanbul Ki (1968), Sersem Kocanın Kurnaz Karısı (1971), Astronot Niyazi (1970), Ha Bu Diyar (1971), Dün Bugün (1971), Aşk-u Sevda (19739, Dev Aynası (1973), Yâr Bana Bir, Anectode-Travel Writing-Interview:Devekuşuna Mektuplar (1960),Hak dostum Diye başlayalım Söze (1978), Düşsem Yollara Yollara (1979),Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil (1979), Yaz Boz Tahtası (1982), Çok Güzelsin Gitme Dur (1983), Berlin Mektupları (1984), Koyma Akıl Oyma Akıl (1985), Önce İnsan Olmak (1987)

Reviews

[Mehmet]

Bu kitabın yüz temel eserden, klasiklerden birisi olması gerektiğine inanıyorum. Verdiği mesajları hala canlı ve geçerli, üstelik tipolojileri de aynı şekilde.
Budala kitabının başrolündeki saflıkta, Candide talihsizliğinde bir karakter olan Vicdani benim favorim oldu. Vicdani karakterinde ülkenin vicdanını gördüm desem yeridir.

Bu kitapta gördüğüm şeylerden diğeri ise 100 yıldır bu ülkenin ve bu ülke insanlarının hiç değişmemiş olduğuydu.

[Rıdvan · Rating 4 out of 5]

Müthiş bir oyun, Şahane bir kabare.
Kabarenin ne demek olduğunu anlamak isteyenlere...
Vicdani masum, namuslu ve fazlaca saf bir çocuktur. Hep kandırılır, hep aldatılır.
Efruz ise tembel, kurnaz ve düzenbaz bir çocuktur. Hep kandırır, hep dolandırır. Tabi en çokta çocukluk arkadaşı Vicdani'yi kullanır.
Böylece büyürler. Efruz effendi çok önemli yerlere gelirken Vicdani basit memuriyetin ötesine geçemez. Hapislere düşer.
Karşıtlıklardan faydalanıyor Haldun Taner. Çok zevkli çok tatlı bir eser. Oyununu izlemeyi o kadar çok istiyorumki. Ülke genelinde 1000 defadan fazla oynanmış ama ben o zamanlar neredeydim bilmiyorum(!)
Bu arada kitap kapağında görünen kişi Haldun Taner değil, ilk günden itibaren defalarca Vicdani'yi oynayan Ulvi Uraz.
Oyunun ilk kadrosunda Ulvi Uraz'dan başka Metin Akpınar, Ercan Yazgan ve Alev Koral gibi daha pek çok efsane oyuncu var. Tabi onları canlı izlemek artık mümkün değil maalesef.

[Smand · Rating 5 out of 5]

"Yüzyıllardır kandırılmış
Ezilmiş
Okkanın altına gitmiş
Küçük adamların
Uyanış marşı"

"Gözlerimizi açalım gerekeni yapalım."

"Sakın plak olmayın
Sakın plak olmayın
Sakın plak olmayın"

[Tuba Kılıç · Rating 5 out of 5]

Vicdani: “Konuşmuyorum çünkü dinliyorlar. Yazmıyorum çünkü yazdığımı yanlış yorumlayabilirler. Okumuyorum, belki okuduğunda yasak bir şeyler bulurlar. Gözümü kulaklarımı kapıyorum çünkü gördün duydun diye şahit yazar, anamı ağlatabilirler...”

Koro: “ Herkes bir plak zaten
Küçük yaştan doldurulmuş
Baba evinde
Okulda
Sokakta
Mitingle
Gazetelerle
Radyolarla, televizyonla
Nutukla, vaazla
Zılgıtla, copla
Yasak demişler şuna
Öbürüne tu kaka
Örfü âdet şunlar şunlar
Hak hukuk diye bir şeyler
Yüksek milli menfaatler
Biz hep bunu çalarız
Asırlardır çalmışız
Saflar bu yemi yemiş
Hin oğlu hinler
Kös dinleyip iş becermiş “

[Ahmet · Rating 5 out of 5]

Tek kelimeyle harika. Bir yazarla tanışma şansım olsa kesinlikle Haldun Taner ile tanışmak isterdim. İnşallah iyi bir ekiple sahnede izleme şansına da nail olurum günün birinde.

[Baran · Rating 4 out of 5]

"Gözlerinizi açın, gerekeni yapın" sözü şimdi aydınlanmanın parolası olmaktadır.
Yerli anlamda sapere aude denemesi.

[Hira Nur · Rating 2 out of 5]

Mesajı güzeldi tabi fakat gerektiğinden fazla uzun olmuş, bir yerden sonra 'Anladık abi, anladık!' oluyor insan.

[irem · Rating 2 out of 5]

ya vermek istediği mesaj ana fikir falan fistan iyi hoş güzel de ben çok beğenemedim ya. Keşanlı Ali destanı daha güzeldi

[elif · Rating 3 out of 5]

verdigi mesaj guzeldi ne çok sıktı ne çok sardi fena değildi 4 verirdim fakat çok işlediğini düşünmüyorum ondan 3 çok daha okay bence

[Cantigone · Rating 5 out of 5]

Vicdani’nin şahsında plak olmuş bir toplumu anlatan çok güzel bir eser. Haldun Taner usta, eşsiz ironi kabiliyeti ve tiyatro geleneğimize hakimiyetiyle yüz yıllar sonra bile okunacak, hiç eskimeyecek bir klasik yaratmış. 1908’den 12 mart darbesine kadar devam eden bir sürecin arka planını oluşturduğu oyunda olanlar o kadar tanıdık ki, bir şeylerin, plak olmamızın hiç değişmeyeceğini, tek kurtuluşun Efruz olmak mı olduğunu uzun uzun düşündürüyor oyun. Yine de sanat var; edebiyat, tiyatro var. Haldun Taner var. İyi ki onun güzel Türkçesini okuyabileceğimiz çağlarsa doğmuşuz, az şans mıdır bu da?

[Ozge · Rating 2 out of 5]

İreme katılıyorum

[Mehmet · Rating 5 out of 5]

"Burası Bakırköy’de bir hastane,
Ben 399 no’lu hasta
Teşhis:Plak kompleksi
Marka: Sahibinin sesi
Bir iğne görmez miyim
Fırıl fırıl dönerim
Yolunuz buraya düşerse
Bana plak fırçası getirin
Kristal iğne getirin
Ben insanları çok severdim
Çok severim
Ne var ki sevdiğim kadar
Sevilmedim.
Çok saftım bir zamanlar
İnandım kandırıldım.
Vatanıma, karıma, vazifeme
Amirlerime dostlarıma
Köpek gibi sadıktım
Belki bundan ötürü
Köpek yerine sayıldım.
Yetmişime bir yaş kala
Teşhisimi koydular.
Tam uyanacaktım.
Bütün saçma şarkıyı
Bir baştan sona çizip
Kendi şarkıma başlayacaktım.
Müsaade etmediler.
Bana deli dediler.
Ben şimdi geceleri
Bütün şehir uyurken
Gözümü hiç kırpmıyorum
Tıpkı
Koza ören ipek böceği gibi
Mırıl mırıl
Yeni bir plak
Dolduruyorum
Sır
Sizinle benim aramda
Aman doktor duymasın
Bu seferki plağın adı
Sahibinin sesi değil:
Vicdani’nin öz sesi
Bütün dünyaya karşı
Yüzyıllarca kandırılmış
Ezilmiş
Okkanın altına gitmiş
Küçük adamların uyanış marşı

Koro :Uyanış marşı

Vicdani :Çok sade melodisi

Yalın, güçlü, imanlı:
Ey benim kardeşlerim
İbret olsun hayatım
Açın ne olur gözünüzü,
Sakın siz de benim gibi
Safçasına
Plak olmayın
Gözlerimizi açalım
Gerekeni yapalım
Gözlerimizi açalım gerekeni yapalım.
Sakın plak olmayın
Sakın plak olmayın
Sakın plak olmayın."

[Paçimuçka · Rating 5 out of 5]

Haldun Taner’in okuduğum ilk oyunu. Sarkastik dilini, bir tarafı-eleştirdiği tarafı- yerin dibine gömerken diğerini göklere çıkarmayışını çok beğendim. Plak olmayalım mesajı çok güzel, çok ölçülüydü. Mesaj vermek istediğini gözüme sokan kitaplardan hoşlanmıyorum, böylesi hep daha iyi.
Bir kez de sahnede izlemek isterim bir gün fırsatım olursa.

[Bahadır Hoşver · Rating 5 out of 5]

Çok saftım bir zamanlar
İnandım kandırıldım
Vatanıma, karıma, vazifeme
Amirlerime, dostlarıma
Köpek gibi sadıktım
Belki bundan ötürü
Köpek yerine sayıldım
Yetmişime bir yaş kala
Teşhisimi koydular
Tam uyanacaktım
Bütün saçma şarkıyı
Bir baştan sona çizip
Kendi şarkıma başlayacaktım

[Eda · Rating 4 out of 5]

Güncelliğini koruyan incelikte bir distopya.

[Ceren · Rating 5 out of 5]

Türkiye tarihini arka plana alarak zıt karakterlere sahip bir çift arkadaş üzerinden güldürerek anlatan kom(traj)edya.

[sobhie · Rating 5 out of 5]

Ülkemiz sağolsun böyle hikayeler hep zamansız🌼🌸🌼🌸🌼🌸❤❤❤❤❤

[Pinar Sezgin · Rating 5 out of 5]

Sabahlayarak bitirdiğim başyapıt

[Hazal Gunduz · Rating 4 out of 5]

Turkiye'de yasayan herkesin okumasi gereken bir oyun oldugunu dusunuyorum. Hayatin donuslerini, virajlarini anlatisinda hem naif, hem komik, hem dramatik bir taraf var. Haldun Taner'in en cok bilinen eseri suphesiz Kesanli Ali. Bu eserin ve Ay Isiginda Samata'nin bu sebepten biraz golgede kaldigi su goturmez bir gercek. Kesanli Ali'yi okumus/izlemis ve begenmemis kisilerin bile bir sans verirse pisman olmayacagini dusunuyorum.

[Enes Altinok · Rating 5 out of 5]

Haldun Taner her ne kadar da Keşanlı Ali Destanı ile tanınsa da, Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım Türkiye'yi, vatandaşlarını, 1909-1971 arasında yaşanan olayların insanlar üzerindeki etkisini bi günah keçisi üzerinden daha başarılı anlatabilmiştir.

[Mehmet Dönmez · Rating 5 out of 5]

Haldun Tanerin diğer kitaplarını sıradan okuyacağım... Devekuşu kabareyi hatırlatan bir mizahı çok özlemişim

[Ahmad Jshs]

Çokiyi