Η Αϊσέ πάει διακοπές

by Constantia Soteriou, Κωνσταντία Σωτηρίου

«Είκοσι Ιουλίου, το θυµάσαι πολύ καλά, είχε γίνει η µεγάλη καταστροφή. Ξύπνησες το πρωί και ήταν η λεκάνη στη ρίζα της συκιάς σου γεµάτη µε σύκα ανοιγµένα. Με το νυχτικό βγήκες έξω τα χαράµατα, πήρες το φαράσι και τη σκούπα να τα µαζεύεις. Μάζευες, µάζευες και τελειωµό δεν είχαν. Τα συκαλάκια σου, σκεφτόσουν, τα µελένια σου τα σύκα και µαράζωνες τη συκιά. Και έλεγες τι θα τρώµε τώρα τον Αύγουστο που δεν θα είχες τα συκαλάκια τα γλυκά, τι θα τρώµε τον Αύγουστο που δεν θα έχουµε σύκα.

Αν δει το πλάσµαν τα σύκα να ψήννουνται εποχήν που ’εν ένι του τζαιρού τους, σηµαίνει µεγάλον µαράζιν. Σηµαίνει καβκάδες, καρκασαλλίκκιν, κακόν. Που τζείνα τα κακά που ’εν ηµπορεί να βάλει το σέριν του ούτε ο ίδιος ο Θεός. Τίποτε ’εν θα ηµπόρει να κάµει ο Πλάστης.

Έτσι σε βρήκε η γειτόνισσα το πρωί. Ήρθε καταχαρούµενη να σου πει τα νέα. Σωθήκαµε, σου φώναξε. Σωθήκαµε. Ήρθε η µάνα µας να µας σώσει. Ήρθε η Αϊσέ να κάνει εδώ διακοπές. “Τι κάνεις εκεί µε τα σύκα;” “Σκάσανε όλα” της είπες. “Ανοίγουνε τα συκαλάκια µου τον Ιούλιο, τα µελένια µου τα σύκα που ζηλεύει όλη η γειτονιά. Σκάνε και πέφτουνε στην αυλή. Δεν θα έχουµε σύκα να τρώµε τον Αύγουστο” είπες και βούρκωσες. Άφησες µετά τη γειτόνισσα στην αυλή και έτρεξες να ξυπνήσεις τον γιο σου. “Μάνα, τι γίνεται;” σου φώναξε. “Ήρθε” του είπες “η Αϊσέ να κάνει εδώ διακοπές. Και εµάς µας αρρώστησε η συκιά µας. Δεν θα έχουµε κάτι να την τρατάρουµε. Δεν θα µπορέσουµε τον Αύγουστο να τρώµε σύκα”.

Και άρχισες ύστερα να κλαις».

Genres: History

102 pages, Paperback

First published June 1, 2015

Reviews

[Kyriakos Sorokkou]

The Athens Prize for Literature - Περιοδικό (δέ)κατα (2016),
Στη βραχεία λίστα στην κατηγορία Πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας του Λογοτεχνικού Περιοδικού "Κλεψύδρα"/Λέσχης Πολιτισμού "Έναστρον"
Στη βραχεία λίστα για την κατηγορία Νέος Λογοτέχνης Κρατικό Βραβείο Κύπρου (2015)


Η Κωνσταντία Σωτηρίου είναι κάτι σαν γειτόνισσά μου. Γειτόνισσα μέσα σ' ένα βιβλίο. Εκεί που βρίσκεται το ποίημά μου (στο λογοτεχνικό περιοδικό Cadences), καμιά πενηνταριά σελίδες παρακάτω βρίσκεται το μονόπρακτό της. Δεκαπέντε σελίδες πιο μετά η κριτική / παρουσίαση του βιβλίου της Η Αϊσέ πάει διακοπές. Από 'κει το έβαλα στο μάτι από τα μέσα Φεβρουαρίου.
Στο 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Λευκωσίας σχεδόν 4 μήνες μετά, Ιούνη, εντόπισα αυτό της το βιβλίο σε πολύ προσιτή τιμή. €6.90
Σχεδόν 1 μήνα μετά το διάβασα σε λιγότερο από 3 ώρες. Μπορώ να πω μπήκε στο πάνθεον των βιβλίων μου.

Ιστορία
«Δοκιμάζεις ξανά. Γεννήθηκες στην Πάφο, οι γονείς σου πέθαναν σαν ήσουνα μικρή, σε μεγάλωσε η αδελφή σου, γνώρισες τον Αρίφη σαν δούλευες μοδιστρούλα, τον αγάπησες και αποφασίσατε να παντρευτείτε. Οι δικοί σου δεν τον ήθελαν και έπρεπε να διαλέξεις. Αυτόν ή εκείνους. Λάθος απάντηση, δοκίμασε και πάλι.» σελ. 94
Προς στιγμή η ιστορία φαίνεται απλή αλλά δεν είναι αυτό φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Το βιβλίο φέρει τον υπότιτλο μυθιστόρημα, όμως με λιγότερο από 90 σελίδες είναι νουβέλα. Προσπαθεί κι αυτό να κρύψει τον εαυτό του, όπως η Ελένη που έγινε Χατισέ για να πάρει τον Αρίφη.
Στο βιβλίο υπάρχει μια εναλλαγή γλώσσας, νεοελληνική (η ιστορία της ηρωίδας) και κυπριακή ( η ιστορία του νησιού με εμβόλιμες παράγραφους που εξιστορούν:
δημοτικά τραγούδια:
«Κάτω στους πέντε ποταμούς κάτω στες πέντε βρύσες έσ̌ει τρεις κόρες όμορφες τρεις καμαροφρυδούσες. Την μιαν λαλούν την Αδορούν, την άλλην Αροδούσαν, την τρίτην την καλλύττερην λαλούν την Ροδαφνούσα.» σελ. 60
κατάρες:
«Που να πάρουν οι Ανεράδες το φως σου. Που να σε νεκροφιλήσω. Φάουσαν τζ̌αι πανούκλα να βκάλεις στο λαιμό.» σελ. 74
συνταγές:
«Για να κάμεις τους κιοφτέδες σου θέλεις κεϊμάν χοιρινόν, πατάτες, δκυόσμην, άλας, κανέλλαν κρομμύδιν, έναν αυκόν. Να τρίψεις τες πατάτες σου, να βάλεις μετά τον κεϊμάν, τα μυριστικά σου, το αυκόν.» σελ. 56
θρύλους/παραμύθια:
«Τούτος που έν θα έρτει ποττέ του πίσω ξανά. Μετά γυρίζουν, γνέφει ο μέγας αρκάθθρωπος τζ̌αι μπαίνουν πίσω στην θάλασσαν» σελ. 28-29 )

Τεχνική
Στο βιβλίο δεν υπάρχει η χρονολογική σειρά που περιμένει κάποιος να διαβάσει όταν στον υπότιτλο δει την λέξη μυθιστόρημα. Η ιστορία είναι ανακατεμένη με τις κυπριακές εμβόλιμες παραγράφους (κάτι όπως τα τραγούδια του Χορού στα στάσιμα, όπου διέκοπταν την δράση της αρχαίας τραγωδίας).
Αυτό που κάνει το βιβλίο ακόμη πιο ξεχωριστό είναι ο αφηγητής. Ενώ περιμένουμε τουλάχιστον να δούμε 3ο ή 1ο πρόσωπο, έχουμε να κάνουμε με 2ο πρόσωπο.
«Οι πρώτες σου μέρες στην πόλη σε δυσκόλεψαν πολύ, όχι τόσο για αυτή τη φασαρία, [...] σε ενοχλούσε αυτή η σκοτεινιά της πόλης.» σελ. 37
Με αφήγηση 2ου προσώπου είναι σαν η ηρωίδα να μην έχει τον έλεγχο στην ιστορία της, στο δράμα της. Είναι σαν κάποιος να της αφηγείται την ιστορία της· μήπως την ξέχασε; Η αφήγηση σε 2ο πρόσωπο θυμίζει επίσης Χορό αρχαίας τραγωδίας όπου η ηρωίδα είναι παρούσα στην εξιστόρηση του δράματός της.
Το δράμα της: Μια κύπρια με δύο ταυτότητες: ελληνική-τουρκική, χριστιανή-μουσουλμάνα, Ελένη-Χατισέ.
Δύο ταυτότητες όπως κατάντησε να έχει η Κύπρος που αυτό είναι και καλό και κακό, και πολυπολιτισμικότητα και διχόνοια, και πολλαπλές κληρονομιές και ρήξη.

Πριν τελειώσω να πω ότι ο τίτλος Η Αϊσέ πάει διακοπές ήταν η κωδικοποιημένη ειδοποίηση του Συμβουλίου Ασφαλείας της Τουρκίας για την έναρξη της εισβολής στην Κύπρο το 1974.

«Έτσι σε βρήκε η γειτόνισσα το πρωί. Ήρθε καταχαρούμενη να σου πει τα νέα. Σωθήκαμε, σου φώναξε. Σωθήκαμε. Ήρθε η μάνα μας να μας σώσει [απ' τους γκιαούρηδες].» σελ. 84

Αν είσαι από Κύπρο και διαβάζεις το βιβλίο νιώθεις μια ενοχή. Δεν ήμασταν αθώοι, σκοτώσαμε κ εμείς αθώους. Στο σχολείο, την εικόνα του καλού, αγνού, καλοκάγαθου, αθώου, ταλαιπωρημένου, κατατρεγμένου (ελληνο)κύπριου δεν ήθελαν να την χαλάσουν. Αυτό το βιβλίο το κάνει. Δείχνει την αλήθεια, έμμεσα.
Διαβάστε το, μην σας φοβίζει το ότι έχει κυπριακές λέξεις και φράσεις μέσα. Υπάρχει γλωσσάρι που εκτείνεται σε 6 σελίδες στο τέλος.

«Έσ̌ει πλάσματα που μαθαίνουν να ζιουν με τους φόους τους.
Έσ̌ει όμως τζ̌αι πλάσματα που δκιαλέουν να σταματήσουν να φοούνται.» σελ. 96

[Agapi · Rating 4 out of 5]

Ανήκει στα βιβλία για τα οποία δε θέλω να γράψω κριτική, γιατί αισθάνομαι ότι θα "χαλάσω" τη μαγεία της πρώτης ανάγνωσης.
Ευχαριστώ πολύ τον Κυριάκο που μου το πρότεινε.

[Kyriakos S Kyriakou · Rating 5 out of 5]

Έσει πλάσματά που μαθαίνουν να ζιούν με τους φόους τους.
Έσσιει όμως τζαι πλάσματα που δκιαλέουν να σταματήσουν να φοούνται!
http://anotherlookforyou.blogspot.com...

[Lila · Rating 4 out of 5]

ΠΟΛΥ ΚΑΛΟ! ΣΑΦΕΣΤΑΤΑ ΔΥΝΑΤΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Η ΜΑΝΑ ΠΟΥ ΘΥΜΙΖΕΙ ΤΡΑΓΙΚΗ ΗΡΩΙΔΑ ΣΕ ΑΡΧΑΙΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑ. ΜΟΥ ΑΡΕΣΕ ΕΠΙΣΗΣ ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ!

[Παύλος · Rating 2 out of 5]

Σέβομαι τις κριτικές που διάβασα εδώ και σκέφτομαι ότι μάλλον εγώ κάτι δε κατάλαβα σωστά. Δε μπορώ να πω ότι ενθουσιάστηκα, μάλιστα σε κάποια σημεία μπερδεύτηκα ελαφρώς με την εναλλαγή ελληνικών και κυπριακής διαλέκτου.
Παρόλα αυτά, σίγουρα αξίζει να το διαβάσει κανείς και να κρίνει με βάση τα δικά του κριτήρια και απόψεις.

[K.lou · Rating 3 out of 5]

Η Χατισέ και η Ελένη. Το ίδιο πρόσωπο και όμως τόσο διαφορετικό. Τελικά ποια από τις δύο είναι ο αληθινός εαυτός της; Η ορφανή Ελένη, που έμαθε ράφτρα ή η μάνα και σύζυγος Χατισέ;
Η Αϊσέ πάει διακοπές είναι ένα βιβλίο που σου δείχνει τη διττή μορφή όχι μόνο της πρωταγωνίστριας αλλά και της ίδιας της Κύπρου στην οποία διαδραματίζεται.

[Leonidas Moumouris · Rating 5 out of 5]

"Η Αϊσέ πάει διακοπές" ήταν η κωδικοποιημένη ειδοποίηση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας για την έναρξη της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974.

Τις μικρές φόρμες τις αγαπάω γιατί μπορούν όταν τις χειριστεί ο κατάλληλος συγγραφέας να συμπυκνώσουν ποσότητες συναισθημάτων δυσανάλογες με το μέγεθός τους.
Αυτό συνέβη κι εδώ με την Κωνσταντία Σωτηρίου.
Κλείνοντας τις λιγοστές του σελίδες ήμουν γεμάτος από γεύσεις και μυρωδιές, ελπίδες και φόβο, θάνατο και ζωή μέσα από τις μνήμες της Χατισέ ή Ελένης. Που παντρεύτηκε Τούρκο. Και έκαναν οικογένεια. Αλλά της τον έφεραν σε μια ματωμένη σανίδα πάνω σκοτωμένο από τους δικούς της. Τους χριστιανούς.

Η εναλλαγή στο κείμενο με την κυπριακή διάλεκτο, αυτός ο χορός ελληνικης και κυπριακής λαλιάς δεν ξέρω αν κάποιους ξενίσει αλλά σε μένα λειτούργησε σαν ένας υπέροχος χορός.

[Giannis Ieremia · Rating 4 out of 5]

Σύντομη νουβέλα για την εισβολή του '74, σπαρακτική σε κάποια σημεία, γραμμένη όμορφα στην κυπριακή διάλεκτο.

[Nadja · Rating 5 out of 5]

Koliko je identitet važna i teška stvar, i koliko je još teža kad ne možeš da ga ispoljiš