شرح مباحثات مادری روسپی برای دخترش. نانا می خواهد هنر روسپی گری را به دخترش بیاموزد. نام اصلی کتاب دیالوگ بوده. ترجمه ی فوق العاده روان آقای اسفندیاری از متنی این چنینی می تواند برای مترجمان داخل کشور مورد توجه قرار گیرد. ویراستار کتاب م . روانشید بوده که بعضی مطالب از زیر چشمش در رفته. مثال: نوشتن سلابه به جای صلابه در جاهایی از متن کتاب. شجاعت نویسنده در سال ۱۵۳۶ میلادی برای چاپ چنین متنی مثل زدنی است. کتاب از طریق بازار کتابهای زیرزمینی زیراکس و در تهران به فروش می رسد. ( فقط عکس روی جلد کتاب حذف شده!) ترجمه با این شعر شروع می شود: مُحتسب کون برهنه در بازار قحبه را می زند که روی بپوش سعدی.
اثر جنجالی Ragionamenti از پیترو آرتینو، که گاه با عنوان «هنر روسپیگری» نیز شناخته میشود، در نگاه نخست، چیزی نیست جز گفتوگویی سرگرمکننده و بیپرده میان سه نوع زن دربارهی تجارب جنسی و اجتماعیشان. در پسِ ظاهر محاورهای و طنزآمیز آن، روایتی شکل میگیرد که هم میکوشد از ساختارهای سنتی فاصله بگیرد و هم در همان ساختارها گرفتار میماند. آرتینو در این کتاب، سه زن را به گفتوگو مینشاند: یک روسپی، یک زن شوهردار و یک راهبه. گفتوگوهای میان آنها، که با لحنی گزنده، رک و سرشار از اشارات جنسی بیان میشود، ظاهراً افشاگرانهاند؛ اما در لایهای عمیقتر، بیشتر شبیه کمدیایاند که نقشها و نهادهای اجتماعی زمانه را دست میاندازند، بیآنکه عملاً خواستار دگرگونی بنیادی شوند. نویسنده با مهارتی بالا روایت را طوری میچیند که مخاطب درگیر تمسخر کلیسا، نقد ازدواجهای مصلحتی و بیمعنایی تعهدات صومعهای شود، اما همهی اینها در دل گفتوگوهایی میگذرند که محور اصلیشان آموزش قواعد «حرفهایگری جنسی» است. از این منظر، بهدرستی میتوان گفت که کتاب بیش از آنکه اثری اجتماعی یا سیاسی باشد، راهنمایی سرگرمکننده و پر جزئیات برای زیست روسپیانه است؛ با زبانی که نه در پی احقاق شأن زن، بلکه در پی بازنماییِ شوخ و اغراقشدهی میل مردانه به تماشا و تسلط است. حتی جایی که زن روسپی زبان به انتقاد از مردان، جامعه یا کلیسا میگشاید، اغلب در چهارچوبی صورت میگیرد که خنده و اغراق، ضرب آن را میگیرد. انگار قرار نیست این نقدها جدی گرفته شوند، بلکه تنها ادویهایاند بر غذای لذتطلبانهی اثر. با اینحال نمیتوان انکار کرد که اثر آرتینو در زمینه تاریخی خود، گسستی مهم از سنت اخلاقگرای ادبیات پیشین رقم زده است. او با رها کردن زبان از بند تعارف و با بهرهگیری از لحن عامیانه، روایتهایی از بدن، میل و تجربهی زیستهی زنان را وارد ادبیات مکتوب کرد. این حرکت، هرچند گاه به مرز ابتذال میرسد، اما در بافت سده شانزدهم، امری شورشگرانه بهشمار میرفت، شورش نه لزوماً برای آزادی، بلکه برای افشاگری، برای تابوشکنی، برای خندیدن به مقدسترین نهادها. نکته مهم اما آنجاست که آرتینو در افشای قدرت، خود در دام بازتولید همان قدرت میافتد. زن در اثر او، گرچه سخن میگوید، اما همچنان در قاب میل مردانه به نمایش گذاشته میشود. صدای زن، هرچند بلند است، اما صداییست که نویسنده برای لذت مخاطب میآفریند، نه برای بازگرداندن اختیار به خود زن. حتی جایی که تصویر راهبه یا زن خانهدار به سخره گرفته میشود، آلترناتیو پیشنهادی چیزی نیست جز زن روسپیای که رمز موفقیتش در دانستن تکنیکها و قواعد بازی در بستر است. در نتیجه، Ragionamenti بیش از آنکه آگاهیبخش باشد، نوعی بازی جسورانه با خطوط قرمز اجتماعی است، بازیای که میان لذت و نقد، میان فاشگویی و کلیشه، میان افشا و ابتذال، مدام در نوسان است. اثریست که مرزهای اخلاق را جابهجا میکند، اما شاید نه به نفع رهایی، بلکه تنها برای سرگرمی.