Το είχα διαβάσει στα πρώτα χρόνια των σπουδών μου, νομίζοντας ότι το είχα καταλάβει. Ε δεν είχα καταλάβει τίποτα. Σήμερα λοιπόν για άσχετο λόγο, διαβάζοντας κάτι άλλο, θυμήθηκα αυτό το τόσο δα κειμενάκι και το ξαναδιάβασα. Και νομίζω ότι επιτέλους, μπόρεσα να συλλάβω μερικές από τις όψεις του πυκνού πλούτου που περιέχει.
Θ'
Υπάρχει ένας πίνακας του Κλέε που ονομάζεται Angelus novus. Απεικονίζει έναν άγγελο που μοιάζει έτοιμος ν᾽ απομακρυνθεί από κάτι στο οποίο έχει προσηλωμένο το βλέμμα. Τα μάτια του είναι γουρλωμένα, έχει μείνει με το στόμα ανοιχτό, τα φτερά του είναι απλωμένα. Έτσι πρέπει να μοιάζει ο άγγελος της ιστορίας. Έχει το πρόσωπο στραμμένο προς το πα ρελ θόν. Ό,τι σ’ εμάς εμφανίζεται ως αλυσίδα συμβάντων αυτός το βλέπει ως μια μοναδική καταστροφή που σωρεύει ακατάπαυστα ερείπια επί ερειπίων και του τα ρίχνει στα πόδια. Ο άγγελος θα ήθελε να σταθεί, ν᾽ αναστήσει τους νεκρούς και να επανενώσει τα συντρίμμια. Αλλά μία καταιγίδα φυσά από τον Παράδεισο που έχει παγιδευτεί στα φτερά του και είναι τόσο ισχυρή που ο άγγελος δεν μπορεί πια να τα κλείσει. Η καταιγίδα τον σπρώχνει ασυγκράτητα στο μέλλον, στο οποίο έχει στραμμένα τα νώτα, ενώ μπροστά του ο σωρός των ερειπίων μεγαλώνει ώς τον ουρανό. Ό,τι ονομάζουμε «πρόοδο» είναι αυτή ακριβώς η καταιγίδα.