Ιστορία του ελληνικού κράτους, 1830-1920

by Γ.Β. Δερτιλής

Ο τίτλος Ιστορία του ελληνικού κράτους είναι μια βραχυλογία, μια απλούστευση. Το κράτος είναι ένα πρίσμα, ένας φακός, ένα κέντρο εστίασης, ένας τρόπος να φέρουμε μέσα στο οπτικό μας πεδίο την κοινωνία που παρατηρούμε. Αμέσως μετά, όμως μπορούμε να εστιάσουμε το βλέμμα μας στους ανθρώπους.

Το ελληνικό κράτος δημιουργείται το 1828 εκ του μηδενός και, έως το 1920, αλλάζει ριζικά την ζωή των ανθρώπων που το δημιούργησαν με την φαντασία τους και με την επαναστατική τους πράξη. Τους επιβάλλει την αυθεντία και την νομιμότητά του, την βία και την εξουσία του· ελέγχει την αναμεταξύ τους βία· τέμνει, δικάζει και τιμωρεί· δεσμεύει την Εκκλησία χωρίς να υποτάσσει, την προσκυνά και την χρησιμοποιεί, στηρίζει επάνω της μέγα μέρος της δικής του νομιμότητας· εκπαιδεύει τους νέους και τις νέες, τους μαθαίνει τον νόμο, την τάξη, την υποταγή, την εξίσωση έθνος-κράτος, τον πατριωτισμό. Με άλλα λόγια, το νεαρό ελληνικό κράτος επιβάλλει στους ανθρώπους ό,τι εν πολλοίς επιβάλλουν όλα τα κράτη. Και εκείνοι με τη σειρά τους, το ανέχονται, το αποδέχονται, το απορρίπτουν, το υποκύπτουν, το περιβάλλουν με τα εθνικά σύμβολα, το διεκδικούν, εξεγείρονται, το καταλύουν προς στιγμήν για να το θεσμίσουν εξ υπαρχής, το στηρίζουν, το στελεχώνουν, το διαβρώνουν, το χρησιμοποιούν εναντίον αλλήλων, ζητούν την διαιτησία του. Εκείνοι, διατυπώνουν τις εθνικιστικές του φαντασιώσεις· εκείνες, μεταδίδουν στα παιδιά τους τις αλυτρωτικές του ανάγκες και προσδοκίες και, όλοι, μαζί, ακολουθούν τις σημαίες του, τροφοδοτούν με φόρους τα ταμεία του και με το αίμα τους πολέμους του.

Γράφοντας το βιβλίο αυτό, σκοπός μου δεν ήταν να διηγηθώ "τι έγινε", αλλά να κατανοήσω το "γιατί έγινε". Δεν ήταν να διηγηθώ μια ιστορία, την ιστορία, αλλά να την ερμηνεύσω. Και με τον σκοπό αυτόν, ήθελα να μιλήσω όχι μόνο στον ειδικό αναγνώστη, τον ιστορικό, τον κοινωνιολόγο, τον οικονομολόγο, τον φοιτητή. Ήθελα να μιλήσω, ίσως ακόμη περισσότερο, στους γενικούς αναγνώστες και αναγνώστριες. Είναι τα πρόσωπα που περιδιαβάζουν συνεχώς στην σκέψη του κάθε συγγραφέα και οδηγούν το χέρι και την καρδιά του· πρόσωπα που έχουν από τον συγγραφέα δύο απαιτήσεις: να μοιραστεί μαζί τους την όποια γνώση του, προσφέροντάς τους και ολίγη τέρψη. Δύο μόνο απαιτήσεις, αλλά μεγάλες: επιβάλλουν στον συγγραφέα σαφήνεια και απλότητα γραφής, και μια ελάχιστη, έστω, καλαισθησία. Άλλωστε, αυτοί είναι νομίζω οι μόνοι τρόποι που έχει και ο συγγραφέας για να πλησιάσει πραγματικά ή, όπως λέμε, να "κοιτάξει στα μάτια" τον αναγνώστη.

Genres: History

1124 pages, Hardcover

First published January 1, 2004

About the author

Ο Γιώργος Δερτιλής ήταν ομότιμος καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Οικονομικές Επιστήμες στην Αθήνα και Πολιτική Θεωρία και Ιστορία στην Αγγλία (1973-1977). Από το 1978 έως το 2000 δίδαξε Ιστορία στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου εξελέγη ομοφώνως υφηγητής το 1980 και καθηγητής Κοινωνικής και Οικονομικής Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών το 1983.

Επίσης, εξελέγη έμμισθος επισκέπτης καθηγητής στο Χάρβαρντ, στην Οξφόρδη και στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας ενώ είχε συμμετάσχει και στο επιστημονικό συμβούλιο ερευνητικών και πολιτισμικών ιδρυμάτων, ελληνικών και γαλλικών. Το 2000 εξελέγη τακτικός καθηγητής στην École des Hautes Études en Sciences Sociales του Παρισιού, παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και έζησε στην Γαλλία, όπου του απονεμήθηκε η γαλλική υπηκοότητα και το παράσημο ακαδημαϊκού φοίνικα.

Ο Γιώργος Δερτιλής ήταν αυτός που ίδρυσε το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών και διετέλεσε μέλος του Εθνικού Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Έρευνας και των Επιστημονικών ή Διοικητικών Συμβουλίων του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης και των Ιδρυμάτων Schlumberger και Maison Suger.

Δεκαπέντε βιβλία και πενήντα περίπου άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στην Ελληνική και σε άλλες γλώσσες (αγγλική, γαλλική, ισπανική και ιταλική).

Reviews

[Ioannis Savvas · Rating 4 out of 5]

Η Ιστορία του Ελληνικού Κράτους είναι ένα ογκώδες πόνημα που φωτίζει πολλές πτυχές τις σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας. Πάρα πολλά στοιχεία, κυρίως οικονομικά, βαθιά και κριτική ανάλυση, αποστασιοποιημένη ματιά, χωρίς λανθασμένους αναχρονισμούς και ηθικολογίες. Ο Δερτιλής φαίνεται πως είναι βαθύς γνώστης της Ιστορίας, δεινός μελετητής και απολαυστικός σχολιαστής.

[Pinko Palest · Rating 2 out of 5]

για έναν παράξενο λόγο, τον τελευταίο καιρό γράφονται πολύ περισσότερες ιστορίες του ελληνικού κράτους από ιστορίες της Ελλάδας. Προφανώς κάποιο ιδεολόγημα υπάρχει από πίσω, αλλά δυσκολεύομαι να το κατανοήσω. Ειδικά μάλιστα σε αυτήν την περίπτωση, που είναι περισσότερο οικονομική παρά πολιτική ιστορία. Αυτή η σοβαρή ένσταση δεν σημαίνει πως το βιβλίο είναι κακό. Έχει πάρα πολλές ενδιαφέρουσες πληροφορίες και παρατηρήσεις, ενώ το κομμάτι για τα Λαυρεωτικά είναι και αυτό πολύ ενδιαφέρον (παραδόξως, αποπνέει μία έντονη συμπάθεια για τον Δημήτριο Βούλγαρη και την κυβέρνησή του). Υπάρχει όμως ακόμα ένα μεγάλο μειονέκτημα στο βιβλίο, και αυτό είναι ότι ο συγγραφέας επιμένει να παρεμβαίνει σε πρώτο πρόσωπο και να εκφράζει γνώμη για μία σειρά από πράγματα εντελώς άσχετα με το θέμα. Ακόμα για τα γλωσσικά παρεμβαίνει. 2 αστεράκια λοιπόν

[Constantinos]

Είναι πολύ ωραίο που γράφονται βιβλία για τα Ιστορικά τεκταινόμενα του νεοελληνικού κράτους. Ουσιαστικά το βιβλίο καταπιάνεται με την Ελληνική επανάσταση από το 1830, όπου λήγει η πρώτη της φάση, έως την αρχή της τελευταίας της φάσης, το 1920, όπου και θα καταλήξει ως μια αποτυχημένη επανάσταση.

Μακάρι να είχαμε σύγχρονα βιβλία που να μελετούσαν το πέρασμα των Ελλήνων από την Ελληνική κοσμόπολη (7ος αιώνας) στο 1821. Οι αιώνες αυτοί είναι αποφασιστικοί, όπως και οι Κλασσικοί-Ελληνιστικοί-Ρωμαϊκοί χρόνοι για την διαμόρφωση της ταυτότητας της κοινωνίας που οδηγεί στο 1830.