Οι Χαλασοχώρηδες - Μικρά Μελέτη

by Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης γράφει εν έτει 1892 μια "Μικρά Μελέτη" περί Ελλήνων πολιτικών και των αυλικών τους που αποτελεί -φευ- και σήμερα, ακριβέστατο αντικατοπτρισμό της πολιτικής και κοινωνικής μας ζωής.

Σταχυολογούμε:
"Η φιλοδοξία είναι η νόσος των χορτάτων, η λαιμαργία είναι των πεινασμένων το νόσημα".
"... φασκελώνων και τα δύο κόμματα όπισθεν των νώτων, και ορκιζόμενος καθ εαυτόν να μαυρίση περιφρονητικώς όλας κατά σειράν τας κάλπας των αυτοκλήτων αντιπροσώπων του ατυχούς λαού, του τόσο δεινοπαθούντος και τυραννουμένου".

"Η ηθική δεν είναι επάγγελμα, και όστις ως επάγγελμα θέλει να την μετέλθη, πλανάται οικτρώς και γίνεται γελοίος. Όστις πράγματι πονή τον τόπον του, και έχει την ηθικήν όχι εις την άκραν της γλώσσης ή εις την ακωκήν της γραφίδος, αλλ εις τα ενδόμυχα της ψυχής, βλέπει πολύ καλά ότι είναι αδύνατον να πολιτευθή".

Συναλλαγή είναι εν πρυτανείω σίτησις, αι εκ του δημοσίου ταμείου παροχαί, τα ρουσφέτια. Συναλλαγή είναι και η εις παρανόμους δίκας προστασία. Συναλλαγή είναι και η προς παραγραφήν οφειλομένων φόρων συνδρομή και η παράνομος εξαίρεσις κληρωτών. Συναλλαγή είναι και η δωροδοκία".

"Όλοι εκλέγονται τη βοηθεία της δωροδοκίας. Απάνθρωπος τοκογλύφος, όσας και να αγοράση ψήφους, ποτέ δεν θα εκλεγή. Πριν κατέλθη εις τον αγώνα, θα υποδυθή την φιλανθρωπίαν, ως προσωπείον, θα φορέση την δημοτικότηταν ως κόθορνον. Θα φροντίση να αποδώση μέρος των όσα ήρπασεν εις τους εκλογείς. Και μεταξύ δύο αντιπάλων, μετερχομένων την αυτήν διαφθοράν, θα επιτύχη εκείνος όστις ευπρεπέστερον φορεί το προσωπείον κ επιδεξιώτερον τον κόθορνον".

160 pages, Paperback

First published August 22, 1892

About the author

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (English: Alexandros Papadiamantis) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, συγγραφέας διηγημάτων και μυθιστορημάτων που έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική λογοτεχνία. Γεννήθηκε στη Σκιάθο και καταγόταν από ιερατική οικογένεια, γεγονός που επηρέασε βαθιά τόσο την προσωπικότητά του όσο και το συγγραφικό του έργο, καθώς η θρησκευτική παιδεία και η στενή σύνδεση με την τοπική παράδοση διαπνέουν τα περισσότερα κείμενά του. Από νεαρή ηλικία έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, ενώ η εκπαίδευσή του στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών προσέφερε στη γραφή του θεολογικές και φιλοσοφικές βάσεις που διαφαίνονται σε πολλά από τα έργα του, ιδιαίτερα στην εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και των ηθικών διλημμάτων των χαρακτήρων του. Παρά τη φιλοδοξία του να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, η ζωή του χαρακτηρίστηκε από φτώχεια και μοναξιά, με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, γεγονός που τον κράτησε απομονωμένο από την αθηναϊκή κοινωνική και πολιτιστική ζωή, ενώ ταυτόχρονα τον βοήθησε να παρατηρεί με λεπτομέρεια και στοχασμό τη ζωή του τόπου του και τις κοινωνικές ανισότητες. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το 1879 με το διήγημα "Η Χειρονομία", και από τότε συνεργάστηκε με πολλά έντυπα, δημοσιεύοντας πλήθος διηγημάτων, άρθρων και κριτικών κειμένων. Η γραφή του Παπαδιαμάντη ξεχωρίζει για τη χρήση του δημοτικού λόγου σε συνδυασμό με καθαρεύουσα, δημιουργώντας έναν ιδιότυπο λογοτεχνικό ύφος που αποτυπώνει με ζωντάνια και λυρικότητα τις εικόνες της ελληνικής επαρχίας, των παραδόσεων, των ανθρώπων και της φύσης. Στο σύνολο του έργου του, η θρησκευτικότητα και ο ηθικός προβληματισμός συνυφαίνονται με κοινωνική κριτική και παρατήρηση της καθημερινότητας, δίνοντας βάθος στους χαρακτήρες του και δημιουργώντας έναν κόσμο γεμάτο ψυχική ένταση και ατμόσφαιρα. Το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, "Η Φόνισσα", θεωρείται κορυφαίο δείγμα της ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας που καταφεύγει στη φρίκη και την κοινωνική απομόνωση, ο Παπαδιαμάντης εξερευνά θέματα όπως η αδικία, η καταπίεση των γυναικών και η κοινωνική ανισότητα. Άλλα έργα του, όπως το "Γυφτοπούλα", "Αι Αδελφαί", "Η Κυρία Δήμα", "Ο Χριστός" και δεκάδες ακόμη διηγήματα, παρουσιάζουν ποικιλία θεμάτων, από την καθημερινή ζωή των Σκιαθιτών και των κατοίκων των νησιών, μέχρι την εξερεύνηση ψυχολογικών και ηθικών ζητημάτων, αποδεικνύοντας την ευρύτητα της σκέψης και της παρατήρησης του συγγραφέα. Παρά την αναγνώριση που απέκτησε μετά τον θάνατό του, κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό απομονωμένος και δεν απολάμβανε οικονομικής άνεσης. Η αφοσίωση του στην τέχνη της γραφής ήταν τέτοια που αφιέρωσε όλη του τη ζωή σε αυτή, αποτυπώνοντας την ψυχή και τα ήθη της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα με μοναδική λεπτομέρεια. Ο Παπαδιαμάντης πέθανε το 1911, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη λογοτεχνική κληρονομιά που συνεχίζει να μελετάται και να αγαπιέται σε όλο τον ελληνόφωνο κόσμο, ενώ η επιρροή του παραμένει ορατή σε γενιές συγγραφέων και αναγνωστών που αναζητούν την αυθεντική εικόνα της ελληνικής ζωής και κουλτούρας μέσα από τη λογοτεχνία. Οι αναλυτές του έργου του επισημαίνουν την ικανότητά του να συνδυάζει την ακριβή περιγραφή της φύσης, την παρατήρηση της καθημερινότητας και την εξερεύνηση ηθικών ζητημάτων, δημιουργώντας ένα σύμπαν που παραμένει ζωντανό και διαχρονικό, με επίκεντρο την ανθρώπινη ψυχή και την ελληνική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα η προσωπική του βιογραφία και οι περιορισμοί της ζωής του προσδίδουν στην αφήγηση μια βαθιά αίσθηση αυθεντικότητας και αφοσίωσης στην τέχνη.

Reviews

[ioannis. anst · Rating 5 out of 5]

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης καταπιάνεται με τα πολιτικά και κοινωνικά ήθη της εποχής και συγγράφει ένα από τα δηκτικότερα, διαχρονικότερα και επίκαιρα διηγήματα του, μοναδικό όσον αφορά την σατιρική του διάθεση. Υπενθυμίζουμε ότι το έτος συγγραφής του, ήτοι το 1892, αποτελεί το χρονικό σημείο της κοινοβουλευτικής επικράτησης του Χαριλαου Τρικουπη, μια από τις εμβληματικοτερες προσωπικότητες του πολίτικου και μεταρρυθμιστικού τοπίου της Ελλαδος. Εις αυτόν, πρωθυπουργό τότε της Ελλάδος, αποδίδεται και η περιβόητη φράση «Κύριοι, δυστυχώς επτωχεύσαμεν!» την επομένη χρόνια, το 1893 αν και δεν λογίζεται ως γραμμένη στα πρακτικά της συνεδρίας της Βουλής.

Βρισκόμαστε λοιπόν στο γενέθλιο νησί του Παπαδιαμάντη, στην Σκιάθο, εν μέσω εκλογικής περιόδου, -ειδικότερα την τελευταία εβδομάδα των εκλογικών διαδικασιών- παρακολουθώντας βήμα βήμα, ολημερίς, από χωριό σε χωριο και σε παρακειμενες νησίδες, την σημαντική και αγωνιώδη προσπάθεια των δυο κυριοτέρων παρατάξεων της χώρας να προσελκύσουν τους ψηφοφόρους δια των επιφανών εκπρόσωπων των. Ερχόμαστε σε επαφή με ένα ετερόκλητο πλήθος περιστατικών, κωμικών, κωμικοτραγικών, γελοίων, ξεκαρδιστικών, δοσμένων και ραφιναρισμένων με την οξυδέρκεια, την γλαφυρότητα, την παρατηρητικότητα και την λεπτότητα που διακρίνει την εύθυμη γραφή του Παπαδιαμάντη.

Έκαστος πολίτικος υποψήφιος -μελλοντικός βουλευτής και υπουργός του Έθνους- αποτελεί κατά τον Παπαδιαμάντη, ένα είδος επαγγελματία ‘ψιττακού ηθικολόγου’ που διατίθεται να διαπράξει τα πάντα με οιονδήποτε μέσο και τρόπο δια να επιτύχει το προσωπικό του θρίαμβο . ‘Απαντα ξεστομίζονται με ελαφρά την κάρδια με σκοπό την πολιτική διαφθορά και σύμμαχο την χρηματική συναλλαγή, την θεσιθηρία, το μπιλιέτο, το διαχρονικότερο κ αποτελεσματικότερο όλων των όπλων, το ρουσφέτι .Ευσύνοπτα και ευφυέστατα, σημειώνει ο Παπαδιαμάντης οι πολιτικές φιλοδοξίες αποτελούν νόσημα των χορτάτων. Δυστυχώς, το αρχέτυπο του Έλληνα πολιτικού που διατυπώνεται στο διήγημα, επιβεβαιώνεται ακλόνητο και στο σήμερα της πολιτική ζωής ενιοτε με επιδαψίλευση παροχών, απατηλές ελπίδες, πλειστες υποσχεσεις αναλογα και με την εκάστοτε Εθνική συγκύρια.

Οι ψηφοφόροι από την άλλη δεν χαίρουν καλύτερης αντιμετώπισης και ευτυχώς δηλαδή διότι τυφλός ο έρως ανάμεσα σε δυο ευγενικές ψυχές, αλλά με συνέργεια όσον αφορά την ιδιοτυπη σχεση μεταξυ κυνηγού-πολιτευτή απο την μια και θήραμα-πολίτη απο την άλλη ..Αγρότες, μικροέμποροι, ψαράδες, μεροκαματιαρήδες, ναύτες, φτωχοί επί το πλείστον άνθρωποι με ελάχιστες αξιώσεις ειμή της γέμισης και της παραγέμισης της κοιλίας γίνονται αποδεκτές ενεργημάτων δια ένα κομμάτι ψωμί και οφειλέτες δια της ψήφου.Εν αντιστοιχία ,παρατηρεί ο εξυπνότατος Παπαδιαμάντης η λαιμαργία είναι των πεινασμένων το νόσημα.

‘’Κυάμων απέχεσθαι’’ .Είναι η γνωστή φράση που αποδίδεται στον Πυθαγόρα κ χρησιμοποιεί εύγλωττα και ο Παπαδιαμάντης για να επιστήσει την προσοχή –ως ένας άλλος Πυθαγόρας στους μαθητές του- σε όσους δεν θέλουν να συμμετάσχουν στο ψυχθοφόρο για την ψυχή και το πνεύμα αυτό συναλλακτικο πολιτικό αλισβερισι, να απόσχουν των εκλογικών διαδικασιών .Όποιος άλλωστε φιλοσόφει, αναλύει ‘’και έχει την ηθικην όχι εις τας άκρας της γλώσσας ή εις της ακωκην της γραφιδος αλλά εις τα ενδόμυχα αυτά της ψυχής είναι αδύνατο να πολιτευτεί’’ ή να συμμετάσχει στις πολιτικές διαδικασίες.

[Pinko Palest · Rating 3 out of 5]

μία παρουσίαση των εκλογών στον 19ο αιώνα από τον πιο δημοφιλή Έλληνα συγγραφέα. Εντυπωσιακή γραφή και γλώσσα, όπως στα περισσότερα κείμενα του Παπαδιαμάντη και μερικά υπέροχα στιγμιότυπα. Όμως και καθόλου πλοκή, οι χαρακτήρες είναι απλά στερεότυπα και στο τέλος μένεις με την απορία, γιατί το έγραψε όλο αυτό. Επίσης, φανερώνει και τις δικές του πολιτικές απόψεις, ανάμεσά τους η απέχθεια για την καθολική ψηφοφορία και την κοινοβουλευτική διακυβέρνηση