سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران

by فریدون شیرین کام, ایمان فرجام نیا

در این کتاب زندگی‌نامه تعدادی از فعالان اقتصادی از سال 1260 خورشیدی تا سال‌های اخیر در بستر حوادث زندگی – فارغ از مسائل و حواشی سیاسی و عمدتاً از منظر تلاش اقتصادی و اجتماعی به صورت مختصر مورد بررسی قرار گرفته است. سرگذشت افرادی که در طی یک قرن گذشته با امکانات زمانه توانستند شرکت‌ها و گروه‌های بزرگ و کوچک را ایجاد کنند و بعضاً با اشتغال مستقیم نزدیک به ده هزار نفر در شرکت‌های زیرمجموعه، تحول آفرین باشند.

حاج محمدحسن امین الضرب

حاج معین‌التجار بوشهری

حاج زین العابدین تقی‌یوف

سید محسن آزمایش

غلامرضا آگاه

لئون آهارونیان

ابوالحسن ابتهاج

جعفر اخوان

محمدتقی برخوردار

حسن تفضلی

علینقی خاموشی

خاندان خسروشاهی

محمود خلیلی

محسن خلیلی

برادریان خیامی

منوچهر سالور

همایون صنعتی‌زاده

شاهرخ ظهیری

اسداله عسگراولادی

برادران عمید حضور

محمدصادق فاتح

حاج حسین ملک

علاءالدین میرمحمدصادقی

خاندان هراتی

محمد همایون و ...

از جمله کنشگرهای اقتصادی هستند که در این کتاب معرفی شده‌اند.

798 pages, Paperback

First published January 1, 2014

Reviews

[Sattar Shayesteh Far · Rating 4 out of 5]

با تخریب سرمایه انسانی، طرحی نو دورانداخته شد، گویی قصه تلخ درختان کهن سال به عنوان سرمایه های انسانی سرزمینمان ، پایانی ندارد. سرمایه هایی که در یک پروسه طولانی تربیت شده بودند، در ناکجا آباد عدالت خاموشی گزیدند ، گروه های چپ گرا می خواستند به نسل امروز و فردایمان بگویند که صنعت کاران ما، گروهی غارتگر و وابسته بودند و در این میان، تنها تجارب مالکان و مدیران خارجی باقی ماند. شگفتی از همین جا آغاز شد که مدل داخلی، نفرت بار و مستحق لعن و نفرین گردید و همان اروپاییان استعمارگری که می خواستیم از آنها رهایی یابیم ، پس از انکار ده ساله( بعد از انقلاب) ، به عنوان الگو برای مدیران ما معرفی شدند .
آیا برخوردار( شرکت پارس الکتریک)، لاجوردی( شرکت صنعتی بهشهر)، ایروانی( کفش ملی)، خسروشاهی( شرکت مینو)و... از جهت سرمایه اجتماعی، مدیریتی و فیزیکی از همتایان خود در ترکیه و کره جنوبی کمتر بودند؟ به نظر می رسد مدیریت مناسب در اقتصاد کلان آن کشور ها باعث شد بخش خصوصی آن ها در بازارهای خارجی، موفقیت بسیار کسب کنند. آن ها فهمیدند که برای صلاح یک بخش، باید کار هدایت ، همدلی و نظارت را عالمانه انجام داد.
ابعاد و گسترش شرکت های خصوصی کره، تایلند یا ترکیه در سال ۱۳۵۶ با امروز قابل مقایسه نیست. شرکت های آن ها با حمایت و راهنمایی دولت هایشان بزرگتر و جهانی تر شدند و شرکت های ما در طی این سال ها حتی به کوچکتر از همتایان اماراتی تبدیل شدند . کار آفرینان ما معلم اخلاق نبودند ، اما ظرفیت و بینش قوی برای پیش برد ایده های تازه در تشکیلات صنعتی داشتند. تسلط رادیکالیسم نهفته در ساحت اجتماع و سیاست، عوام پرستی، موج سواری عده ای و کنار گذاشتن مردان آگاه، حرفه ای و میانه رو باعث گردید که بدترین تصمیم اقتصادی تاریخ ما در حوزه بخش خصوصی رقم بخورد.
شاید خلاصه کل آن تاریخ را بشود از زبان رییس کمپانی لوکسور بیان کرد:
وقتی علی اکبر رفوگران( رییس کارخانه بیک در ایران)برای گرفتن نمایندگی و خط تولید خودکار به اروپا سفر کرده رییس کارخانه لکسور گفت:
شما کشورهایی هستید که مواد اولیه دارید ، اگر بخواهید تولید کننده هم باشید، پس ما چه باید بکنیم؟
و اینگونه سرزمینمان را طلسم کردیم که با داشتن ثروت همواره فقیر و یکی از بدترین اقتصادهای دنیا باشیم

[Anna Danandeh · Rating 3 out of 5]

من نظرم رو در دو بخش مطرح ميكنم:
١- ايجاد ارزش: إز أين نظر، أين كتاب خيلي ارزشمنده، چرا كه متاسفانه تاريخ اقتصادي در ايران خيلي مورد كم توجهي قرار گرفته. اقدام به گردآوري اطلاعات در مورد فضاي كلي اقتصادي ايران و همچنين شخصيت هاي تاثيرگذار در اون دو فايده أصلي داره:
- إيجاد سؤال و گفتمان كه در ايران چه گذشته،چرا أين اتفاقات افتاده، تفارت ايران با ساير كشورها چه بوده. پاسخ به أين سوال ها به ما كمك ميكنه اقتصاد ايران رو بشناسيم و بعد بتونيم إز اشتباهات بياموزيم و سيستماتيك ترش كنيم.
- برأي نسل جوان و كارآفرينان الگوسازي ميكنه. ميبينيم كه حتي در سالهاي پر إز آشوب سياسي و ناپايداري، چطور افراد هوشمند ايجاد فرصت كردند.
٢- ويرايش و روش تحقيق: كتاب در اين زمينه خيلي جاي بهبود داره! تاريخ ها لزوما يكسان نيست، بعضي جاها شمسي، بعضي قمري، بعضي ميلادي. هر سرگذشت لزوما سير زماني رو به جلو طَي نميكنه تا مسير حركت شخص مشخص باشه. بعضي اطلاعات واقعا فرعي هستند و لازم نيست آورده شوند، و غيره

اميدوارم در ويرايش هاي بعدي نوشتار و پيام كلي هر سرگذشت بهبود داده بشه.

[Sarbook · Rating 4 out of 5]

«سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران» کتابی است 800 صفحه‌ای که توسط فریدون شیرین‌کام و ایمان فرجام‌نیا نوشته شده و توسط انتشارات فرهنگ صبا به بازار نشر راه یافته است. این کتاب روایتگر زندگی و کار 50 فعال اقتصادی در 150 سال گذشته است که با محمدحسن امین‌الضرب آغاز می‌شود. هم او که بنیانگذار نخستین نهاد کارفرمایی در تاریخ اقتصاد ایران است. مجلس وکلای تجار در 14 مرداد 1263، توسط امین‌الضرب و تعدادی از بازرگانان این دوره تاسیس شد.

در این کتاب، زندگینامه 50 فعال اقتصادی در بستر حوادث زندگی -فارغ از مسائل و حواشی سیاسی و عمدتاً از منظر تلاش اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است. سرگذشت افرادی که در یک قرن گذشته با امکانات کم و زیادی که داشتند، توانستند شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی بزرگ و کوچک ایجاد کنند و بعضاً با اشتغال مستقیم نزدیک به 10 هزار نفر در شرکت‌های زیرمجموعه، تحول‌آفرین باشند. در فعالیت اکثر این کنشگران پیوستگی فعالیت چند حوزه اقتصادی مثل تجارت و صنعت مشاهده می‌شود. ناتوانی در مدیریت بنگاه صنعتی و به تبع آن کنترل دولت بر این موسسات، می‌تواند نشانگر برخی از محدودیت‌ها در توسعه صنعتی ایران باشد که در کتاب روایت شده است. از جمله نتایج این تحقیق این بوده که 50 فعال اقتصادی به سیاست علاقه داشته‌اند و عرصه جغرافیایی فعالیت آنان عمدتاً ملی بوده و کمتر توجهی به بازار بین‌المللی داشته‌اند. نوآوری در عرصه‌های اجتماعی و نیکوکارانه از مشخصه‌های قابل مشاهده در فعالیت آنها بوده است.

http://sarbook.com/product/333438

[Khosro Khalifeh · Rating 5 out of 5]

This book offers a concise yet powerful biographical overview of several prominent Iranian economic actors from around 1900 (1280 SH) to the present day. It deliberately sets aside political controversies, instead focusing on the personal journeys, entrepreneurial spirit, and socio-economic impact of these individuals. These are the stories of men who, working with the limited means of their time, managed to build both small enterprises and large industrial groups, some employing nearly ten thousand people across their subsidiaries and helping to reshape Iran’s economic landscape.
What makes the book especially compelling is its depiction of how Iran’s private sector evolved alongside historical challenges, shifting institutional frameworks, and changing governance. A particularly interesting concept in this narrative is the rise of technocracy in Iran during the 1950s (1330s SH), a period when professionally trained managers and engineers began to shape policy and production. This trend, however, gradually declined, particularly as many key industries transitioned into state-owned enterprises focused on public service rather than innovation or competitiveness.
The book captures the peak and eventual stagnation of iconic Iranian industries: Kafsh-e Melli (National Shoe), Arj, Azmayesh, Butane, Pars Electronics, Mazandaran Textile, Tabriz and Arak Machine Manufacturing, Hepco, Alinasab and other major semi-heavy and heavy industries. These names once symbolized Iran’s industrial self-sufficiency and its aspirations for modernity. Their eventual decline, tied to a lack of market adaptation, bureaucratic inefficiencies, and political intervention, serves as both a historical lesson and a call for institutional reform.
Ultimately, The Story of Fifty Iranian Economic Actors is more than just a historical account. It is a valuable mirror into the forces that shaped the rise and fall of Iran’s private sector. It provides deep insights into how individual ambition, institutional structure, and historical context together shape economic destinies. For policymakers, historians, and economists alike, this book is an essential resource for understanding Iran’s long and complex journey toward economic modernization.
سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

کتاب روایتگر زندگی و کار ۵۰ فعال اقتصادی در ۱۵۰ سال گذشته است که با محمدحسن امین‌الضرب آغاز می‌شود و با برادران همدانیان خاتمه پیدا می‌کند. در این کتاب، زندگینامه ۵۰ فعال اقتصادی در بستر حوادث زندگی، فارغ از مسائل و حواشی سیاسی و عمدتاً از منظر تلاش اقتصادی و اجتماعی به ‌صورت مختصر مورد بررسی قرارگرفته است. سرگذشت افرادی که در طی یک قرن گذشته با امکانات زمانه توانستند، شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی بزرگ و کوچک ایجاد کنند و بعضاً با اشتغال مستقیم نزدیک به ۱۰ هزار نفر در شرکت‌های زیرمجموعه، تحول‌آفرین باشند. در فعالیت اکثر این کنشگران، پیوستگی فعالیت چند حوزه اقتصادی مثل تجارت و صنعت مشاهده می‌شود. ناتوانی در مدیریت بنگاه صنعتی و به‌تبع آن کنترل دولت بر این مؤسسات، می‌تواند نشانگر برخی از محدودیت‌ها در توسعه صنعتی ایران باشد که در کتاب روایت‌شده است.

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

کتاب روایتگر زندگی و کار ۵۰ فعال اقتصادی در ۱۵۰ سال گذشته است که با محمدحسن امین‌الضرب آغاز می‌شود و با برادران همدانیان خاتمه پیدا می‌کند. در این کتاب، زندگینامه ۵۰ فعال اقتصادی در بستر حوادث زندگی، فارغ از مسائل و حواشی سیاسی و عمدتاً از منظر تلاش اقتصادی و اجتماعی به ‌صورت مختصر مورد بررسی قرارگرفته است. سرگذشت افرادی که در طی یک قرن گذشته با امکانات زمانه توانستند، شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی بزرگ و کوچک ایجاد کنند و بعضاً با اشتغال مستقیم نزدیک به ۱۰ هزار نفر در شرکت‌های زیرمجموعه، تحول‌آفرین باشند. در فعالیت اکثر این کنشگران، پیوستگی فعالیت چند حوزه اقتصادی مثل تجارت و صنعت مشاهده می‌شود. ناتوانی در مدیریت بنگاه صنعتی و به‌تبع آن کنترل دولت بر این مؤسسات، می‌تواند نشانگر برخی از محدودیت‌ها در توسعه صنعتی ایران باشد که در کتاب روایت‌شده است.

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

کتاب روایتگر زندگی و کار ۵۰ فعال اقتصادی در ۱۵۰ سال گذشته است که با محمدحسن امین‌الضرب آغاز می‌شود و با برادران همدانیان خاتمه پیدا می‌کند. در این کتاب، زندگینامه ۵۰ فعال اقتصادی در بستر حوادث زندگی، فارغ از مسائل و حواشی سیاسی و عمدتاً از منظر تلاش اقتصادی و اجتماعی به ‌صورت مختصر مورد بررسی قرارگرفته است. سرگذشت افرادی که در طی یک قرن گذشته با امکانات زمانه توانستند، شرکت‌ها و گروه‌های صنعتی بزرگ و کوچک ایجاد کنند و بعضاً با اشتغال مستقیم نزدیک به ۱۰ هزار نفر در شرکت‌های زیرمجموعه، تحول‌آفرین باشند. در فعالیت اکثر این کنشگران، پیوستگی فعالیت چند حوزه اقتصادی مثل تجارت و صنعت مشاهده می‌شود. ناتوانی در مدیریت بنگاه صنعتی و به‌تبع آن کنترل دولت بر این مؤسسات، می‌تواند نشانگر برخی از محدودیت‌ها در توسعه صنعتی ایران باشد که در کتاب روایت‌شده است.

[Alireza Ghaffari · Rating 5 out of 5]

A must read book for those who wants to know what happened in Iran industry after revolution