وی در دیماه ۱۳۱۸ در تهران بهدنیا آمد. پدرش مهدی الهی قمشهای از علمای برجستهٔ زمان خود و مادرش خانم طيبه تربتی است. تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی را به ترتیب در دبستان دانش، دبیرستان مروی، و دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران به پایان برد و نیز تحصیلات حوزوی و سنتی را نزد پدرش مهدی الهی قمشهای و استادان دیگر دنبال کرد. سپس به تدریس در دانشگاه تهران و چند مرکز آموزشی دیگر در داخل ایران و بعدها در خارج از ایران پرداخت. شهرت اصلی او به خاطر سخنرانیهای متنوعش در محافل عمومی و سخنرانیهای تلویزیونی برای بینندگان عام است. علاوه براین، ایشان به ترجمه و نوشتن چند کتاب در زمینهٔ عرفان اسلامی و هنر دست زدهاند. قریب یک سال نیز ریاست کتابخانه ملی ایران را عهده دار بود. ایشان دارای همسر و دو فرزند، یک پسر و یک دختر به نامهای شاهد و شادی میباشند. همسر ایشان دارای درجهٔ دکتری در رشتهٔ علوم و صنایع غذایی بوده و استاد دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه شهید بهشتی و موسسهٔ علوم و صنایع غذایی و تغذیه و بهداشت میباشند
تجربیات کاری استاد دانشگاه تهران، به مدت سی سال ارائه دورههای درسی در آکسفورد، کمبریج، دانشگاه لندن، برکلی، یوسیالای، آکادمی تمینوس، و بسیاری دیگر
مطالعات دانشگاهی: دکترای عرفان و فلسفه اسلامی از دیدگاه بوعلی سینا، از دانشگاه تهران مطالعات آزاد دیگر: زیباییشناسی ادبیات فارسی زبان و ادبیات عرب ادبیات انگلیسی آمریکایی زبان و ادبیات فرانسه
مطالب اصلی دروس فلسفه ارسطو فلسفه اشراق و شهود در ادبیات کلاسیک ایران ادبیات انگلیسی از دیدگاه شکسپیر عرفان مولانا و ابن عربی
آثار الهی قمشهای دارای تالیفات و ترجمههای متعددى است. همچنین، مجموعهای از سخنرانیهای او که به زبانهای فارسی و انگلیسی در سازمانها و دانشگاههای داخل و خارج ایران ایراد شده، به صورت نوارهای صوتی و تصویری در زمینههای متنوع عرفان، ادبیات و هنر به علاقهمندان عرضه شدهاست. تعدادی از این سخنرانیها نیز از شبکهٔ چهار سیما و شبکهٔ جام جم پخش میشود.
فهرست آثار مکتوب: گزیدهٔ فیه ما فیه (مقالات مولانا)، تلخیص و شرح، انتشارات علمی و فرهنگی گزیدهٔ منطقالطیر (عطار)، انتشارات علمی و فرهنگی شرح گلشن راز ( شیخ محمود شبستری)، انتشارات علمی و فرهنگی ترجمهٔ گزیدهٔ سخنان شکسپیر، انتشارات علمی و فرهنگی تصحیح دیوان حافظ، انتشارات سروش و انجمن خوشنویسان بررسی آثار ترجمهشدهٔ اسلامی به زبان انگلیسی، انتشارات سمت مقالات، انتشارات روزنه پیامبر، ترجمهٔ اثر جبران خلیل جبر
کتاب «در صحبت سعدی» یا «سیصد و شصت و پنج روز با سعدی» اثر الهی قمشهای، گلچینی از اشعار و حکایتهای سعدی به صورت مستقیم و به دور از تفسیر، تحلیل و تأویل است. دکتر قمشهای مجموعه کتابهای سیصد و شصت و پنج روز را برای گنجاندن اشعار مفاخر شعر و ادب پارسی در زندگی روزمره تألیف کرده است، به گونهای که با اختصاص چند دقیقه در هر روز، خواننده یک شعر یا حکایت را مرور کرده و پیوند محکمتری با ادبیات شیرین پارسی برقرار کند.
● ساختار کتاب
این کتاب از سه بخش اصلی تشکیل شده است: 1. مقدمهای 28 صفحهای با نام «آیینه جهانی» که در این بخش، سعدی به کمک اشعار خود و بزرگان شعر و ادب توصیف شده و چند نمونه از الهامات شاعران از سعدی نیز ضمیمه شده است؛ این بخش دقیقا مشابه سخنرانیهای دکتر قمشهای هست! 2. 365 شعر یا حکایت منتخب (به انتخاب آقای قمشهای) بدون هیچ شرح یا توضیحی، که تنه اصلی کتاب را تشکیل دادهاند. 3. واژهنامهای حدودا 60 صفحهای در پایان کتاب.
● شیوه گلچین کردن
من پترن خاصی برای انتخاب حکایت ها و اشعار پیدا نکردم . ظاهرا تلاش شده کاملا پراکنده برگزیده بشن تا در روزهای متوالی، تنوع محتوا حفظ بشه. همچنین از بین خود اشعار هم ابیاتی گلچین شده و بعضی از ابیات کاملا حذف شده و اگر مایل به خوندن اشعار به صورت کامل هستید این کتاب مناسب شما نیست .
● کتاب مناسب چه کسانی نیست؟
1. برای افرادی که دنبال شرح اشعار سعدی و توضیحات تفصیلی و تکمیلی هستند، مناسب نیست. 2. کسانی که نگاه انتقادی به سعدی دارند، چون این کتاب مطلقا در ستایش سعدی نوشته شده!! 3. برای کار پژوهشی و ارجاعدهی اصلا مناسب نیست، چون ارجاعات کتاب بسیار ضعیف هستند و متن بیشتر شبیه یک سخنرانی مکتوب است! در مقدمه، ابیات زیادی از بزرگان شعر و ادب ضمیمه شده، اما فقط با ذکر نام شاعر و بدون ارائه مأخذ یا منبع دقیق.
● کتاب برای چه کسانی مناسب هست؟
1. برای افرادی که درک مطلوبی از معنا و مفهوم اشعار و حکایتهای سعدی دارند و نیازی به تفسیر یا ترجمه نمیبینند؛ همچنین علاقه به خواندن گلچینی از اشعار سعدی دارند. 2. به نظرم بهترین کاربرد کتاب برای کسانی است که میخواهند شعر سعدی را به صورت موضوعی حفظ کنند. اشعار انتخابشده کاملا کاربردی و مناسب برای زندگی روزمره و حاضرجوابیهای ادبی هستند!
● نظر شخصی
این کتاب بسیار، بسیار مورد علاقه پدرم هست! تا جایی که خاطرم هست، سالهاست که یکی از کتابهای این مجموعه روی میز پدرم بوده و من هم این کتاب رو از پدر قرض گرفتم. بسیار جالب بود که با اینکه من تلاش چندانی برای حفظ اشعار سعدی نکردم، اما به واسطه شنیدنش در صحبت های پدرم، بسیاری از ابیات این کتاب رو حفظ بودم یا حداقل به گوشم آشنا بود! با اینکه حس آشنایی دلچسبی با کتاب داشتم و از خواندنش بسیار لذت بردم، اگر به خودم بود، بابتش پول نمیدادم و ترجیح میدادم همان سخنرانیهای دکتر قمشهای درباره سعدی رو با شرح و تفسیر گوش کنم یا اگر شعری میخواهم بخونم کاملش رو بخونم ! خلاصه که اگر پدرم نداشت، بعید میدونم میخریدمش به خصوص که نشر سخن به دستاورد شگفت «کیفیت فاجعه + قیمت نجومی» رسیده و واقعاً تمایلی ندارم بیش از این کتابی از نشر مذکور بخرم!
یکی گفت با صوفیی در صفا: ندانی فلانت را چه گفت از قفا؟ بگفتا: خموش ای برادر بخفت ندانسته بهتر که دشمن چه گفت کسانی که پیغام دشمن برند ز دشمن همانا که دشمن ترند کسی قول دشمن نیارد به دوست جز آنکس که در دشمنی یار اوست نیارست دشمن جفا گفتنم چنان کز شنیدن بلرزد تنم تو دشمن تری کاوری بر دهان که دشمن چنین گفت اندر نهان سخن چین کند تازه جنگ قدیم به خشم آورد نیک مرد سلیم از آن همنشین تا توانی گریز که مر فتنه خفته را،گفت:خیز سیه چال و مرد اندر او بسته پای بِه از فتنه از جای بردن به جای میان دو تن جنگ چون آتش است سخن چین بدبخت،هیزم کش است
بوستان سعدی باب 7 در عالم تربیت
بگفتیم در باب احسان بسی ولیکن نه شرط است با هر کسی بخور مردم آزار را خون و مال که از مرغ بد،کَنده بِه پرّ و بال یکی را که با خواجه تو است جنگ به دستش چرا میدهی چوب و سنگ؟ برانداز بیخی که خار آورد درختی بپرور که بار آورد کسی را بده پایه مهتران که بر کهتران سر ندارد گران مبخشای به هر کجا ظالمی است که رحمت بر او،جور بر عالمی است جهان سوز را کشته بهتر چراغ یکی بِه در آتش،که خلقی به داغ هر آن کس که بر دزد رحمت کند به بازوی خود کاروان می زند جفا پیشگان را بده سر به باد ستم،بر ستم پیشه، عدل است و داد