مفاهیم نقد فیلم

by مجید اسلامی

«مفاهیم نقد فیلم» نام صفحاتی بود در ماهنامهٔ فیلم که در فاصلهٔ سال‌های ۷۳ تا ۷۶ توسط نگارنده اداره می‌شد. مجموعه مقالاتی که بیشتر، از کتاب هنر فیلم (دیوید بوردول / کریستین تامپسن) ترجمه می‌شد و به فرم و اصول فرم روایی می‌پرداخت. کتاب حاضر (با همان نام) تشکیل شده از دو کتاب. کتاب اول اساساً به مقولهٔ «نئوفرمالیسم» ربط پیدا می‌کند که بخش اول آن به تئوری می‌پردازد و بخش دوم آن شامل نقدهایی نمونه‌ای‌ست از کتاب هنر فیلم و شکستن حفاظ شیشه‌ای مربوط به چند فیلم شاخص و آشنا. بخش سوم شامل نقدهایی تألیفی‌ست که نگارنده در این چندسال به شیوهٔ نئوفرمالیست‌ها نوشته. فیلم‌هایی که در کل کتاب به آن‌ها پرداخته می‌شود دارای تنوع خاصی‌ست: از نمونه‌های کلاسیکی چون دلیجان، همشهری کین و قیصر تا فیلم‌های متفاوتی چون خانهٔ دوست کجاست؟ و گوست داگ.
کتاب دوم، مستقل از مفهوم نئوفرمالیسم، شامل مقالاتی تألیفی و ترجمه است دربارهٔ چند فیلم و فیلمساز و یک بازیگر برجسته و (در یک مورد) موضوعی خاص. مقالات ترجمهٔ این کتابِ دوم همگی به دههٔ ۱۹۹۰ تعلق دارند.

Genres: Art, Film, Nonfiction, Criticism

480 pages, Paperback

First published January 1, 2004

Reviews

[Hmd Book · Rating 5 out of 5]

خیلی وقت‌ها فیلم خوبی می‌بینیم، بعد از پایان فیلم احساس لذت هنری داریم، اما نمی‌فهمیم چرا. خواندن کتاب مفاهیم نقد فیلم شاید بتواند پاسخی به زیبایی‌شناختی فیلم‌های مطرح تاریخ سینما از دید «فرم» بدهد. بخش اول کتاب ترجمه‌ای است از کتاب کلاسیک هنر فیلم که البته همانطور که اسلامی می‌گوید برای بیننده ایرانی آثار رفرنس داده شده آشنا نیست (شخصا فیلم «جادوگر اُز» را تهیه کردم تا توضیحاتی که مثلا در مورد تفاوت plot و story در این فیلم یاد شده ملموس شود).
در ادامه چندین نقد نئوفرمالیستی بر اساس تئوری داده شده در مورد فیلم‌های کلاسیک سینما از منتقدان خارجی آورده شده است.
تئوری‌هایی که در کتاب اشاره می‌شود مثل تفاوت فیلم‌های مدرن و کلاسیک ( زمان دورانی برگسونی در مقابل زمان خطی نیوتنی و ...) از خواندنی‌ترین بخش‌های کتاب هستند. بحث «آشنازدایی» را شاید بتوان کلید فهم بسیاری از آثار مدرن دانست. در واقع بعد از بخش شاید ناامیدکننده اولیه کتاب برای فیلم‌بین عادی، به‌ترین بخش کتاب نقدهایی باشد که خود اسلامی بر فیلم‌های برگزیده داخلی و خارجی ارائه داده است. نقد درخشان فیلم دیدنی «هنری فول» از هال هارتلی با تکیه بر این مفهوم فوق‌العاده است.
نقد فیلم مرد مرده (جیم جارموش/بازی جانی دپ) که اسلامی آن را آشنایی‌زدایی از ژانر وسترن می‌داند یکی از عالی‌ترین نقدهاست، با عنوان عجیب‌تر از دوزخ (که ارجاعی به عنوان فیلم دیگر جارموش stranger than paradise دارد).
در مورد فیلم‌های ایرانی، نقد فیلم هامون (که اسلامی به شهادت خوانندگان هفت آن را بهترین فیلم ایرانی معرفی می‌کند) با عنوان «نگاه کن تو هیچ‌گاه پیش نرفتی تو فرو رفتی» از فروغ بسیار خواندنی است. پارالل‌هایی که در این فیلم با هشت و نیم فلینی دیده می‌شود و تجزیه سکانس‌های فیلم با روش نئوفرمالیستی برای بیننده فیلم جالب است. درخشان‌ترین نقد نئوفرمالیستی به فیلم «خانه دوست کجاست» کیارستمی تعلق دارد. معمولا فیلم‌های هنری برای خواننده عادی خسته‌کننده است، اما تقارن‌هایی که اسلامی در نقد خود نشان می‌دهد و موتیف‌هایی از قبیل شنیده نشدن کودک فیلم توسط بزرگ‌ترها بسیار به فهم و تغییر ذائقه بیننده کمک می‌کند.
یکی از بهترین نقدهای اسلامی در مورد فیلم‌های خارجی مربوط به فیلم «eyes wide shut» است. این فیلم از آن فیلم‌هایی است که در پایان بیننده می‌فهمد فیلم بزرگی دیده اما نمی‌داند چرا. روایت و سکانس‌ها پیچیده‌اند، اما وقتی به روش فرمی توسط اسلامی باز می‌شوند مخاطب دید خوبی از روایت و تقارن‌ها در این فیلم می‌یابد.
همین طور مقالات خوبی در پایان کتاب آمده‌اند که یکی در مورد فیلم هنری با تکیه بر فیلم‌های اینگمار برگمان و دیگری در مورد فیلم‌های کیشلوفسکی (با تکیه بر ده فرمان و سه‌گانه رنگ‌ها) و «قهرمانان تنها و افسرده آن» فوق‌العاده‌اند.
در پایان، کتاب آنقدر زیبا هست که اگر خیلی از فیلم‌های یادشده در آن را ندارید وادارتان کند برای فهم «فیلم» به تماشا و سپس خواندن نقدشان بپردازید.

[Parsa Sotoodehnia · Rating 3 out of 5]

باید از نیمه دوم کتاب گفت ...
شامل نقدهای تألیفی مجید اسلامی که افسوس خوردم چرا تا به حال جدی تر فعالیت ایشون رو دنبال نکردم
نقد های که شبیه به هیچ کدام از دیگر منتقد های ایرانی که میشناسم نبود
نقد هایی که موجز بودند و روان و پربار ...
نوسنده سعی نمیکنه که با استفاده از کلمات پر طمطراق صفحات رو سیاه کنه و فقط به بازگو کردن خلاصه فیلم و نسبت دادن یکسری صفات تکراری به فیلم بپردازه ( که چنین افرادی امروزه سراسر صفحات وب و کانال ها رو گرفتن و اسم خودشون رو منتقد سینما گذاشتن)
شخصا نمونه اعلای نقد رو در این کتاب مشاهده کردم.

[Hesam · Rating 4 out of 5]

مجموعه مقالات و نقدهایی از مجید اسلامی یکی از بهترین منتقدین سینمای ایران که در برهوت نقد اصولی در سینمای حال حاضر مجال مناسبی است با آشنایی با دیدگاه مجید اسلامی و البته پیگیری نقدهای حال حاضر ایشان

[Pooya Sadeghi · Rating 4 out of 5]

به نظرم در بین آثار به زبان فارسی خوندن این کتاب برای بالا بردن درک درباره ساختار سینمایی و نقد فرمالیستی ضروریه..بعد از خوندن این کتاب خیلی دلم میخواد من هم فیلمهای مورد علاقه ام رو به سبک نئوفرمالیستها تحلیل کنم

[Ali · Rating 4 out of 5]

بهترین قسمت کتاب، فصل 3 و نقد های تالیفی مجید اسلامی مخصوصا اون هایی که در فیلم های عباس کیارستمی نوشته، هست.
خواندن این کتاب باعث شد که .بعضی از فیلم هایی کیارستمی رو دوباره و با یک نگاه متفاوت، ببینم

[Amirhossein · Rating 3 out of 5]

بخش اول کتاب یک منبع جمع و جور برای مشاهده روش مواجهه نئوفرمالیسیم با آثار سینماییه. خوندنش رو پیشنهاد می‌کنم.
بخش دوم کتاب هم عینا از توی کتاب هنر سینما برداشته شده که تکراریه. باقی کتاب هم یه سری نقد و تحلیل خوبه.
با این حال بنظرم بهترین بخش کتاب همون بخش اوله.

[Shahed · Rating 4 out of 5]

عالی بود

[Mohammad Babaei]

نقطه‌ شروع هر منتقدی که میخاد درباره فیلم‌ها دقیق بنویسه.

[Amin Maher · Rating 4 out of 5]

I didn't read whole the first part yet because I didn't like it but the rest of parts are very well. Majid Islami tried to get point of view to reader what is exactly artistic movie? Which kind of criticism have more value? Why do we need to criticism generally? I love it When he explain about Antonioni's movie and defenetly this look especially about Antonioni is specific and true.. He used also a lot from old Iranian journals and his journals and I didn't like also that part too much but he describe basical things in criticism that we have to know about them..
Personaly because I know him and I'm familiar with his view I think this book is very useful and he is one of the best Iranian criticism.