Jump to ratings and reviews
Rate this book

Biblioteca Descubrir la Filosofía #19

Hegel: Lo real y lo racional

Rate this book
La filosfía tiene ciertamente una historia, con momentos, indiscutibles. Prescindir de Platón, Aristóteles, Descartes o Kant equivaldría a decapitar a la filosofía por entero. ¿Cabe decir lo mismo de Friedrich Hegel? Muchos han enfatizado el peso de ciertas tesis de la dialéctica hegeliana, como por ejemplo su crítica de lo que él llama "ternura común por las cosas", consistente en pensar que cabe la diferencia sin oposición frente a aquello de que se difiere, que la igualdad entre los diferentes puede ser un punto de partida y no una conquista y, en suma, que el peaje de la contradicción es evitable. Sin embargo, pensadores de primera talla han afirmado que el hegelianismo es meramente un paréntesis de arbitrariedad y oscurantismo en la historia del discurrir filosófico. En cualquier caso, hasta los más ácidos detractores ven al menos una utilidad profiláctica en la lectura de Hegel: para ellos el hegelianismo sería como un sarampión por el cual obligatoriamente hay que pasar. Así, tras las acerbas críticas de un Bertrand Russel o un Michel Foucault anida quizás la convicción de que el propio movimiento de la filosofía conduce a ese eslabón que es Hegel, por el cual el ajuste de cuentas con éste sería un ajuste de cuentas de la filosofía consigo misma.

Manuel Cruz (Director de la colección)

143 pages, Hardcover

First published January 1, 2015

Loading...
Loading...

About the author

Víctor Gómez Pin

37 books5 followers
Es un ensayista y profesor de filosofía español.

Estudió Filosofía en la Sorbona, donde obtuvo el grado de docteur d’État con una tesis sobre el orden aristotélico. Actualmente, es catedrático emérito de la Universitat Autònoma de Barcelona, tras haber impartido durante años las asignaturas de Filosofía y Matemáticas, Epistemología y Filosofía fundamental.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
7 (8%)
4 stars
13 (15%)
3 stars
36 (41%)
2 stars
21 (24%)
1 star
9 (10%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for Juan Nalerio.
730 reviews162 followers
August 5, 2020
Ya en el prólogo el autor del presente libro nos advierte que la lectura de Hegel es ardua, que sus textos son “literalmente imposibles de soportar”

Y la verdad que es una profecía auto cumplida. No he podido sacar información valiosa de este texto qué en vez de comenzar por el análisis de Hegel, lo hace a través de comparaciones con otros autores. Por lo tanto, me entreveré y se me hizo cuesta arriba.

Los párrafos no son claros y están continuamente mezclados con opiniones del autor. Difícil de analizar para alguien que no está inmerso en el tema.
Profile Image for Robert- Alexandru Nitu.
59 reviews15 followers
September 21, 2021
Hegel este un filosof dificil (de inteles de ce nu ii prea lasa lumea review) la care se adauga faptul ca orice sinteza a filosofiei sale nu poate contribui in totalitate la clarificarea ideilor sale. Anumite aspecte ale filosofiei lui Hegel pot fi intelese mai usor decat altele, dar cred ca ceea ce contribuie decisiv la dificultatea filosofiei sale este caracterul contraintuitiv al ideilor sale. Acesta este si motivul pentru care majoritatea nu inteleg ce vrea sa spuna. De fapt nu cred ca exista cineva care sa inteleaga pe deplin filosofia lui Hegel (nici academicienii), poate doar Hegel insusi. Totusi, faptul ca filosofia lui Hegel este greu de inteles, nu inseamna ca nu poate fi inteleasa macar partial, ceea ce cred ca e indeajuns pentru a ne forma o idee de ansamblu asupra scopului filosofiei sale.

M-am gandit daca sa ii dau 3 stele cartii sau mai mult. Nu-l blamez pe Victor Gomez Pin pentru ca Hegel este ambiguu si greu de inteles, deci si mai greu de sintetizat (deci si de popularizat). Intr-un fel, popularizarea filosofiei lui Hegel pare sa fie sortita esecului. Dar totusi scopul cartii acesteia este de a-i populariza ideile. Coroborand aceste doua consideratii, cred ca 3 stele i se potriveste.

Legat de carte totusi, cel mai important concept consider ca este dialectica hegeliana (precum si interpretarea sa asupra istoriei). Dialectica hegeliana presupune faptul ca orice lucru (sau stare de fapt) contine in sine conditiile pentru a produce o reactie (o opozitie - marcata de antiteza pasiva - si dupa stadiul contradictiei ce presupune conflictul cu precedentul fata de care s-a manifestat opozitia). Rezultatul acestui conflict este sinteza (noua stare de fapt). In alte cuvinte e vorba de 3 pasi: teza - antiteza - sinteza, dupa care procesul se reia incontinuu, ceea ce reprezinta motorul de miscare al vietii. Scopul acestui proces aparent infinit este sa se ajunga la Ratiunea absoluta (adica cunoasterea totala). Hegel mai numeste aceasta Ratiune absoluta si "Spirit" (de unde si numele cartii sale: Fenomenologia Spiritului). Acest "Spirit", zice Hegel, este insasi reflectia constiintei umane de sine (adica constientizarea faptului ca orice lucru are o existenta dincolo de cea fizica, ceva fundamental ce nu poate fi perceput prin simturi, ci doar prin ratiune, iar in acest sens adopta o pozitie platonica).

In acest sens, istoria pentru Hegel nu este pur si simplu prezentarea sterila a faptelor istorice, ci reprezinta eforturile constiintei umane de a realiza ca reprezentarea contradictiilor intre lucruri este doar aparenta si ca in realitate, aceste contradictii sunt parte din acelasi intreg. Exemplul din carte: Conceptul "animal" inglobeaza in sine elemente ce sunt contradictorii precum "bipezi" sau "patrupezi", ceea ce nu duce la dizolvarea unitatii conceptului de "animal". Cu astfel de exemple, Hegel ne indica faptul ca contradictia este o parte inerenta a unitatii (ceea ce dezvolta in Science of Logic). Hegel aplica dialectica si la faptele politice: Monarhia franceza (teza) a dat nastere Revolutiei franceze cu principiile sale despre libertate si egalitate (antiteza, care ia sfarsit cu invingerea Prusiei, astazi Germania, mai exact atunci cand Napoleon castiga la Jena, orasul unde locuia Hegel). Infrangerea monarhiei prusace de catre Napoleon a prezentat pentru Hegel incheierea acestui pas (antiteza), iar odata cu aceasta, ultimul pas (sinteza) si-a facut aparitia (dintr-o Prusia monarhica pre-Napoleon intr-o Prusia condusa de principiile revolutiei franceze, o monarhie constitutionala dupa victoria lui Napoleon). Razboaiele conduse de Napoleon a trezit Europa din somnul vietii cotidiene si a coincis terminarea Fenomenologiei Spiritului a lui Hegel, eveniment pe care l-a interpretat drept sfarsitul istoriei avand in vedere ca a reusit sa reconcilieze constiinta individuala cu acest "motor al vietii" ce conduce la perceptia Ratiunii absolute prin sine insasi.

Pentru a intelege si mai bine, Hegel vorbeste si despre felul in care indivizii se raporteaza unii la ceilalti. Orice constiinta (perceptie imediata a lucrurilor) care devine constiinta de sine (constientizarea categoriilor ce stau in spatele conceptelor si a retelei de concepte umane) nu este unica. Aceasta constiinta de sine poate fi atinsa de toti indivizii. Cum se raporteaza o constiinta de sine la constiinta de sine a celuilalt ? Hegel ne spune ca orice constiinta de sine cauta sa fie validata sau recunoscuta ca constiinta de sine, iar aici intervine un conflict, unde una dintre constiinte cedeaza si are loc o polarizare (sau relatie) Stapan-Sclav. Constiinta de sine care s-a impus in conflict prin lipsa temerii fata de moarte va deveni Stapanul in aceasta relatie, iar acea constiinta care a pus pret pe viata (si deci nu a fost dispusa sa piarda tot in conflict), va deveni Sclavul.

Relatia Stapan-Sclav intre indivizi e probabil una dintre ideile cele mai interesante ale lui Hegel. Hegel spune ca in aceasta relatie odata stabilita, Stapanul va fi cel care "va trage" spre conditia de sclav, deoarece devine dependent de productia Sclavului, iar Sclavul "va trage" spre conditia de Stapan prin faptul ca el dispune de mijloacele de productie si de intretinerea Stapanului sau (deci are cheia razvratirii sale sau inversarii relatiei Stapan-Sclav). Dar, aceasta relatie nu se inverseaza cu necesitate intotdeauna. Acei "Sclavi" care nu reusesc sa se impuna in fata Stapanului lor, ajung sa-si accepte conditia si sa gaseasca alte modalitati de a suporta acest lucru: printr-o atitudine stoica initial, care daca da gres, este inlocuita cu o atitudine sceptica asupra lumii. In prima, cea stoica, e vorba despre acceptarea relatiei cu lumea. Stoicii vad lumea intr-un mod deterministic (deci lucrurile trebuie sa fie intr-un anume fel si nimeni nu poate schimba ordinea respectiva), ceea ce inseamna ca-si justifica situatia de Sclav prin aceasta viziune a lumii. In a doua situatia, cea a scepticului, atitudinea se traduce printr-o razvratire impotriva lumii in sensul ca scepticul nu considera nimic adevarat, intreaga gandire sceptica consta intr-o negare a realitatii, singurul lucru cognoscibil fiind propria constiinta. Hegel va evidentia ca Sclavul sceptic adopta o atitudine contradictorie cu privire la realitate: isi afirma existenta prin negarea lumii, iar daca neaga lumea, inseamna ca se neaga pe sine. Astfel, Sclavul sceptic nu poate sa vada ca atat Stapanul, cat si el, Sclavul, sunt parte dintr-o unitate. Datorita scepticismului sau exagerat, nu poate accepta existenta contradictiei in unitate (deci nici acceptarea unui Dumnezeu intrupat ca Iisus, deoarece trascendentalul ar deveni imanent - parte din lume - sau eternul ar deveni muritor). Astfel, zice Hegel, Sclavul are o "constiinta nefericita", e condamnat sa nu realizeze "Ratiunea absoluta".

Aceasta analiza Stapan-Sclav a lui Hegel va sta intr-un fel si la baza teoriei marxiste a luptei de clasa. Muncitorul care este responsabil cu productia (Sclavul) trebuie sa constientizeze ca el detine cheia emanciparii sale fata de burghezi (Stapanul / detinatorii de capital). Stapanul e dependent de Sclav, iar daca Sclavul constientizeaza asta, poate sa inverseze ierarhia. Sau mai exact, la Marx s-ar traduce prin Sinteza (comunismul sau desfiintarea diferentelor de clasa, deci a relatiei Stapan-Sclav, toti fiind egali). Deci lupta de clasa reprezinta baza "materialismului dialectic" al lui Marx (evident observam cum functioneaza la fel ca dialectica lui Hegel, doar ca la Hegel e vorba despre idei, la Marx despre munca, deci nivelul material al realitatii).

Mi s-a parut amuzanta compararea lui Hegel "cainele mort" al filosofiei (ceea ce ar trebui sa arate cat de mult a fost atacata filosofia sa). De asemenea amuzanta analogia ca filosofia lui este ca rujeola, trebuie sa treci odata prin ea ca sa devii imun. Dar pe langa comentariile ironice, ceva interesant provocator exista in filosofia sa, cel putin un adevar partial de care filosofia ulterioara nu se prea poate desparti, facand abstractie de faptul ca unii considera ca filosofia lui Hegel ar fi de fapt o incercare de restaurare a legitimitatii teoretice teologice. Ce-i drept, da impresia asta pentru ca incorporeaza in filosofia sa crestinismul ca un moment necesar in dezvoltarea umanitatii, ca un stadiu important pentru procesul de "devenire" al Spiritului (sau Ratiunii absolute).

O ultima consideratie: Relatia Stapan-Sclav este foarte importanta in ansamblul filosofiei lui Hegel, deoarece doar prin aceasta constientizare sau validare reciproca a constiintei de sine intre indivizi se ajunge la acea Ratiune Absoluta sau la perceptia de sine a Spiritului Absolut. Ce-i drept, viziunea asta e foarte similara cu ceva ce am mai auzit inainte si care descrie cu multa precizie ideea centrala a filosofiei hegeliene: " Humans are the universe trying to understand itself" (Oamenii sunt universul care incearca sa se inteleaga pe sine insusi). Sau altfel spus, oamenii sunt modalitatea universului de a se experimenta pe sine.
Profile Image for tiago..
489 reviews130 followers
September 6, 2025
Este pequeno livro começa, essencialmente, com um roast a Hegel. E não é dificil encontrar autores que ao largo dos séculos o tenham criticado, e que portanto possam participar do belo assado que Víctor Gomez Pin começa por fazer. Por um lado, há a ininteligibilidade da sua obra, que vem causando dores de cabeça desde que foi publicada; por outro, há um certo despeito de Hegel pelo empirismo (que aliás, nem é tanto direcionado ao fato empírico em si, mas mais propriamente ao método da indução, que dele advém). E se isto faz com que Hegel pareça uma espécie de palerma pretensioso, particularmente quando afirma que só o seu sistema filosófico é verdadeiro (desde a origem houve apenas uma única filosofia), a verdade é que também lhe dá uma perspetiva bastante única, não desprovida de utilidade e de interesse.

O desdém de Hegel pela indução advém da sua visão idealista de um mundo onde todas as coisas são regidas pela razão - que aqui deve ser entendida como algo diferente do entendimento. A razão seria, então, aquilo que está submetido a uma rigorosa necessidade, uma espécie de cadeia deterministica a que obedecem todas as coisas e cuja compreensão nem sempre está ao nosso alcance - daí a diferenciação entre entendimento e razão. Neste contexto, os fenómenos empíricos seriam um reflexo algo instável da ordem da razão, e portanto a indução não poderia deixar de ser enganadora enquanto modo de atingir o conhecimento. Esta rede causal de acontecimentos, como uma ordem superiormente imposta, não poderia deixar de ter um propósito - de querer atingir alguma coisa (em oposição a uma visão mais absurdista da natureza). O modo de atingir esse propósito é explicado pela dialética hegeliana, provavelmente a mais célebre área do trabalho de Hegel:
A razão não se ajusta aos princípios do entendimento e, mais concretamente, ao da não contradição. A razão tem um movimento interno, porque cada uma das suas ideias encerra em si a ideia contrária, que nao permanece oculta mas que pugna por sair e substituir a primeira. Isto explica que se tivermos uma proposição que o entendimento vê como firme, uma tese (por exemplo, a monarquia é ordem), na razão esta proposição será com total necessidade substituída pela sua antítese (a monarquia é desordem: ordem republicana!). Consolidar-se-á então a antítese? De forma alguma; ficará substituída por uma nova proposição que não será mais do que a síntese de ambas (a monarquia restaurada é ordem), e esta, por seu lado, gerará uma nova antítese, e assim sucessivamente.

Por muito que o entendimento nem sempre possa compreender a razão na sua totalidade, não por isso deixa de ter acesso a um fragmento da mesma. Hegel parece, aliás, absolutamente convencido do facto quando propõe o seu sistema filosófico, em que vê uma obra do universal. Hegel anuncia (pomposamente, aliás) o nascimento de uma nova era: aquela na qual o homem, apesar de não deixar de se sentir dividido, continuando a ser uma consciência individual, se sabe matriz de toda a determinação e, consequentemente, totalidade ou plenitude. Assim, a filosofia de Hegel adquire por vezes um aspeto quase espiritual, que pretende reconciliar o particular (o indivíduo) com o universal do qual nunca esteve separado, mas de cuja indivisibilidade não logrou ainda tomar consciência.

Outra das ideias mais celebradas de Hegel é a famosa dialética do senhor e do escravo. Neste livro (e digo neste livro porque esta secção foi escrita de uma forma tão estapafúrdia por Hegel que ninguém entende muito bem o que ele quer dizer) é apresentada como uma espécie de verdade universal sobre as interações humanas: um indivíduo, para tomar consciência de si, requer o reconhecimento de outro, e o que cada consciência de si exige é que a outra a reconheça como continente absoluto de que ela própria é apenas parte. Gera-se uma tensão - e esta resolve-se pela submissão de uma das consciências à outra, tornando-se a primeira escravo e a segunda mestre. Enquanto verdade psicológica, parece-me desfasado da realidade. Mas isso não impede que o que advém desta dinâmica nao possa ser útil como parábola da história social humana. O senhor degrada-se na inércia, na passividade e no gozo, enquanto que o escravo se reforça no trabalho: forjar coisas será a sua própria forja e assim, ao mesmo tempo que o senhor aumenta a sua dependência o escravo aumenta a sua autonomia. Até que um dia os papéis acabam por inverter-se, como aconteceu na revolução francesa, que tanta inspiração forneceu para o pensamento de Hegel. Marx baseia-se nesta dialética hegeliana para profetizar o comunismo, e de Beauvoir para fazer avançar a emancipação feminina no trabalho que desenvolve ao largo da sua vida. Hegel tornar-se-á, de certa forma, numa voz de revolt para os subordinados.

Não pretendo que isto se torne num resumo exaustivo do livro; só uso o goodreads como um caderno onde apontar algumas das ideias que me pareceram mais interessantes a mim, um leigo na matéria. Tanto é, que me esquivo a falar muito do princípio da contradição, que o autor analisa em profundidade por considerá-lo uma das ideias centrais da filosofia de Hegel, mas que para mim, do poço do meu desconhecimento, pouco mais me parece que uma deriva do princípio da unidade dos contrários de Heráclito. São uns apontamentos soltos, e pouco mais - sem nenhuma afirmação de compreender profundamente o que é, afinal, um filósofo muitíssimo complexo.
Profile Image for Namra.
70 reviews5 followers
October 19, 2021
No puedo dar mi opunión sobre Hegel y su filosofía porque no es un libro de ficción, sino una compilación de sus opiniones y sus formas de ver la realidad.

Así que voy a centrar en el autor, es decir, su forma de escribir y explicar/describir nuestro filósofo.

En el prólogo el autor nos advierte de que se va a tratar a uno de los filósofos más dificiles de entender... y no estaba exagerando. Aunque, no sé hasta qué punto es por el filósofo o por la forma en que escribe el autor.

Voy a ser sincera: no lo he entendido la gran parte del libro. Mi libro está lleno de subrayadores, notes mías y post-its porque había muchas ideas que no entendía y tuve que consultar todos recursos.

El autor tampoco ayuda mucho al lector. Su forma de escribir es muy difícil de pillar. Si no tienes ni idea de Hegel (como fui yo), no vas a entender mucho. El vocabulario es innecesariamente complicado con frases mega largas (hay parráfos que son solo una frase)... me perdía en el medio de la idea y muchas veces tenía que releerlo varias veces para poder entenderlo (y muchas no podía).

Considero que el autor y su decisión del vocabulario y de presentar las ideas hace el libro inaccesible, especificamente para los que se enfrentan con el filósofo por primera vez.
Profile Image for Patri  book.
159 reviews9 followers
October 30, 2021
La filosofía sobre la razón y el racionalismo es compleja y no tan abstracta.

Hegel era un filósofo muy complejo y bastante abstracto en sus teorías y actuaciones. Es bastante denso su pensamiento y muy pocas personas están de acuerdo con su pensamiento filosófico.

El autor ha hecho un resumen de sus actuaciones, de sus obras, pensamiento y lo que otros pensamientos que tuvieron otros filósofos como Marx.

Este libro se me ha hecho muy pero que muy pesado, era como cuando estudie filosofía en bachiller que no es para mí ni todas sus teorías.
Pues en resumen, no conecto con las teorías de Hegel y su manera de diferenciar lo real de lo racional.

Recomendación para entender a este filósofo hay que leer a Platón, Descartes y Marx para poder contrastar esas teorías y poder enlazarlas con el pensamiento de Hegel.

Para mi pensamiento Hegel no es un gran faro de la filosofía, así que para mí no recomendaría este libro para la lectura y ideología que quiero recopilar información.
Profile Image for Joe Malpica.
24 reviews2 followers
November 4, 2020
Tengo toda la colección, bueno los 50 libros publicados hasta ahora y definitivamente este es el peor de lejos no tanto por la propia filosofía de Hegel sino porque el autor (Gómez Pin) divaga y suelta ideas para demostrar sus propios complejos... pésimo, pediría devolución del dinero no por avaricia sino a modo de protesta.
74 reviews
October 14, 2022
Esta edición no es muy rica en cuanto a contenido y menos que menos en cuanto opiniones personales del autor. Parece un libro que hicieron copy paste de un par de cosas, no siento que haya un hilo conductor donde puedas darte una idea general de las ideas de Hegel.
896 reviews54 followers
July 7, 2025
2.5. Víctor Gomez Pin está considerado uno de los grandes filósofos españoles.

Este opúsculo puede ser una aproximación a uno de los pensadores más trascendentes e influyentes de la historia, pero no lo recomiendo para alguien que no tenga cierta base filosófica (básica, no obstante) ni mente abierta como para preguntarse cosas de un modo distinto al habitual.

Posiblemente, empero, no es el mejor libro para comenzar a aproximarse a Hegel... incluso cae en ciertas distorsiones. El mejor ensayo para este cometido es "Emancipation after Hegel" Todd McGowan.
Displaying 1 - 10 of 10 reviews