بازخوانی پائولو فریره

by ناصر یوسفی

پائولو فریره با این‌که یکی از مطرح‌ترین چهره‌های روان‌شناسی و تعلیم و تربیت است، اما تقریبا در ایران ناشناخته است و یا دست‌کم بخش کمی از اندیشه‌های او به جامعه‌ی آموزشی ایران معرفی شده است. یکی از دلایل ناشناخته بودن اندیشه‌های فریره کمبود منابع به زبان فارسی است. از سوی دیگر به دلیل تسلط فریره به فلسفه و سیاست، دیدگاه‌های او چنان آمیخته به روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، سیاست و حتی اقتصاد است که درک بسیاری از مفاهیم و اندیشه‌های او کار ساده‌ای نیست. بسیاری از اندیشه‌های او تحت تاثیر دیدگاه‌های ارنست چه‌گوارا است.
سخت بودن زبان، بیان و اندیشه‌های فریره موجب شده است فقط بخشی از اندیشه‌های او در جامعه‌ی ما مطرح شود. به طور خاص جامعه‌ی آموزشی ایران، فریره را به عنوان یکی از متخصصان سوادآموزی می‌شناسند. در نگاه خوش‌بینانه‌تر او را به عنوان کسی معرفی می‌کنند که درباره‌ی تفکر انتقادی در تعلیم و تربیت حرف زده است. «سوادآموزی مبتنی بر زندگی مردم» یکی از کارهای اوست که از اندیشه‌ی عمیق فریره نسبت به انسان و آموزش او ریشه می‌گیرد. تفکر انتقادی هم یکی از ارکان اندیشه‌ی او برای دست‌یابی به «آموزش رها کننده»، است. فریره حوزه‌هایی را نسبت به انسان و آموزش باز می‌کند که تقریبا در نوع خود کم‌نظیر است. اندیشه‌هایی که جای شناخت و بررسی بیش‌تری دارد.

184 pages, Unknown Binding

First published January 1, 2015

Reviews

[Nafiseh Miraei]

وقتی قرار شد در گروه مطالعاتی خانه کودک این کتاب را بخوانیم، آموزش ستمدیدگان را خوانده‌بودم. کتاب برداشت آقای ناصر یوسفی است از فریره و اگر فریره خوانده‌باشید ممکن است گاه برداشت او با برداشت شما یکی نباشد، چنان که برای من این طور بود. پیشنهاد می‌کنم برای آشنایی با فریره به این کتاب اکتفا نکنید

[Mana Asgari]

اگر از فریره متن و کتابی نخوندید احتمالا این کتاب هم کمک زیادی به شناخت اندیشه ی فریره نمی کنه چون طبق گفته ی خود نویسنده، این کتاب روایت ناصر یوسفی از فریره است.
با این حال برای آشنایی با رویکرد انسان گرایی در آموزش کتاب خوبیه هر چند خیلی عمیق نیست و بیشتر به اندیشه های کلی (که گاهی شعاری هم هست) محدود میشه.

[Negin]

در برخورد با کتاب بازخوانی فریره برای من مشکل‌ترین کاری که باید انجام می‌دادم این بود که کلید انتقاد گریم را خاموش کنم. اولین مشکل من این بود که احساس می‌کردم نویسنده با تعصبی زیاد به ماجرا نگاه میکند. به طور خاص می‌توانم بگویم که با نقل قول‌های مستقیمی که از خود فریره در گوشه و کنار کتاب اشاره شده بود مشکلی نداشتم و بنظرم قابل تامل و منطقی بود اما متن کتاب، یک حس خواندن مطلب از دید کسی دیگر را به من میداد که نمی‌دانم چرا نمی‌توانستم به بی‌طرف بودن نویسنده مطمئن باشم درست است که این کتاب را مخاطبین خالی الذهن انتخاب نمی‌کنند اما نویسنده تلاشی برای آشنایی مخاطبان نکرده است به طور مثال:

در ابتدای کتاب، هیچ تعریفی از نظام آموزشی رفتارگرا و انسان‌گرا ارائه نمی‌شود و تنها به معایب یکی و محاسن دیگری پرداخته می‌شود و سئوالی که در ذهن من شکل گرفت این بود که آیا نظام آموزشی رفتارگرا هیچ جنبه مثبتی ندارد؟ معایب نظام آموزشی انسان‌گرا چیست؟ آموزش جامعه محور چیست و چه خصوصیاتی دارد؟
اگر فریره در کودکی و پیش از مدرسه توسط پدرش آموزش الفبا را ندیده بود آیا باز هم شروع مدرسه برایش خسته‌کننده و سخت و طولانی بود؟ در واقع تجربه زیسته ما در زندگی تا چه حد در قضاوت ما تاثیرگذار است؟ ایا اکثریت بچه ها در ان زمان اوضاع آموزشی را ناکارآمد می‌دانستند؟
لبه باریک آموزش همراه با آزادی و رها کردن دانش آموز بدون داشتن مهارت و دانش کافی ایا خطرناک نیست؟ آیا در این مدل آموزش، پروسه آموزش بیش از اندازه وابسته به عملکرد معلم نیست؟ آیا آزادی همیشه منجر به یادگیری بهتر میشود؟ اگر دانش آموزی تصمیم بگیرد که آموزش نبیند، نظام آموزشی انسان‌گرا چطور با این دانش آموز برخورد می کند و چه راههای در نظر دارد؟ ایا نوع جدید اموزش فقط قصدش تبدیل کردن سلطه قدیمی به سلطه جدید نیست؟ گفتگو محور بودن این نوع آموزش آیا در مدارس پرجمعیت همان کیفیتی را دارند که در مدارس کم جمعیت؟ یک سئوال دیگر که از بخش ایا آزادی ترسناک است بنظرم میاد این بود که آیا از سوی دیگر هم می‌شود به این قضیه نگاه کرد ناامنی و ترس‌های ما تا چه حد ما را از آزادی فردی دور نگه می‌دارد یا مجبورمان میکند تا مراقبت های بیشتری را انجام دهیم. به طور مثال وقتی یک جامعه ناامن است آیا من خودسانسوری بیشتری انجام نمی‌دهم و یا به نوعی آزادی خودم را محدود نمی‌کنم یا به طور مثال بیشتر مراقب اقشار آسیب پذیر نمیشوم و سعی در کنترل شرایط نمیکنم؟