De grootste show op aarde van Koen Haegens is een duizelingwekkende reis door de financiële wereld en de schijnbaar alledaagse markten van nu, waar niets is wat het lijkt. Aan het einde wacht een blik op de echte economie. Op het ware verhaal achter de grootste show op aarde.
De markt is overal. Van de supermarkt tot de arbeidsmarkt, van de woningmarkt tot de relatiemarkt: zelfs over de liefdewordt steeds vaker gesproken in termen van vraag en aanbod. We leven tenslotte in een markteconomie. Zelfs democratie lijkt tegenwoordig te gehoorzamen aan de wensen van de financiële markten.
Maar wat als dat alles niet waar is? Wat als die alomtegenwoordige, mysterieuze markteconomie er heel anders uitziet dan we denken - of zelfs helemaal niet bestaat? Die vragen houden Koen Haegens bezig sinds het uitbreken van de economische crisis, het moment waarop het grote publiek heel even de werkelijkheid achter het fraaie decor van de moderne economie te zien kreeg.
Als het gaat over de markt, wat is dan het eerste waar we aan denken? De financiële markt? De markt om de hoek die eens per week opgebouwd wordt? De groente- en fruitveiling of misschien wel de arbeidsmarkt of de huizenmarkt? Eigenlijk komen ze allemaal aan bod in dit boek.
Het is schrikken wanneer je dit boek leest. De rente, de hoogte, het dalen, de lange termijn, dat wordt in achterkamertjes bekonkelfoesd. Wisselkoersen bepalen, ook dat doen de bankiers zelf, dan kunnen ze snel nog wat geld wisselen aan een lage koers om daarna te verkopen aan een hoge koers die ze nota bene zelf vastgelegd hebben. Schaamte, dat kennen ze niet. Wilt u geld lenen, nog meer, dat kan allemaal, dat mensen het nadien niet meer kunnen terugbetalen, daar maalt de bank niet om, ze nemen de goederen of huizen wel in beslag. Het is eigenlijk om ziek van te worden als je leest hoe een handvol insiders de markten bepalen. Is er slecht nieuws, ongeacht waarover, regeringscrisis, natuurramp, terroristische aanslag, het eerste waar men het over heeft is de impact op de financiële markt. Het menselijk aspect is ver weg. Doen de overheden dan niets? Ja, ze doen gretig mee in dit spel.
Een slager mag zijn eigen vlees niet keuren, dat vinden we niet meer dan normaal, dat moet een onafhankelijke instelling doen. Waarom is er dan zo weinig tot geen onafhankelijke controle op de banken, zelfs na het barsten van de zeepbel in 2008 lijkt er nauwelijks iets veranderd.
Schokkende onthullingen moet ik zeggen. Is mijn geld nog wel veilig op de bank? Wat is het alternatief, terug naar ruilhandel?
Interessant onderwerp en aardig dat boek het van verschillende kanten belicht. Zit alleen wat te weinig cohesie in en blijft te oppervlakkig. Zo is hoofdstuk over prijs van paprika’s een interessante reportage, maar werkt het minder goed in een boek dan in een blad (ik vermoed dat het een bewerking is van een stuk in de Groene).
P69 over Amerikaanse staatsinrichting: Hoe dus die vermaledijde democratie plebs-proor maken?
P80 quote van Blythe over liberale verhouding tot overheid: can’t live with it, can’t live without it, don’t want to pay for it
P149: Marktparadox: hoe vrijer de markt, hoe inefficienter zij functioneert. En omgekeerd: hoe efficienter de markt, hoe meer overheidsbemoeienis en bureaucratie. En op p185: hoe efficienter en perfecter een markt oogt, hoe meer bemoeienis en bureaucratie dat vergt.
Over de paprika’s (p202): één vierkante meter brengt meer dan 30 kg op. Onderzoek uit 2014 door LEI Wageningen; van iedere euro die klant uitgeeft aan paprika, gaat 60 cent naar supermarkt, 34 cent naar telers, rest naar groothandel.
Interessant boek. Hoewil het soms wat vaag en omslachtig vind, Werkt het goed als inleiding op de (ontkrachting van de mythes van de) markt. Ik had dit beter hebben gevonden, als ik het vòòr Hans Achterhuis, Rutger Bregman, Joris Luyendijk, Michael Lewis, Naomi Klein en de docu Inside job had gelezen, want er zijn veel overlappingen. Maar daar kan Koen Haegens natuurlijk niet aan doen ;-)