What do you think?
Rate this book
Το πρόσωπο και ο έρως
Στο βιβλίο αυτό προσπάθησα να εκθέσω με τρόπο σημερινό (τρόπο ορθολογικής μεθόδευσης και τάξης) τις απαντήσεις στο οντολογικό ερώτημα, όπως προσωπικά τις ανιχνεύω στον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο της πρώτης και μέσης χριστιανικής περιόδου.
Το «οντολογικό ερώτημα» ή η «οντολογία» είναι λεκτικοί προσδιορισμοί ιστορικά μεταγενέστεροι, που όμως δηλώνουν έναν αφετηριακό προβληματισμό της φιλοσοφίας: Την αναφορά μας στην πραγματικότητα του όντος, δηλαδή του υπαρκτού, ως προς αυτό ακριβώς το γνώρισμά του: να υπάρχει - πριν από κάθε άλλο προσδιοριστικό ιδίωμα. Και ονομάζουμε ερώτημα οντολογικό την απορία μας για την πραγματικότητα ή το γεγονός του όντος, της μετοχής στην ύπαρξη (πέρα από την απλή φαινομενικότητα των υπαρκτών) - το ερώτημα για την ύπαρξη ως κοινή συνιστώσα ή προϋπόθεση του υπαρκτού (για το Είναι καθεαυτό, ξέχωρα από περιορισμούς χώρου, χρόνου, φθοράς και θανάτου).
Οι απαντήσεις στο οντολογικό ερώτημα, όπως τις επισημαίνω στη συγκεκριμένη φιλοσοφική παράδοση που ερευνώ, συνοψίζονται στους δύο βασικούς όρους: το «πρόσωπο» και ο «έρως». Για τον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο της πρώτης και μέσης χριστιανικής περιόδου, αφετηρία για την πρόσβαση στο γεγονός της ύπαρξης καθεαυτήν είναι η πραγματικότητα του «προσώπου». Και ο τρόπος αυτής της πρόσβασης που κάνει το πρόσωπο προσιτό στη γνώση είναι ο «έρως».
Τόσο η αφετηρία της πρόσβασης όσο και ο τρόπος της πρόσβασης προϋποθέτουν την εμπειρική διερεύνηση. Και η εμπειρία δεν εξαντλείται στις πιστοποιήσεις των αισθήσεων, ούτε είναι μόνο διανοητικό γεγονός - σύμπτωση εννοίας και νοουμένου. Εμπειρία δεν είναι ούτε και η διαφυγή σε θολούς «μυστικισμούς», σε ατομικά υπαρξιακά «βιώματα» απρόσιτα στην κοινωνική επαλήθευση. Με τη λέξη «εμπειρία» δηλώνουμε εδώ το καθολικό και πολύπτυχο γεγονός της «σχέσης» του υποκειμένου με τα άλλα υποκείμενα όπως και με τα αντι-κείμενα, δεδομένα της πραγματικότητας που μας περιβάλλει. [...] (Από τον πρόλογο στην τέταρτη έκδοση)
Το «οντολογικό ερώτημα» ή η «οντολογία» είναι λεκτικοί προσδιορισμοί ιστορικά μεταγενέστεροι, που όμως δηλώνουν έναν αφετηριακό προβληματισμό της φιλοσοφίας: Την αναφορά μας στην πραγματικότητα του όντος, δηλαδή του υπαρκτού, ως προς αυτό ακριβώς το γνώρισμά του: να υπάρχει - πριν από κάθε άλλο προσδιοριστικό ιδίωμα. Και ονομάζουμε ερώτημα οντολογικό την απορία μας για την πραγματικότητα ή το γεγονός του όντος, της μετοχής στην ύπαρξη (πέρα από την απλή φαινομενικότητα των υπαρκτών) - το ερώτημα για την ύπαρξη ως κοινή συνιστώσα ή προϋπόθεση του υπαρκτού (για το Είναι καθεαυτό, ξέχωρα από περιορισμούς χώρου, χρόνου, φθοράς και θανάτου).
Οι απαντήσεις στο οντολογικό ερώτημα, όπως τις επισημαίνω στη συγκεκριμένη φιλοσοφική παράδοση που ερευνώ, συνοψίζονται στους δύο βασικούς όρους: το «πρόσωπο» και ο «έρως». Για τον ελληνικό φιλοσοφικό λόγο της πρώτης και μέσης χριστιανικής περιόδου, αφετηρία για την πρόσβαση στο γεγονός της ύπαρξης καθεαυτήν είναι η πραγματικότητα του «προσώπου». Και ο τρόπος αυτής της πρόσβασης που κάνει το πρόσωπο προσιτό στη γνώση είναι ο «έρως».
Τόσο η αφετηρία της πρόσβασης όσο και ο τρόπος της πρόσβασης προϋποθέτουν την εμπειρική διερεύνηση. Και η εμπειρία δεν εξαντλείται στις πιστοποιήσεις των αισθήσεων, ούτε είναι μόνο διανοητικό γεγονός - σύμπτωση εννοίας και νοουμένου. Εμπειρία δεν είναι ούτε και η διαφυγή σε θολούς «μυστικισμούς», σε ατομικά υπαρξιακά «βιώματα» απρόσιτα στην κοινωνική επαλήθευση. Με τη λέξη «εμπειρία» δηλώνουμε εδώ το καθολικό και πολύπτυχο γεγονός της «σχέσης» του υποκειμένου με τα άλλα υποκείμενα όπως και με τα αντι-κείμενα, δεδομένα της πραγματικότητας που μας περιβάλλει. [...] (Από τον πρόλογο στην τέταρτη έκδοση)
374 pages, Paperback
First published January 1, 1982
9 people are currently reading
217 people want to read
About the author
Christos Yannaras
58 books82 followersChristos Yannaras (Greek: Χρήστος Γιανναράς) was a Greek philosopher, Eastern Orthodox theologian and author of more than 50 books which have been translated into many languages. He was a professor emeritus of philosophy at the Panteion University of Social and Political Sciences, Athens.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
February 13, 2023
It has become a commonplace in discussions on the comparative theological approaches of Eastern and Western Christianity to identify the root of their divergence as a contrast between the ontological-phenomenological prioritization of person or essence (ousia) as the universal referent of the disclosure of Being—or Truth. Are persons—human and divine—characterizable as relations of essences? Or is essence recapitulated, concretized, and made real only as the content of the person? Is nature the existence of the person, or is the person the existence of nature?
From the early patristic period, the East insisted on the inescapably personal reality of Being. Personhood, in Eastern thought, is nature’s very mode of existence, that by virtue of which everything that is is, the universal horizon of the disclosure of reality from which all phenomenicity is derived. Our knowledge of God, the world, and one another is realized only as personal relation, only as an existential encounter with the otherness, uniqueness, dissimilarity, and unrepeatability of personal disclosure or personal energy. The person is how Being is manifested as reality. Since all Being is personal being, the realization of true Being is not an impersonal “fact” but a moral achievement: a life in accordance with truth as uninhibited personal relation in the image of the Holy Trinity, accomplished by an ascetic denial of the self-satisfaction characteristic of the lapsarian captivity of personhood within the closed circle of “natural” atomic individuality and an ecstatic self-transcendence towards the non-dimensional space of personal communion: a spiritual return of the human being from individual to person, identified by the Greek Fathers as the experience of eros.
Yannaras illustrates the necessity of the fact of personal relation as the universal referent of disclosure by referring to how one must encounter the person of van Gogh to access the true meaning of the essence of his art:
By contrast, the West prioritized essence over the person, separating ontology from ethics and depersonalizing the ontological question with fateful consequences for the entire development of Western thought; from scholasticism to existentialism, from Meister Eckhart to Martin Heidegger: two great “essence mystics.” If our relation to the person is existential, experiential, pre-conscious, participatory, and communal, our relation to essence can only be abstract, intellectual, and conceptual. If ultimate, universal reality is essential before it is personal, then the whole of reality, including personhood itself, becomes objectified. Being ceases to be the content of personal disclosure and instead becomes a conceptual “ontic totality,” an objective whole of which each constituent “object,” including each person, is a “part,” reified in a “natural” ontic individuality which can never be surpassed in personal ecstasy, but only in an ecstasy of death or non-being.
The erotic movement from natural individual to hypostatic person becomes inconceivable, and the whole world falls within the circle of “natural” (impersonal) self-sufficiency, becomes an object of utility to be commodified and consumed for the procurement of objective advantage. Personal morality becomes subordinated to impersonal Being, and thus becomes conventional and relative; morality is understood to be derivative of objective benefits, and ethical relativism prevails. God, as an insensible “concept” inaccessible to the experience of life as personal relation, becomes “exiled” from the sensible world of existential participation and personal communion. He relates to the world only as its “first cause” or “prime mover,” becoming a logical abstraction divorced from the life of the world, a “theory” to be affirmed or denied rather than the universal personal mode by which all things exist. The world becomes autonomous, subject to rational control and consumption by humanity, and God becomes characterized primarily by His absence from this closed system. There is thus a direct line from Western theology’s essentialization of ultimate reality, its sundering of morality and being, to the doctrines of “pure nature,” humanism, secularism, consumerism, individualism, relativism, and the experiential “death of God.”
The union of ethics and ontology, the notion that existence itself has a moral character, was rediscovered in modern Western philosophy by Heidegger and the French Existentialists. Heidegger never developed a full ontological ethics, but he prefigured Existentialism by referring to a fragment of Heraclitus—“Man’s ethos is his daimon”—and interpreting it to mean that the “daimon,” or essence, of humanity is defined by humanity’s ethos, which is the “specific space” or “mode” of our life. That which we are is defined by our mode of life in the consciousness of our “temporal phenomenicity.” While the Greek Fathers would interpret this ethos in terms of the personal disclosure of Being, realized as an erotic movement from the non-being or para-existence of individuated or objectified life to the fullness of Being as pure relationality, Heidegger identified ethos only with a consciousness of time as the mode by which things are not-nothing.
The Fathers would have agreed emphatically with the Existentialist claim that “existence precedes essence,” and that “man is that which he does”; but they would not have followed the Existentialist identification of existence—the mode by which we are what we are—as the human capacity for free action in the face of the absurdity of life and history. Such freedom is “a tragic potentiality for existential self-annihilation without any redemptive character,” a definition of the essence of reality as our own projection of meaning against the void. The eros of Eastern Christian thought is not an ecstasy of self-annihilation, the impetus towards death which is the inevitable trajectory of an impersonal—and thus atomic and individuated—mode of being. It is instead an ecstasy of self-realization: a “standing outside” of one’s temporalized and dimensional individuality and a life of pure personhood: an abiding in the imperishable, non-dimensional space of personal communion: the true, natural reality from which we fell and to which we long to return:
From the early patristic period, the East insisted on the inescapably personal reality of Being. Personhood, in Eastern thought, is nature’s very mode of existence, that by virtue of which everything that is is, the universal horizon of the disclosure of reality from which all phenomenicity is derived. Our knowledge of God, the world, and one another is realized only as personal relation, only as an existential encounter with the otherness, uniqueness, dissimilarity, and unrepeatability of personal disclosure or personal energy. The person is how Being is manifested as reality. Since all Being is personal being, the realization of true Being is not an impersonal “fact” but a moral achievement: a life in accordance with truth as uninhibited personal relation in the image of the Holy Trinity, accomplished by an ascetic denial of the self-satisfaction characteristic of the lapsarian captivity of personhood within the closed circle of “natural” atomic individuality and an ecstatic self-transcendence towards the non-dimensional space of personal communion: a spiritual return of the human being from individual to person, identified by the Greek Fathers as the experience of eros.
Yannaras illustrates the necessity of the fact of personal relation as the universal referent of disclosure by referring to how one must encounter the person of van Gogh to access the true meaning of the essence of his art:
“[A] painting by van Gogh is ‘according to the essence’ a canvas with pigments, but this canvas with pigments testifies to the person of van Gogh; it is the substantiation of the personal logos of van Gogh. Outside the terms of the fact of personal relation, the personal reception of the logos which the work of art embodies, it remains an object made out of neutral materials: the artist’s logos remains unapproachable, the truth of the ‘thing’ uninterpreted, the experience of personal presence, the personal uniqueness and dissimilarity of the artist, inaccessible.”
By contrast, the West prioritized essence over the person, separating ontology from ethics and depersonalizing the ontological question with fateful consequences for the entire development of Western thought; from scholasticism to existentialism, from Meister Eckhart to Martin Heidegger: two great “essence mystics.” If our relation to the person is existential, experiential, pre-conscious, participatory, and communal, our relation to essence can only be abstract, intellectual, and conceptual. If ultimate, universal reality is essential before it is personal, then the whole of reality, including personhood itself, becomes objectified. Being ceases to be the content of personal disclosure and instead becomes a conceptual “ontic totality,” an objective whole of which each constituent “object,” including each person, is a “part,” reified in a “natural” ontic individuality which can never be surpassed in personal ecstasy, but only in an ecstasy of death or non-being.
The erotic movement from natural individual to hypostatic person becomes inconceivable, and the whole world falls within the circle of “natural” (impersonal) self-sufficiency, becomes an object of utility to be commodified and consumed for the procurement of objective advantage. Personal morality becomes subordinated to impersonal Being, and thus becomes conventional and relative; morality is understood to be derivative of objective benefits, and ethical relativism prevails. God, as an insensible “concept” inaccessible to the experience of life as personal relation, becomes “exiled” from the sensible world of existential participation and personal communion. He relates to the world only as its “first cause” or “prime mover,” becoming a logical abstraction divorced from the life of the world, a “theory” to be affirmed or denied rather than the universal personal mode by which all things exist. The world becomes autonomous, subject to rational control and consumption by humanity, and God becomes characterized primarily by His absence from this closed system. There is thus a direct line from Western theology’s essentialization of ultimate reality, its sundering of morality and being, to the doctrines of “pure nature,” humanism, secularism, consumerism, individualism, relativism, and the experiential “death of God.”
The union of ethics and ontology, the notion that existence itself has a moral character, was rediscovered in modern Western philosophy by Heidegger and the French Existentialists. Heidegger never developed a full ontological ethics, but he prefigured Existentialism by referring to a fragment of Heraclitus—“Man’s ethos is his daimon”—and interpreting it to mean that the “daimon,” or essence, of humanity is defined by humanity’s ethos, which is the “specific space” or “mode” of our life. That which we are is defined by our mode of life in the consciousness of our “temporal phenomenicity.” While the Greek Fathers would interpret this ethos in terms of the personal disclosure of Being, realized as an erotic movement from the non-being or para-existence of individuated or objectified life to the fullness of Being as pure relationality, Heidegger identified ethos only with a consciousness of time as the mode by which things are not-nothing.
The Fathers would have agreed emphatically with the Existentialist claim that “existence precedes essence,” and that “man is that which he does”; but they would not have followed the Existentialist identification of existence—the mode by which we are what we are—as the human capacity for free action in the face of the absurdity of life and history. Such freedom is “a tragic potentiality for existential self-annihilation without any redemptive character,” a definition of the essence of reality as our own projection of meaning against the void. The eros of Eastern Christian thought is not an ecstasy of self-annihilation, the impetus towards death which is the inevitable trajectory of an impersonal—and thus atomic and individuated—mode of being. It is instead an ecstasy of self-realization: a “standing outside” of one’s temporalized and dimensional individuality and a life of pure personhood: an abiding in the imperishable, non-dimensional space of personal communion: the true, natural reality from which we fell and to which we long to return:
“Thus the truth of the human person recapitulates both the ontology and the ethics of Christian philosophy. The ethos of the Church is its Truth, the truth for humanity and the truth for the world and for God. And this truth, which is faith and a rule of life, is the reality of the person. For the person to be restored to his or her integrity and wholeness, for the human being to become ‘all prósōpon’ – ‘all person’ – defines our existential end. It is the conclusion of our moral journey, the attainment of theosis or deification, the goal towards which the Church strives – as defined by Macarius of Egypt when he wrote: ‘For the soul that has been deemed worthy to participate in the spirit of [God’s] light and has been made radiant by the beauty of his ineffable glory, since he has prepared it for himself as a throne and dwelling-place, becomes all light, all face, all eye.’”
October 17, 2018
Θα μπορούσε κανεις να χαρακτηρίσει αυτό το έργο το opus magnum του Γιανναρά. Γραμμένο και πρωτοδημοσιευμένο το 1970, επανεκδόθηκε πέρυσι και ‘φιλοδοξεί’ να αποτελέσει τρίπτυχο, σύμφωνα με τον πρόλογο του συγγραφέα στην παρούσα έκδοση, με το ‘Είναι και ο Χρόνος‘ του Heidegger και το ‘Το Είναι και το Μηδέν’ του Sartre. Το ερώτημα που πραγματεύεται είναι το οντολογικό. Τι είναι το Είναι; Τι σημαίνει ότι κάτι/κάποιος υπάρχει; Και σε ένα επόμενο επίπεδο: ποιά είναι η αιτία και ο σκοπός της Ύπαρξης; Θα μπορούσα να συνοψίσω, με τον υπαρκτό κίνδυνο να υπεραπλουστεύσω το περιεχόμενο του έργου με το ακόλουθο παράδειγμα: Ένας φίλος σας σάς λέει ότι υπάρχει κάποιος που λέγεται Πέτρος (δανείζομαι τυχαία το όνομα, όπως και ο Sartre σε ένα άλλο παράδειγμα, για να δείξει τη σύνδεση του χώρου με την παρ-ουσία /απ-ουσία του Είναι), ο οποίος είναι ψηλός, με σγουρά μαλλιά και κάστανα μάτια, ζει στην Αθήνα και είναι συγγραφέας. Δεν τον έχετε δεί ποτέ, αλλά υπάρχει στο νου σας, ‘σχηματισμένος’ από τις περιγραφές του φίλου σας. Αυτή είναι η μάτια της Δύσης (Καντ, Καρτέσιος, Σχολαστικοί κτλ) στην Ύπαρξη και ειδικότερα στο θέμα του Θεού. Υπάρχει ένας Θεός κατασκεύασμα του νου, αντικειμενικός, ανώτερη δύναμη και αυθεντία, αιτία και δημιουργός του κόσμου, εξορισμένος στον Ουρανό, μακριά από τη γη και τον άνθρωπο. Φυσικά, η νοησησιαρχία της Δύσης πατάει στερεά στο έργο του Αριστοτελη ‘Μετά τα Φυσικά’ και ο Γιανναράς παραθέτει εναργώς τη θεωρία του για το ‘πρώτον κινούν’, που οφείλει να είναι καθαρή ενέργεια και άρα νους. Ο Heidegger είναι ίσως ο πρώτος στη Δύση, που έρχεται να αμφισβητήσει τη νοησιαρχία και αναζητεί εμπειρία. Θα έλεγε ο Heidegger ότι: ο Πέτρος υπάρχει μόνο όταν μου φανερώνεται. Όταν τον βλέπω και επιβεβαιώνω τα χαρακτηριστικά του. Και ορίζοντας της φανέρωσης αυτής είναι ο Χρόνος, που εμπεριέχει τις μεταβολές της ύπαρξης. Και όταν δεν τον βλέπω παύει να υπάρχει; Τότε βρίσκεται στο Μηδέν, την ανυπαρξία. Και η εμπειρία μας είναι μια διαρκής εναλλαγή όντος και μηδενός, στον χρονικό ορίζοντα της ζωής μας. Είναι γεμάτη με υπαρξεις που αναδύονται από την λήθη (και έτσι γνωρίζουμε την α-λήθεια τους) και ξαναβυθίζονται σε αυτήν. Ας σκεφτούμε: ένας συμφοιτητής μας, που έχουμε να τον δούμε 25 χρόνια, υπάρχει για εμάς η όχι; Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι υπάρχει (εάν το επιβεβαιώνει κάποιος στον οποίο φανερώνεται) η ότι δεν υπάρχει (αν δεν τον έχει δει πρόσφατα κάποιος, και εφοσον σε εμένα δεν έχει φανερωθεί). Η τρίτη προσέγγιση είναι αυτή που διαμορφώθηκε στην Ελληνική Ανατολή, η οντολογία των Πατέρων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο Πέτρος υπάρχει για εμένα μόνο εάν σχετιστώ μαζί του. Δεν αρκεί να τον δω, πρέπει να κάτσω να πιούμε έναν καφέ και να συζητήσουμε. Να καταλάβω πως σκέφτεται και ενεργεί ο Πέτρος, για να γνωρίσω την ύπαρξη του αληθινά. Και αυτή η προσωπική σχέση μπορεί να επεκταθεί από το πρόσωπο του ανθρώπου σε αυτο(α) του Θεού και αυτή είναι που ιδιαιτέρως αναλύεται σε αυτό το έργο. Η ετερότητα του προσώπου οδηγεί σε προσωπική σχέση και με την ουσία του Θεού, σχέση εντελώς μοναδική και ανεπανάληπτη, και γι’αυτο απελευθερωμένη από κάθε ‘λογική αντικειμενικότητα’. Και ακόμα λένε οι Πατέρες, ότι γνωρίζουμε το Είναι όχι μόνο μέσα από την θέαση του αλλά και μέσα από τις ενέργειες του (η δυτική θεολογία φτάνει στην αίρεση-σύμφωνα με την Ανατολική θεώρηση-ακριβώς επειδή δεν αποδέχεται τις ενέργειες του Θεού). Ο Πέτρος υπάρχει και μέσα από τα γραπτά του, τις σκέψεις και τις διατυπωμένες ιδέες του, έστω κι αν δεν τον έχω δεί ποτέ. Ωραίο αντίστοιχο παράδειγμα χρησιμοποιεί ο Γιανναράς με τον Van Gogh. Βλέποντας έναν πίνακα του (που είναι μια ενέργεια του ζωγράφου) δεν βλέπουμε τον ίδιο τον ζωγράφο, αλλά την μάτια του στον κόσμο, την μάτια του στο Είναι των πραγμάτων, που όμως είναι τόσο ταυτισμένη με το πρόσωπο που φτάνουμε να πούμε συχνά: αυτός είναι Van Gogh (αντί του ‘αυτός είναι ένας πίνακας του Van Gogh’).
Η πρωτοτυπία του έργου του Γιανναρά είναι νομίζω ότι ανέσυρε από την λήθη ή την αγνωσία τη γοητευτική οντολογία των Ελλήνων Πατέρων και την τοποθέτησε δίπλα στη φιλοσοφική μάτια του Heidegger, του Καρτέσιου και του Sartre, όχι απλώς ως μια ισάξια φιλοσοφική θεώρηση, αλλά και ως μια πραγματικά εναλλακτική πρόταση θεώρησης του κόσμου και τρόπου ζωής. Υπό αυτήν την έννοια το έργο είναι σημαντικότατο. Επιπλέον, η μελέτη που έχει κάνει ο συγγραφέας είναι τιτάνια. Μόνο οι πολυπληθείς υποσημειώσεις αρκούν για να αντιληφθεί κανεις το μέγεθος, τον κόπο και την εμβρίθεια αυτού του πονήματος.
Από την άλλη πλευρά, οφείλω να ομολογήσω ότι το έργο είναι πολύ δύσκολο να διαβαστεί και δυσπρόσιτο στον μέσο αναγνώστη. Προϋποθέτει κάποια εξοικειωση με την ορολογία. Επίσης, βρίθει επαναλήψεων, που σε κάποια σημεία είναι ειλικρινά ενοχλητικές. Είμαι σιγουρος ότι θα μπορούσαν τα νοήματα να αποτυπωθούν με πιο συνοπτικό και απλό τρόπο. Μια εναλλακτική συνοπτικότερη εκδοχή του έργου είναι ένα βιβλίο με τίτλο ‘Η οντολογία του προσώπου’, που πρόσφατα κυκλοφόρησε ο συγγραφέας. Πέραν όμως της δυσκολίας, σίγουρα αξίζει κανεις να κοπιάσει, για να αναρωτηθεί και να ψηλαφίσει έστω, τις γοητευτικές σκέψεις που διατυπώνονται στο έργο αυτό. Και γιατί όχι, ακόμη και να αλλάξει τη θεώρηση του στα πράγματα και να δώσει τη δικη του, προσωπική απάντηση στο προαιώνιο ερώτημα περί του Όντος.
Η πρωτοτυπία του έργου του Γιανναρά είναι νομίζω ότι ανέσυρε από την λήθη ή την αγνωσία τη γοητευτική οντολογία των Ελλήνων Πατέρων και την τοποθέτησε δίπλα στη φιλοσοφική μάτια του Heidegger, του Καρτέσιου και του Sartre, όχι απλώς ως μια ισάξια φιλοσοφική θεώρηση, αλλά και ως μια πραγματικά εναλλακτική πρόταση θεώρησης του κόσμου και τρόπου ζωής. Υπό αυτήν την έννοια το έργο είναι σημαντικότατο. Επιπλέον, η μελέτη που έχει κάνει ο συγγραφέας είναι τιτάνια. Μόνο οι πολυπληθείς υποσημειώσεις αρκούν για να αντιληφθεί κανεις το μέγεθος, τον κόπο και την εμβρίθεια αυτού του πονήματος.
Από την άλλη πλευρά, οφείλω να ομολογήσω ότι το έργο είναι πολύ δύσκολο να διαβαστεί και δυσπρόσιτο στον μέσο αναγνώστη. Προϋποθέτει κάποια εξοικειωση με την ορολογία. Επίσης, βρίθει επαναλήψεων, που σε κάποια σημεία είναι ειλικρινά ενοχλητικές. Είμαι σιγουρος ότι θα μπορούσαν τα νοήματα να αποτυπωθούν με πιο συνοπτικό και απλό τρόπο. Μια εναλλακτική συνοπτικότερη εκδοχή του έργου είναι ένα βιβλίο με τίτλο ‘Η οντολογία του προσώπου’, που πρόσφατα κυκλοφόρησε ο συγγραφέας. Πέραν όμως της δυσκολίας, σίγουρα αξίζει κανεις να κοπιάσει, για να αναρωτηθεί και να ψηλαφίσει έστω, τις γοητευτικές σκέψεις που διατυπώνονται στο έργο αυτό. Και γιατί όχι, ακόμη και να αλλάξει τη θεώρηση του στα πράγματα και να δώσει τη δικη του, προσωπική απάντηση στο προαιώνιο ερώτημα περί του Όντος.
May 25, 2018
Όποτε διαβάζω Γιανναρά, νιώθω το αφειδώλευτο της ελληνικής γλώσσας και - εν γένει - της φιλοσοφίας...
"Η ουσία είναι ο χώρος τόσο του Είναι όσο και του Μηδενός, η πραγματικότητα της συνύπαρξής τους, η φανέρωση του αβυσσαλέου θεμέλιου ή της αβάσιμης βάσης των όντων και της ύπαρξης."
"Η ουσία είναι ο χώρος τόσο του Είναι όσο και του Μηδενός, η πραγματικότητα της συνύπαρξής τους, η φανέρωση του αβυσσαλέου θεμέλιου ή της αβάσιμης βάσης των όντων και της ύπαρξης."
February 9, 2024
Wonderful book. One of the best that I have ever read. Strong recommendations! :)
February 11, 2022
An abstract and challenging read, yet a beautiful in its celebration of that the fullness, freedom, and truth of the human person is in mutual love as self-giving. Which made it a fitting read the week before St. Valentine's Day.
Displaying 1 - 5 of 5 reviews