De wissel van de macht

by Marc Van de Looverbosch

Niemand is beter geplaatst om de politieke aardschokken van de voorbije 15 jaar zo accuraat te vatten als wetstraatjournalist Marc Van de Looverbosch. Politiek was zelden zo boeiend.

In De wissel van de macht schrijft de VRT-journalist voor het eerst zijn relaas neer van het politieke schouwspel sinds het kanteljaar 1999. In de typisch onderkoelde stijl die hem zo kenmerkt op radio en tv, wisselt hij markante anekdotes af met vlijmscherpe analyses. Het maakt dit wervelend boek tot een must voor al wie de Belgische politiek wil begrijpen.

Zijn uitgangspunt: de nieuwe politieke eeuw is niet in 2000 begonnen, maar in 1999 met de dioxinecrisis. De eeuwige regeringspartij CVP verdwijnt dan naar de oppositiebanken. De naschokken van die politieke aardbeving zullen lang voelbaar blijven.

Genres: Nonfiction, Politics, History

517 pages, Paperback

First published October 1, 2015

About the author

Dr. M.R.G. (Marc) Van de Looverbosch werkt sinds 2015 in de internationale zakenadvocatuur. Van 2018 tot 2024 was hij als assistent verbonden aan het Instituut voor Handels- en Insolventierecht van de KU Leuven. In 2024 behaalde hij zijn doctoraat in de rechten aan de KU Leuven onder het promotorschap van prof. dr. Joeri Vananroye en prof. dr. Vincent Sagaert. Hij schrijft ook literaire fictie onder het pseudoniem Nelson Morus.

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Politiek is een vuile stiel, waar ego’s met elkaar botsen en waar machtsspelletjes constant aan de orde van de dag zijn. Dat is het beeld dat in dit boek bevestigd wordt. Marc Van de Looverbosch is een gewaardeerd VRT-journalist die al 2 decennia de Belgische en vooral dan de Vlaamse politiek van nabij volgt. In dit boek geeft hij een overzicht van de turbulente afgelopen 15 jaar. Het is een kroniek geworden van de grote veranderingen bij elke verkiezing, van felle conflicten tussen en binnen partijen, met veel verve geschreven in een beeldrijke stijl.

Veel van wat de auteur beschrijft, ligt nog relatief vers in het geheugen, en regelmatig kan je als lezer een lach van herkenning niet onderdrukken: de plompe, maar doortastende stijl van Jean-Luc Dehaene, de nietszeggende verklaringen van Didier Reynders, het voluntarisme van Guy Verhofstadt, de perfide trucs van Steve Stevaert, het onversneden racisme van Filip De Winter … het is leuk (hoewel) om het allemaal nog eens op een rijtje te krijgen. Terugblikkend kan je ook tandenknarsend merken hoeveel tijd en energie er verloren gegaan is met de palavers over de staatshervorming, al zijn onze politici er wel in geslaagd telkens weer het (Belgische) huis overeind te houden en te drastische (gewelddadige) conflicten af te wenden.

Van de Looverbosch beschrijft het als gepassioneerd beschouwer vanop de tweede lijn (eigen aan de journalistiek), al deelt hij geregeld links en rechts tikken uit, en wordt er dikwijls meer gesuggereerd dan letterlijk beschreven. De grote zwakte van dit boek is dat het inderdaad maar een kroniek is: een beschrijving van de ontwikkelingen aan de oppervlakte, en geen diepgravende, structurele analyse van de tendensen die schuilgaan achter de politieke waan van de dag. Je merkt ook dat Van de Looverbosch in de eerste plaats de Vlaamse politiek volgt, waardoor bepaalde cruciale Belgische verschuivingen (vooral aan Franstalige kant) buiten beschouwing blijven. Tenslotte lijkt het boek ook enigszins vervormd door de selectie van de hoofdrolspelers waarmee de auteur is gaan spreken voor aanvullende informatie: Verhofstadt, Stevaert en belangrijke Franstalige politici ontbreken in het lijstje, en dat had toch een ander perspectief op kunnen leveren. Desalniettemin: een heel lezenswaardig en uiteraard erg interessant boek over onze vaderlandse politiek. (rating 2.5 stars)

[Raymond · Rating 3 out of 5]

Met dit boek heeft Mark Van de Looverbosch een indrukwekkend overzicht afgeleverd van de afgelopen vijftien jaar Vlaamse politiek. Vlaams inderdaad, want Waalse politici komen in het verhaal slechts als randfiguren voor – alleen als helpers van, of vaker, als obstakels voor de Vlaamse politici. Deze focus verraadt gelijk al een belangrijk kenmerk van de Belgische parlementaire verslaggeving, namelijk de eindeloos diepe kloof tussen de taalgebieden, zelfs als het over het federaal parlement gaat.

Het boek begint met de dioxinecrisis en voert ons via de ontbinding van de Volksunie (iets dat bij mijn weten voor het eerst alomvattend is neergeschreven), de interne partijpolitiek in de Open VLD, CD&V, Vlaams Blok/Belang en sp.a, door alle regeringscrises die de politiek de afgelopen 15 jaar in haar greep hebben gehouden. Van de Looverbosch is erin geslaagd om een ingewikkelde historie tot de kern te herleiden, en dit maakt het ook voor niet-ingewijden een begrijpelijk en bij vlagen spannend verhaal. Iets dat maar al te duidelijk wordt bij het lezen, is dat de Vlaamse politiek een aanzienlijke hoeveelheid ‘steekvlampolitici’ heeft gekend – mensen die het ineens opkomen (Verhofstadt, Dewinter, Dedecker, Stevaert, Leterme), maar een volgend moment uitgespuugd worden door de kiezer of hun eigen partij, of simpelweg mentaal en/of fysiek opbranden.

Een verklaring voor dit soort fenomenen geeft dit boek niet. Ook een centrale stelling wordt niet uitgewerkt, en daarmee beperkt het boek zich uiteindelijk slechts tot een feitenrelaas. Jammer, want er had meer ingezeten. Voor enige duiding heeft de schrijver interviews gehouden met een aantal (ex-)kopstukken (oa. Anciaux, Dewael, De Wever, Leterme, Vande Lanotte), waaruit zo nu en dan een passage is opgenomen in een apart kader. Deze worden niet of nauwelijks ingeleid of becommentarieerd en we komen daardoor ook weinig te weten over eventuele kanttekeningen die bij hun lezing geplaatst kan worden, of zaken die zij gemakshalve hebben weggelaten. Stilzwijgend wordt er vanuit gegaan dat de politici hun lezingen allemaal recht doen aan de feiten.

In de laatste zin van het boek wordt gesteld dat “we mensen met visie [nodig hebben] die op de lange termijn durven te denken en zich niet blindstaren op elk strovuurtje dat opflakkert in de Wetstraat.” Deze kritische noot gaat echter ook op voor dit boek zelf. Want ondanks de uitvoerige bespreking van alle parlementaire crises en kabinetsformaties, komen we weinig te weten over de algemene tendensen die spelen in Vlaanderen. Zoals het nu is uitgeschreven, lijkt elke verkiezingsuitslag het resultaat van het falen van de ene politicus/partij en het (al dan niet tijdelijke) succes van de ander. Daarmee wordt de politiek in zijn geheel gereduceerd tot ‘de poppetjes’ en hoewel ik dit een belangrijke factor vind, die dikwijls in theorieboeken juist ontbreekt, kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat we feitelijk een soap aan het volgen zijn. Een soap waarin nu eens Open VLD, dan weer CD&V, dan weer N-VA de grootste lijkt te kunnen zijn. Dat er invloeden zijn die op de achtergrond spelen, wordt grotendeels genegeerd.

Van de Looverbosch’ eigen metier, het parlementair verslaggeverschap, lijkt hier debet aan te zijn. Ook daar zien we dat men van crisis naar crisis rent, totaal gefocust op de orde van de dag. Het is dan ook des te spijtiger dat de auteur weinig reflectie geeft op het functioneren van de parlementaire journalistiek in de afgelopen 15 jaar. Veel verder dan zijn eigen rol in de verslaggeving bij de Visa-affaire en een akkefietje tussen hem en Hilde Crevits in de VS komen we niet. (Of het moet het beeld zijn van het fonteindansende duo Goedele Devroy en Hanne Decoutere.) De vraag of het politieke nieuws in de betreffende 15 jaar inhoudelijk beter had gekund, wordt niet eens opgeworpen. Terwijl er wel wordt beschreven hoe politici het journaille weten te misleiden (recentelijk nog rondom de last-minute toetreding van Open VLD tot de Vlaamse regering), leidt dat niet tot de logische vervolgvraag of de werkwijze van de journalisten wel adequaat was. Helemaal kolderiek zijn de beschreven scènes waarin groepjes journalisten post vatten bij een gebouw waar op dat moment onderhandelingen tussen politici plaats hebben. Uren- of zelfs dagenlang bivakkeert men voor een deur in de hoop een sappige quote op te vangen van één van de onderhandelaars. Als een kind zo blij zijn ze als ze koffie krijgen aangeboden, of als er geregeld wordt dat ze voortaan van het sanitair binnen gebruik mogen maken en niet meer in de bosjes hun behoefte hoeven te doen. Maar een reflectie op het nut van dit vele wachten ontbreekt volkomen. Wat is, buiten de prestige die het bij vakgenoten oplevert, de journalistieke en maatschappelijke waarde van het als eerste opvangen van een quote? Had deze (wacht)tijd niet effectiever besteed kunnen worden?

Tot slot bevat het boek een aantal slordigheden in namen (Decroo of De Croo?), wordt er soms insiders-informatie onterecht als bekend verondersteld, en is het merkbaar dat hier en daar een alinea is verplaatst, waardoor er wordt gerefereerd naar zaken die nog moeten komen.

Al met al is De wissel van de macht een indrukwekkend en geslaagd feitenrelaas van de afgelopen 15 jaar Vlaamse politiek, maar mist het boekwerk een verdiepende laag die zowel op de politiek als op de journalistiek een nieuw licht had kunnen werpen. Dat is een gemiste kans, maar alsnog resteert een zeer lezenswaardig boek.

[Pieter De vroe · Rating 4 out of 5]

Zeer onderhoudende stijl. Objectieve en ruim gedocumenteerde reconstructie. Ik kijk al uit naar het verslag van de volgende 15 jaar.

[Ismail Ayed · Rating 4 out of 5]

Schitterende lectuur en excellent tijdverdrijf voor de Wetstraataficionado. Marc Van de Looverbosch beschrijft op een zeer persoonlijke maar eveneens zeer objectieve manier het reilen en zeilen van de afgelopen vijftien jaar van de hoogste klasse van de Belgische politiek. Van de dioxinecrisis, het heengaan van de Volksunie, het Koningsdrama bij de VLD, het plenipotentiair/autoritair socialistisch partijrégime onder de Teletubbies, de teloorgang van Messias van Ieper tot de electorale pletwals van de N-VA. Leuke insteek zijn de persoonlijke commentaren en bedenkingen van de hoofdrolspelers van de periode in kwestie. Hetgeen me in het geheugen gegrift blijft, is de schijnbaar schaamteloze en bijwijlen onuitstaanbare houding van de traditionele Franstalige partijen die er nooit voor terugdeinzen om voor iedere noodzakelijke politieke verandering een beurs gevuld met Vlaamse munten in de plaats te eisen. Anderzijds kan ik me ook niet van de indruk ontdoen dat de relaties met de Waalse 'zusterpartijen', niet alleen bar slecht zijn maar in sommige gevallen gewoonweg onbestaande zijn, met als gevolg dat dit land in de afgelopen 15 jaar, immens veel onnodige communautaire stilstand. Als het ware dat we te maken hebben met twee compleet verschillende gemeenschappen... tegen wil en dank samengebracht en gedwongen om samen te leven.

[Sébastien Yzerbyt · Rating 4 out of 5]

Absoluut een must have voor iedereen die de Belgische politiek op de voet volgt. Zeker voor jonge mensen zoals ik, die pas met de Fortisaffaire en de financieel economische crisis voor het eerst in aanraking kwam met politiek, is dit een unieke kans om ook de context rond begrippen als de dioxinecrisis en de visa-affaire te vatten. Dat met een schrijfstijl zoals het een journalist betaamt en grondig beargumenteerde opmerkingen. Al moet ik me wel aansluiten bij de kritiek die hier al geponeerd werd. Het blijft een feitenrelaas, weliswaar erg uitgebreid gebracht, maar ik mis wat meer achtergrond bij bepaalde figuren of gebeurtenissen. Zeker bij de getuigenissen zelf, want nu is het een puur woord-wederwoord. Ik had graag de commentaar van een Wetstraatadept als Van Der Looverbosch gelezen bij bv de fratsen van Bert Anciaux of de opvallend harde taal van Herman Van Rompuy als het over Leterme gaat.

4*

[Filip Van emelen · Rating 4 out of 5]

Politieke soap die leest als een trein. Helemaal in de lijn van De Ridder. Maar nog krachtiger door de vele knappe beschouwingen achteraf van de protagonisten.

[Joris Vanelen · Rating 3 out of 5]

Veel inside info. Zeker de kleine interviewtjes met politiekers vond ik goed.

[Dirksboekenkast · Rating 4 out of 5]

Heel gedetailleerd overzicht over binnenlandse politiek vanaf de ' paarde coalitie ' ook interessant om te zien hoe NVa toen reageerde op een belasting tsunamie