Οι σχέσεις της Εκκλησίας με το Κράτος-Έθνος: Στη σκιά των ταυτοτήτων

by Αντώνης Μανιτάκης

Στο ανά χείρας έργο διερευνώνται μέσα από μια ιστορική προοπτική οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας και διατυπώνεται η υπόθεση εργασίας ότι οι σκοποί και οι επιδιώξεις του εθνικού κράτους καθόρισαν τη θέση και την αποστολή της εκκλησίας στην ελληνική κοινωνία. Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος δομήθηκε κατ’ εικόνα και ομοίωση δημόσιας αρχής και ενστερνίστηκε, ως θεσμός του κράτους, τους εθνικούς στόχους του. Μετατράπηκε αμέσως σε Εκκλησία εθνική. Εγκολπώθηκε την εθνική ιδέα, την οποία ταύτισε με την «Ορθοδοξία». Και τώρα ζούμε το εξής οξύμωρο σχήμα: ενώ η πολιτεία αποεθνικοποιείται σταδιακά, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, από φόβο και άμυνα απέναντι στις προκλήσεις και αισθανόμενη ότι απειλείται η «εθνοκρατική» ταυτότητά της, αγωνίζεται απεγνωσμένα να επανεθνικοποιηθεί αλλά στην παρωχημένη βάση μιας εθναρχικής ή εθνογενετικής ιδεολογίας. Από την όλη συζήτηση σχετικά με την αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες, η οποία, ως συνήθως, διεξάγεται αποσπασματικά, χρειάζεται να απομονώσουμε μια θεμελιώδη αρχή: στις δημοκρατικές κοινωνίες η πολιτική ταυτότητα ενός λαού διακρίνεται και πρέπει να μην αναμειγνύεται με τις διάφορες πολιτιστικές ή εθνογενετικές ή θρησκευτικές συλλογικές ταυτότητες που ανιχνεύονται στην ίδια επικράτεια. Η δημοκρατία ανέχεται και προστατεύει την πίστη, την οποιαδήποτε πίστη, ως πίστη. Δεν επιτρέπει όμως την αναγωγή της σε πολιτικό ή εθνικό φρόνημα ούτε την προσχηματική χρησιμοποίησή της σε συνιστώσα της πολιτικής ιδεολογίας με σκοπό την επιβολή στο σύνολο της κοινωνίας των θρησκευτικο-πολιτικών αντιλήψεων ορισμένων εκκλησιαστικών αρχών. (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

208 pages, Paperback

First published January 1, 2000

About the author

Ο Αντώνης Μανιτάκης γεννήθηκε, (1944) μεγάλωσε και σπούδασε Νομικά στη Θεσσαλονίκη. Διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών, εξελέγη, το 1982, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και διδάσκει έκτοτε τα μαθήματα του Συνταγματικού Δικαίου και της Πολιτειολογίας. Έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής στα Πανεπιστήμια του Μονπελιέ, του Παρισιού VIII, της Ρώμης και έχει εργαστεί ως επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον στις Η.Π.Α.
Έχει ακόμη ασκήσει καθήκοντα αναπληρωτή Προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (1997-1999) και συμμετέχει ενεργά στις δραστηριότητες του Ευρπωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ. Είναι ιδρυτικό και δραστήριο μέλος της Ένωσης Πολιτών Θεσσαλονίκης για το Περιβάλλον και τον Πολιτισμό.