Macht en onmacht

by Tinneke Beeckman

Parijs, 7 januari 2015. Twee geradicaliseerde moslims dringen het redactiegebouw van Charlie Hebdo binnen en schieten tien redactieleden neer. Frankrijk en de wereld reageren geschokt. De aanslag en de reacties daarop doen niet alleen vragen rijzen over vrijheid van meningsuiting en godsdienstkritiek, ze getuigen ook van een algemene radeloosheid over politieke ideeën die de samenleving vorm moeten geven.



In Macht en onmacht verkent Tinneke Beeckman de oorzaken van deze maatschappelijke vertwijfeling. Op erudiete wijze beschrijft ze hoe de commotie rond de aanslag in Parijs aantoont dat Verlichtingsidealen als het streven naar waarheid en gelijkheid definitief in onbruik zijn geraakt. In de plaats daarvan overheerst een ambigu postmodern denken, dat voortdurend verwarring schept en waarheidsaanspraken onmogelijk maakt. Ontsporingen als sinister fundamentalisme en hardnekkig neoliberalisme zijn daarvan het gevolg. Aan de hand van historische en actuele denkers legt Beeckman de gevoeligheden van de hedendaagse democratie bloot en toont ze waar er mogelijkheden zijn van herstel. Een openbarend en noodzakelijk boek.

Genres: Philosophy, Nonfiction

243 pages, Kindle Edition

First published September 1, 2015

Reviews

[Philippe · Rating 3 out of 5]

Er is iets met dat ‘postmoderne’ denken. Ik bespeur het elke dag opnieuw als ik de krantenkoppen lees tijdens deze zomer van 2016, deze ‘zomer van de angst’. Een infernale aaneenschakeling van moord en doodslag op toevallige passanten - de ene executie al vernietigender en weerzinwekkender dan de andere - en dat bijna zonder uitzondering in naam van Allah. Hoe gaan we daar mee om? Natuurlijk, we veroordelen. Afzonderlijk en naar conventionele normen bekeken is géén van die misdaden goed te praten. Maar wat als we die reeks van aanslagen in hun onderlinge samenhang beschouwen? Maken we het onszelf dan gemakkelijk door te zeggen: “Ok, men heeft ons de oorlog verklaard. Nu is het zij of wij.”? Of gaan we omzichtiger redeneren en allerlei historische, sociologische en persoonlijke contingenties in onze oordeelsvorming een rol laten spelen? Ik heb zelf altijd de neiging om die tweede piste te bewandelen, maar ik moet toegeven dat dit dan bijna altijd uitmondt in een krachteloos gebaar van overgave. De situatie is erg complex. En ik wil niet betrapt worden op een moreel simplistische houding waarvan ik vermoed dat ze, collectief gezien, de zaken alleen maar moeilijker en precairder gaat maken. Maar een dag later werp ik een blik op de voorpagina van de krant en besef ik dat het zo niet verder kan.

Ik begrijp dus dat een ‘postmodernistische’ dispositie om alles vanuit verschillende wereldbeelden te bekijken (het perspectivisme) en zichtbare en latente machtsrelaties in vraag te stellen, ons tot een intellectuele en maatschappelijke aporie voert. Maar ik ben er niet van overtuigd dat het medicijn dat Tinneke Beeckman ons voorschrijft ons enigermate kan helpen. Tenminste niet in de vorm zoals de auteur het ons voorschrijft. Beeckman wil een geloof in ‘waarheid en waarachtigheid’ opnieuw centraal stellen in ons democratisch maatschappelijk project. Haar boek is in de eerste plaats een kritiek op de plaats van ‘waarheid’ in onze samenleving. Maar jammer genoeg blijft de filosofische invulling van dat waarheidsbegrip te lacunair en schetsmatig om die kritiek echt hefboomkracht mee te geven. Voor de operationalisering ervan keert Beeckman steeds terug naar de Britse filosoof Bernard Williams die een consensueel waarheidsbegrip wil schragen door twee deugden: accuracy (nauwkeurigheid) en sincerity. Ik citeer op p. 50:

Waarheid heeft te maken met vertrouwen en betrouwbaarheid. Oprecht spreken betekent communiceren op een eerlijke manier, zonder te verzwijgen, zonder bedrieglijke trucjes. Nauwkeurigheid slaat op het verlangen om het juiste te zeggen, volgens de juiste onderzoeksmethode. Als deugd betreft ze een houding, een gewoonte zelfs, om ook zelfbedrog en wensdenken te ontleden. Liever feiten dan meningen, zelfs als die onaangenaam zijn.

Als waarheidsbegrip is dit te zwak. Epistemologisch is het statuut ervan diffuus: het zweeft ergens tussen de absolute waarheid van de positivisten en het totale postmoderne relativisme. Het getuigt van een naïeve opvatting van wetenschap (naar Thomas Kuhn wordt in dit boek inderdaad niet gerefereerd). En het schijnt voorbij te gaan aan het gegeven dat ook postmodernen zich tot die twee deugden kunnen bekennen, zonder daarbij intellectueel oneerlijk te zijn.

Persoonlijk zou ik een andere piste willen verkennen. Naar mijn gevoel loopt dit hele debat op een dovemansgesprek uit tussen neo-Verlichtingsdenkers en postmodernisten als we ‘actie’ of ‘handeling’ niet als bijkomende variabele aan de vergelijking toevoegen. Dat is precies de weg die de Amerikaanse pragmatisten vanaf de late 19e eeuw tot op de dag van vandaag bewandeld hebben. Richard Rorty, die zich in deze traditie situeert, wordt in Beeckmans boek op een magere twee bladzijden afgewimpeld als een krachteloze ‘liberale ironicus’. Niettemin vind ik dat er voor de aanpak van de pragmatisten erg veel is te zeggen. Rorty stelt voor om eerst een moreel referentiekader vast te leggen. We kunnen met zijn allen bijvoorbeeld overeenkomen dat we niet bereid zijn om wreedheid te tolereren. Gesteund door dit kader kunnen we dan concrete maatschappelijke knelpunten benaderen. Maar we gaan daar niet alleen over reflecteren. We gaan daar met de betrokken burgers en partijen ook over in debat (en dat is een actie die zich al aan de logica van het pure denken onttrekt) en misschien gaan we hier en daar ook een concreet experiment rond opzetten. Het is doorheen die ervaring dat een levend, actief waarheidsbegrip dan gestalte aanneemt. Dit is geen kwestie van ‘anything goes’. Het betreft een gedisciplineerd, actief proces van verheldering, uitwisseling, verzamelen van gegevens, en reflectie. Met andere woorden: we regisseren een maatschappelijk leerproces op een voorlopige, contextgevoelige manier met de bedoeling om te komen tot een begrip op wat voor ons, als gemeenschap, waarheid betekent met betrekking tot een specifiek knelpunt.

Hiermee lossen we natuurlijk ook niet alle vragen op. En wat te doen met maatschappelijke urgenties waarbij ‘subversieve’ elementen de openbare orde gewild ondergraven? De manier waarop we praktisch en juridisch met dit soort van ‘uitzonderingstoestanden’ omgaan moet naar mijn gevoel ook het voorwerp zijn van zo’n leerproces (dat dan gezien de acuutheid van de situatie dan misschien op een nog meer gefocuste en versnelde manier moet opgezet worden). Terugplooien op een conventueel waarheidsbegrip van onduidelijke pluimage is in ieder geval geen optie.

‘Macht en Onmacht’ heeft dus als verdienste dat het goede vragen stelt. Uit het bovenstaande mag blijken dat ik niet zoveel vertrouwen heb met de manier waarop Tinneke Beeckman die vragen aanvliegt. Er zijn nog andere redenen waarom ik niet zo erg van dit boek hou. Het is nogal los opgebouwd in vier delen die wel naar elkaar verwijzen maar geen sluitend geheel vormen. Beekman suggereert dat er een samenhang bestaat tussen een postmodernistische epistemologie, de populariteit van samenzweringstheorieën, de excessen van het neoliberalisme en de nogal democratie-onvriendelijke opvattingen van Heidegger. Maar ze is wel zo ruiterlijk om toe te geven dat hier geen sluitende oorzakelijke verbanden kunnen aangewezen worden. Maar verschijnt er doorheen dit narratief dan niet zoiets als de contouren van een samenzweringstheorie die stelt dat de postmodernen - deels gewild, deels ongewild - het immuniteitssysteem van de democratie naar Westers model hebben gehackt waardoor we nu machteloos moeten toekijken hoe enkele pathologische subversievelingen ons heel samenlevingsmodel destabiliseren? Meer concreet leidt de redeneertrant van de auteur ook tot een onprettige leeservaring waarbij men continu geslingerd wordt tussen innuendo (‘misschien’, ‘schijnbaar’, …) en stelligheid.

Hoe dan ook ben ik alles bij elkaar niet ontevreden met de lectuur van dit boek. Argumentaties waar je het intuïtief niet mee eens bent, helpen even goed om je ideeën scherper te stellen. Waarmee ik mij weer geestdriftig beken tot de intellectuele deugden die aan de basis lagen van de Verlichting ...

[Luc De Coster · Rating 4 out of 5]

Soms komt een boek als geroepen. Dit is er zo één. Wie genoeg heeft van de éénzijdige "postkoloniale" en neo-neomarxistische analyses van de turbulenties in het Midden Oosten en de geweldadige neerslag ervan hier bij ons, kan even verademen bij Beeckman. Ze legt ons uit hoe Heidegger en de Franse Filosofie aan de basis liggen van een aantal "postmodernistische" stellingen die het vrijwel onmogelijk maken om nog in "waarheid" te geloven. "Alles is een kwestie van standpunt: de terrorist van de ene is de vrijheidsstrijder van de andere." "Alles is contextueel." "Het rationalisme is een geloof zoals een ander." Dat soort dingen. In zo een denkwereld zijn aanslagen als die in Parijs een soort "eigen schuld, dikke bult". Als ze al niet te rechtvaardigen zijn, dan toch te begrijpen en te verwachten. Beeckman grijpt terug naar een aantal basisprincipes: al is een waarheid niet absoluut, er zijn wel degelijk waarheden waar meer argumenten voor bestaan dan andere. En die moeten in de eerste plaats feitelijk zijn: meningen zijn geen feiten. Ze verwerpt ook het moralisme dat legitiem politiek debat en keuzes probeert onmogelijk te maken. Met "racist" en "Islamofoob" wordt geprobeerd om kritische vragen dood te meppen. Geschiedenis ziet Beeckman liever als een vergaarbak waaruit lering kan getrokken worden dan als een opportuniteit om slachtofferschap te cultiveren of aan schuldinductie te doen. Maar evengoed hekelt ze de overgave van de politiek aan de economie of het reduceren van de mens tot consument. Al zijn de thema's dan wel dezelfde dan in de dagelijkse opiniëring online en in de kranten, het is goed om eens een degelijk overzicht te krijgen van hoe slordig denken en filosofische vergissingen voor averij zorgen in ons twijfelende continent.

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Ik kan me helemaal aansluiten bij de heel positieve review van Luc, hier op Goodreads: terecht wijst Beeckman ons op de nefaste gevolgen van enkele decennia van postmodernistische deconstructie; die heeft ons doen geloven dat waarheidsuitspraken onmogelijk zijn en ons zo in een (cultuur)relativistisch moeras getrokken dat zelfs pogingen om toch tot een standpuntbepaling in filosofische, existentiële of politieke kwesties te komen bij voorbaat ‘besmet’ en dus ‘verdacht’ werden. Het schadelijk effect van die overtrokken opstelling is ten volle voor het daglicht gekomen na de aanslagen in Parijs in 2015 (die tegen Charlie Hebdo waren de rechtstreekse aanleiding voor dit boek) en de opkomst van fundamentalistische bedreigingen in het algemeen (uiteraard vooral van fanatieke islamitische kant, maar ook bijvoorbeeld het christelijk fundamentalisme in de VS).

Toch enkele bedenkingen: Beeckman rekent wel heel erg ongenadig en soms ongenuanceerd af met de postmodernisten (het valt me trouwens op dat ze ze nauwelijks bij naam noemt), alsof ze bron zijn van alle kwaad (wat op zich toch erg gaat in de richting van de complottheorieën waartegen de auteur zich zo erg afzet). Naar mijn aanvoelen, - maar ik ben absoluut geen expert -, zijn de postmodernistische filosofen waarschijnlijk eerder symptoom van een veel breder cultuurrelativisme, dan oorzaak of versterker; het lijkt me dat Beeckman hier mogelijk de kracht van de filosofie op zich wat overschat.

En dan blijft er de vraag: hoe gaan we verder na het sloopwerk van de postmodernisten? Beeckman werkt dit niet helemaal uit (dat is wellicht ook ondoenbaar), maar ze geeft wel enkele duidelijke aanzetten. Voor haar moet de zoektocht naar nieuwe waarheidsuitspraken uitgaan van de echte fundamenten van de Verlichting (die erg ondergesneeuwd zijn geraakt): waarachtigheid, eerlijkheid, kritisch onderzoek gebaseerd op wetenschappelijk verifieerbare vaststellingen, en vooral ook zelfkritiek. Ik kan dit alleen maar onderschrijven, al zijn dit vooral methodische criteria, en zeggen die niks over het creatief-inhoudelijke pad dat gevolgd moet worden. Ik hoop dat Beeckman in haar volgende publicaties daar meer duidelijkheid over brengt!

[Jasper Van Belle · Rating 2 out of 5]

Met grote verwachtingen aan begonnen maar eigenlijk wist het boek me op geen enkel moment echt te boeien. Lag het niet aan haar droge en trage schrijfstijl (zin-zin-zin), dan wel aan de concepten, principes en standpunten van andere denkers die ze - naar mijn bescheiden mening - veel te uitgebreid uitlegt. In het boek pleit Beeckman voor een terugkeer naar de verlichtingsidealen en een afkeer van het postmodernisme. Dat laatste werkt volgens haar neoliberalisme (hoe kan het ook anders!) nog meer in de hand. Een claim die wat onderbouwing verdient, en die helaas niet voldoende krijgt. Hier zat meer in!

[Tim · Rating 3 out of 5]

*Mijn bevindingen over het boek staan wat lager*

Ik had nog nooit van Tinneke Beeckman gehoord tot ik zag dat ze haar nieuwe boek kwam voorstellen in Boekhandel De Reyghere in Brugge. Ik herneem even wat ik toen erover geschreven heb:

Een zekere filosofische achtergrond was wel nodig, vond ik, vooral omdat ze van de ene op de andere sprong qua uitspraken en visies: Heidegger, Nietzsche, Freud, Emmanuel Todd (waar ze blijkbaar erg fan van is / Opmerking van Thomas Barbier, eigenaar/zaakvoerder: Dat van Todd moet genuanceerd worden. Ze heeft wel respect voor zijn werk, maar is net heel kritisch over hoe hij over de Charlie-affaire heeft geschreven. Dit omdat hij hierin te kort door de bocht gaat.), Foucault, ... Het publiek kon het blijkbaar wel smaken; sommigen zijn meer thuis in de materie dan ik, ook al heb ik wel enige interesse in dit domein.

Wat ik ervan onthouden heb - want dergelijke materie op een halfuur absorberen is eigenlijk not done, zoiets vraagt meer tijd - is dat ze haar boek, haar "onderzoek" baseerde op de aanslag op Charlie Hebdo en zo bepaalde maatschappelijke en filosofische standpunten behandelt.

De vraagstelling was ook zeer gericht en het was goed om te zien dat mensen zich ook voor dergelijke serieuze onderwerpen interesseren en niet bang zijn om bepaalde vragen te stellen in dat verband. 't Moet niet altijd een thriller of roman zijn, é. Alleen spijtig, inderdaad (en dat kwam ook aan bod), dat er te weinig draagvlak is, of eerder, debatten. Dat men eerder gelaten reageert op hoe de politiek bepaalde zaken aanpakt. Omwille van de onmacht? Van het wantrouwen, verlies van vertrouwen?

Hopelijk biedt het boek een beter inzicht over hoe het dagelijks doen en denken beïnvloed is en veranderd t.o.v. de voorbije decennia en draait het niet te veel rond Charlie Hebdo zelf.

------------------------------
------------------------------

Het boek zelf is verdeeld in 4 delen:
1) De postmoderne filosofie
2) De inspirator - Martin Heidegger
3) Dollartekens in de hemel
4) De macht van het complot

Het begint met een stukje over de Verlichting en het postmodernisme, plus een achtergrondschets van de gebeurtenissen in het Charlie Hebdokamp en hoe dat wereldkundig gemaakt werd. Nietzsche, Foucault, Orwell, Rorty, ... komen (doorheen het boek) aan bod om hun gedachtegoed te vergelijken met de aanslag. Hier had ik het in het begin wat moeilijk om wat Tinneke Beeckman schreef te begrijpen. Dat kan aan m'n gebrekkige kennis van het onderwerp liggen, alsook aan haar schrijfstijl, die niet altijd even toegankelijk is.

Heidegger krijgt een eigen stukje om zijn visie op de ideale maatschappij te verkondigen, en o.a. hoe hij ten tijde van de nazi's Hitler steunde, maar daarna blijkbaar toch het licht had gezien en een iets andere koers vaarde. Communistische trekjes waren hem echter niet vreemd. Uiteraard komen het nationaalsocialisme en de Joden (althans het beeld dat van hen opgehangen wordt) ook aan bod.

Deel 3 gaat over geld, over het neoliberalisme, het kapitalisme. Over de invloed van deze vorm van politiek, over hoe het minder om de gemeenschap gaat en meer om het individu. Hoe rebelse kunst, bijvoorbeeld, eigenlijk niet meer tegen het systeem ingaat, maar kan gebruikt worden om ook hieruit aan winstmaximalisatie te doen, of hoe iets "anti" gebruikt wordt als "pro" en de kunstenaars zelf beginnen te denken in termen van opbrengst, omzet, ... Ook zo in o.a. de mode-industrie, waarbij je als consument denkt tot de groten te behoren omdat je iets van merk x gekocht hebt, terwijl het op zich een prul van niks is en je eigenlijk vooral voor de naam betaald hebt. Dit kun je uiteraard extrapoleren naar andere producten.

Ayn Rand en Steve Jobs krijgen ook een plaatsje in het boek, te meer omdat de ene haar filosofische opvattingen via romans naar buiten brengt, waarbij haar boeken blijkbaar een enorme invloed hebben op politiek en professioneel vlak (kernpunt: het individu dat voor niemand verklaringen moet afleggen, niemand enige solidariteit verschuldigd is, alles dankzij de techniek, ...) en de andere aantoonde dat je vrij bent/kunt zijn om je eigen ding te doen (terwijl Apple wel arbeiders in erbarmelijke omstandigheden hun producten laat samenstellen = contrast!). Maar de Steve had ook goede kanten, toch wat z'n gezinsleven betreft.

Het laatste deel gaat over complotdenken en samenzweringstheorieën. Hoe sommigen zeer vatbaar zijn om gevestigde media, wetenschappers, politici, ... niet meer te geloven, achterdochtig worden en naar alternatieve bronnen zoeken om hun eigen overtuigingen te onderbouwen of te versterken, maar hierbij dan ook een paardenbril ophebben. Of kortweg: Hoe het in de moderne, digitale maatschappij moeilijk geworden is om nog enig vertrouwen in wie of wat dan ook te hebben (extreem gesteld, uiteraard). Ik moet toegeven dat ik het zelf sinds enkele jaren ook moeilijk daarmee heb.
Het internet speelt daarin (ook) een grote rol, omdat eender wie eender wat kan publiceren, omdat zoekopdrachten meer en meer volgens jouw voorkeuren verlopen, en dergelijke meer. Maar ook en zeker in de politiek is er sprake van manipulatie om iemand weg te werken of de eigen macht te versterken of bepaalde acties te ondernemen.

De flaptekst verwoordt ook goed waarover het in dit boek gaat. Macht en onmacht, zowel voor de burger als voor de politici, academici, en anderen. Wie heeft er echt de touwtjes in handen? Wie beheert de verzamelde data op internet? Wat gebeurt daarmee? In veel gevallen worden we geleid (door angst?), worden we geleefd, laten we alles over (in vertrouwen?) aan onbekenden. Hoge bomen vangen veel wind, maar hoe kun je dan nog ongestoord je ding doen ten bate van, bijvoorbeeld, de samenleving?

Al bij al vond ik 'Macht en onmacht' best interessant en leerrijk inzake het gedachtegoed van filosoof x of y (er komen er een pak aan bod, vandaar dat ik ze niet specificeer) en hoe Beeckman dit aanwendde in de context van Charlie Hebdo en de maatschappij waarin we vandaag leven. Zoals ik hierboven heb geschreven, is het best om wat filosofische achtergrondkennis te hebben, vooral dan van de vermelde filosofen, zodat je alles beter kunt plaatsen en linken. Die kennis mis(te) ik wel, waardoor het wat ploeteren was, ook al interesseert dit soort thema's me wel. Misschien moet ik het later eens herlezen. Hoe dan ook vind ik The Four Agreements: A Practical Guide to Personal Freedom van Miguel Ruiz als tegengif in deze maatschappij wel passen in deze context.

[Joeri · Rating 3 out of 5]

In dit boek houdt Beeckman een warm pleidooi voor Verlichtingsidealen waaraan zij zich trouw bewijst. Zij ziet in de Verlichtingsidealen cruciale criteria van waarheid, rationaliteit en vooruitgang, die volgens haar stelselmatig worden ondermijnd door het postmodernisme, hetgeen verwarring veroorzaakt en een neutrale zoektocht naar waarheid belet. Dit is volgens haar zelfs ondermijnend voor de democratie en werkt het neoliberalisme nog verder in de hand, zelfs daar sommigen postmodernen zich daar hard tegen hebben verzet.

Beeckman geeft een knappe ideeengeschiedenis weer en weegt Verlichting en postmodernisme mooi tegen elkaar af. Toch lijkt ze mijns inziens postmodernisme nogal beperkt weer te geven en eenzijdig t bekritiseren. De term postmodern als zodanig is zeer problematisch en diffuus. Ook is de ideeengeschiedenis die ze weergeeft zo rijk, dat argumentatie tegen het postmodernisme soms te beperkt is om werkelijk te overtuigen.

Desalniettemin kunnen we haar pleidooi voor waarheid, waarachtigheid en kritisch nadenken meenemen in de urgente en relevante politieke debatten die even tijdloos zijn als de ideeen die ze mooi aan het woord laat in haar boek.

[Danny Decoo · Rating 3 out of 5]

Het boek plaatst de Verlichtingsfilosofie tegenover het postmoderne denken. Ik volg mevr. Beeckman volledig in haar aangeven dat Verlichting niet als het het enge economische liberalisme kan beschouwd. Verder verwijst ze naar verlies van de waarheid in onze huidige cultuur door het postmoderne eind relativeren. Mi. berust dit echter ook op het verdwijnen van het debat, het tegensprekelijk woord in onze cultuur en media, leidend tot polarisering en muren tussen elkaar. De waarheid vergt immers alle stemmen te aanhoren. Het hoofdstuk omtrent complottheorieën is leuk lezen, doch hierbij bedenk ik mij dat dit waarschijnlijk van alle tijden is.
Het boek zelf is minder vlot en gericht dan haar andere werken omtrent Machiavelli en Spinoza, door verschillende onderwerpen beperkt verbonden moeilijker de lijn te volgen, eveneens uitgebreidere kennis van filosofie aangewezen gezien terugspringen op Nietzsche, Heidegger,...

[Rudi · Rating 4 out of 5]

Goed geschreven boek over iets dat in mijn geheugen langer geleden leek plaatsgevonden, ondertussen zijn we toe aan gele vestjes , een virus en zwaaien ( zwaait Frankrijk) al het Verenigd Koninkrijk uit
Mooi om verschillende filosofen te lezen over het wat zelfde thema , verschillende visies op dezelfde wereld , ( en ik ondervind ook wat raakvlakken met de visie van de schrijfster , waar ik nog boeken van zou willen lezen ((en nieuwe boeken hopelijk mag verwachten))
Verder wacht ik ook wat af naar filosofen die geboren zijn met en nooit geleefd hebben zonder internet , de eerste internetfilosofen
Aanslag Charlie Hebdo het lijkt al een eeuw geleden

[[ashes] · Rating 5 out of 5]

Verplichte kost voor eenieder die zich interesseert in het debat over gemeenschap, politiek en/of de toekomst. Beeckman zet uiteen waar de westerse wereld mee worstelt zonder dat ze de zweep erover legt. Ze behandelt het postmoderne denken en diens wortels, toont de macht van het economisch denken en bespreekt de kracht van complotten. Al met al een aanrader.

Enkel minpuntje, jammer dat ze weleens vervalt in het gebruik van Engelse termen.

[Daniel Schotman · Rating 3 out of 5]

Hoewel zeker interessant en het lezen waard is dit toch niet zo sterk als haar twee andere boeken over Machiavelli en Spinoza. Het handelt ook over hele materie, dat begrijp ik maar het beklijfde gewoon niet. Wellicht ook omdat het een beetje hap snap was en ik soms de samenhang niet altijd doorzag op kon ontwarren.

[Gerben Welling · Rating 5 out of 5]

Een mooie en stevige analyse over de samenhang tussen het huidige tijdsgewricht en de geschiedenis. De passages over de manier hoe nep nieuws ontstaat maar ook hoe we daar als samenleving mee omgaan raken me,

[Mel Vanler · Rating 2 out of 5]

Iets teveel verkenning voor mij.

[Michael · Rating 5 out of 5]

Ik ben geen flaptekst-adept; ik ben een aanhanger van de "pagina 69"-techniek om een boek in te schatten.
Maar in dit geval dekt de flaptekst-vlag volledig de lading: "een onthullend en noodzakelijk boek".
Een boek dat "aanduidt" en de lege gaten in je historisch perspectief aanvult.

Als je deze vakantie één boek leest, laat het dan dit zijn.

[Koen Maegherman · Rating 4 out of 5]

Toegankelijk en verhelderend! Toont aan hoe de inzichten van een hele rist filosofen ook vandaan zin geven aan het maatschappelijk debat! Een stevig pleidooi voor zelfkennis, kritisch denken en volharding!

[Bernd]

Hoe schrijf je een recensie over een boek waarvan je de helft van de inhoud niet begrijpt? Ga je er van uit dat het de schuld van jou als lezer is omdat je niet belezen genoeg bent? Of geef je de schuld aan de auteur die het niet goed uitlegde?

[Raf Vandenbussche · Rating 3 out of 5]

Lange filosofische aanloop om concreet te landen

[Simon · Rating 3 out of 5]

Zeer zeker interessant, maar het boek gaat tevens niet echt ergens heen en blijft (misschien) wat steken bij (te) losse beschouwingen.

[Tonwallast · Rating 4 out of 5]

Fijn boek boordevol interessante inzichten