What do you think?
Rate this book
Этика пыли
"Этика пыли" (1866) - трактат британского арт-критика, писателя и социального мыслителя Джона Рёскина, выполненный в форме платоновских диалогов старого профессора и учениц. Этот необычный текст служит своего рода введением в проблему кристаллизации, структурной формы, присущей предметному миру, окружающему нас, и содержит в себе мысли Рёскина о системе образования, развитии европейского изобразительного искусства и дизайна и месте человека в мире. Книга была написана по следам лекций, прочитанных в женском училище Уиннингтон (Чешир) осенью 1859 года.
- GenresPhilosophyEssays
176 pages, Paperback
First published January 1, 1866
About the author
John Ruskin
3,908 books502 followersLibrarian Note: There is more than one author by this name in the Goodreads database.
John Ruskin was an English writer, philosopher, art historian, art critic and polymath of the Victorian era. He wrote on subjects as varied as geology, architecture, myth, ornithology, literature, education, botany and political economy.
Ruskin was heavily engaged by the work of Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc which he taught to all his pupils including William Morris, notably Viollet-le-Duc's Dictionary, which he considered as "the only book of any value on architecture". Ruskin's writing styles and literary forms were equally varied. He wrote essays and treatises, poetry and lectures, travel guides and manuals, letters and even a fairy tale. He also made detailed sketches and paintings of rocks, plants, birds, landscapes, architectural structures and ornamentation. The elaborate style that characterised his earliest writing on art gave way in time to plainer language designed to communicate his ideas more effectively. In all of his writing, he emphasised the connections between nature, art and society.
Ruskin was hugely influential in the latter half of the 19th century and up to the First World War. After a period of relative decline, his reputation has steadily improved since the 1960s with the publication of numerous academic studies of his work. Today, his ideas and concerns are widely recognised as having anticipated interest in environmentalism, sustainability and craft.
Ruskin first came to widespread attention with the first volume of Modern Painters (1843), an extended essay in defence of the work of J.M.W. Turner in which he argued that the principal role of the artist is "truth to nature". From the 1850s, he championed the Pre-Raphaelites, who were influenced by his ideas. His work increasingly focused on social and political issues. Unto This Last (1860, 1862) marked the shift in emphasis. In 1869, Ruskin became the first Slade Professor of Fine Art at the University of Oxford, where he established the Ruskin School of Drawing. In 1871, he began his monthly "letters to the workmen and labourers of Great Britain", published under the title Fors Clavigera (1871–1884). In the course of this complex and deeply personal work, he developed the principles underlying his ideal society. As a result, he founded the Guild of St George, an organisation that endures today.
John Ruskin was an English writer, philosopher, art historian, art critic and polymath of the Victorian era. He wrote on subjects as varied as geology, architecture, myth, ornithology, literature, education, botany and political economy.
Ruskin was heavily engaged by the work of Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc which he taught to all his pupils including William Morris, notably Viollet-le-Duc's Dictionary, which he considered as "the only book of any value on architecture". Ruskin's writing styles and literary forms were equally varied. He wrote essays and treatises, poetry and lectures, travel guides and manuals, letters and even a fairy tale. He also made detailed sketches and paintings of rocks, plants, birds, landscapes, architectural structures and ornamentation. The elaborate style that characterised his earliest writing on art gave way in time to plainer language designed to communicate his ideas more effectively. In all of his writing, he emphasised the connections between nature, art and society.
Ruskin was hugely influential in the latter half of the 19th century and up to the First World War. After a period of relative decline, his reputation has steadily improved since the 1960s with the publication of numerous academic studies of his work. Today, his ideas and concerns are widely recognised as having anticipated interest in environmentalism, sustainability and craft.
Ruskin first came to widespread attention with the first volume of Modern Painters (1843), an extended essay in defence of the work of J.M.W. Turner in which he argued that the principal role of the artist is "truth to nature". From the 1850s, he championed the Pre-Raphaelites, who were influenced by his ideas. His work increasingly focused on social and political issues. Unto This Last (1860, 1862) marked the shift in emphasis. In 1869, Ruskin became the first Slade Professor of Fine Art at the University of Oxford, where he established the Ruskin School of Drawing. In 1871, he began his monthly "letters to the workmen and labourers of Great Britain", published under the title Fors Clavigera (1871–1884). In the course of this complex and deeply personal work, he developed the principles underlying his ideal society. As a result, he founded the Guild of St George, an organisation that endures today.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
November 15, 2016
"The great difficulty is always to open people’s eyes : to touch their feelings and break their hearts, is easy, the difficult thing is to break their heads. What does it matter as long as they remain stupid, whether you change their feelings or not? You cannot always be at their elbow to tell them what is right and they may just do as wrong as before or worse, and their best intentions merely make the road smooth for them."
"We can make ourselves uncomfortable to any extent with perhapses."
"And it is very nice, in the midst of a wild world, to have the very idea of poetical justice done always to one’s hand : – to have everybody found out, who tells lies; and everybody decorated with a red ribbon, who doesn’t. … But it isn’t life : and, in the the way children might easily understand it, it isn’t morals."
"My dear, it means simply that you are to go the road which you see to be the straight one; carrying whatever you find is given you to carry, as well as stoutly as you can; without making faces, or calling people to come and look at you. Above all, you are neither to load, nor unload, yourself; nor cut your cross to your own liking. Some people think it would be better for them to have it large; and many, that they could carry it much faster if it were small; and even those who like it largest are usually very particularly about its being ornemental, and made of the best ebony. But all that you have really to do is to keep your back as straight as you can; and not think about what is upon it – above all, not to boast of what is upon it. The real and essential meaning of « virtue » is in that straightness of back."
"Well, Lily, we must go through a little dreadfulness, that’s a fact : no road to any good knowledge is wholly among the lilies and the grass; there is rough climbing to be done always."
More : https://fabulogie.wordpress.com/2016/...
"We can make ourselves uncomfortable to any extent with perhapses."
"And it is very nice, in the midst of a wild world, to have the very idea of poetical justice done always to one’s hand : – to have everybody found out, who tells lies; and everybody decorated with a red ribbon, who doesn’t. … But it isn’t life : and, in the the way children might easily understand it, it isn’t morals."
"My dear, it means simply that you are to go the road which you see to be the straight one; carrying whatever you find is given you to carry, as well as stoutly as you can; without making faces, or calling people to come and look at you. Above all, you are neither to load, nor unload, yourself; nor cut your cross to your own liking. Some people think it would be better for them to have it large; and many, that they could carry it much faster if it were small; and even those who like it largest are usually very particularly about its being ornemental, and made of the best ebony. But all that you have really to do is to keep your back as straight as you can; and not think about what is upon it – above all, not to boast of what is upon it. The real and essential meaning of « virtue » is in that straightness of back."
"Well, Lily, we must go through a little dreadfulness, that’s a fact : no road to any good knowledge is wholly among the lilies and the grass; there is rough climbing to be done always."
More : https://fabulogie.wordpress.com/2016/...
April 8, 2026
Хадзем крышталізуймася!
"- А что такое кристаллизация?
- Самое время поговорить об этом, когда вы уже наполовину спите и всем давно пора пить чай. Что за легкомысленный народ эти девчонки!
- Да, мы легкомысленны, но все равно хотим послушать про кристаллизацию".
Хацела б я, каб мяне так вучылі. Мне спадабалася гэтая размова-гульня; крышталізацыя казак з навучання, крышталізацыя сентэнцый з прыродазнаўчых звестак; эстэтызацыя геалогіі і фізікі; інтэрактыўнасць; міжпрадметнасць; зварот да сацыялогіі, псіхалогіі, мастацтвазнаўства, літаратуры, геаграфіі, нават фізіялогіі. Паважаю вузкіх спецылістаў, прафесіяналаў, заточаных пад сваю сферу, але міжпрадметнік, чалавек шырокага далягляду, універсальнага мышлення і ведаў, здольны абагульняць і знаходзіць нечаканыя сувязі - гэта ж крута, праўда?.. Роскін - безумоўна круты.
Ідэальная назва - "Этыка пылу". Чалавек - прах зямны, як згадвае Роскін, але прах самаўсведамляльны, прах з досведам дабра і зла. (А яшчэ ёсць рэдкая дыялектная беларуская назва куранятаў - пыляняты. Дзеткі-кураняткі-пыляняткі. Увесь час чытання мяне не пакідала гэтая асацыяцыя.)
"Нет, дети, я не назову вас пылинками. И вы, когда вырастете, не приобретайте дурной и вредной привычки называть так себя. Вы лучше пыли, у вас иные обязанности, чем у пылинок, и узы любви, соединяющие вас, гораздо лучше простого упорядочения.
Но, с другой стороны, старайтесь всегда вести себя по крайней мере не хуже пылинок: помните, что они приходят в беспорядок только по принуждению, когда нет возможности поступать как им хочется".
Каб вы ўяўлялі культурны і калялітаратурны фон, Роскін быў знаёмы з бацькам той самай Алісы, якая ўвесь час некуды правальвалася. Роскін сам праваліўся ў нейкую ментальную тэктанічную шчыліну - у гэтай кнізе ён паўстае гэткім троху абкураным вусенем сярод мульцяшных дзяўчатак з бантамі на поясе. Ён апавядае ім пра крышталізацыю мінералаў. І хацела б я, каб мне нехта апавядаў школьныя ўрокі так, як гэта рабіў Роскін! Я зразумела пра крышталізацыю! (Нават я зразумела!) Спойлер: фішка ў марудным змяненні тэмпературы. Я так яскрава ўяўляла сабе павольнае вырастанне крышталяў між шчылінак пароды, "малекулы - як гарошыны на вашай сукенцы" - о, так! - толькі так мне і трэба тлумачыць!
Я сама адчула сябе крышталем. І я таксама ўмею метафарызаваць (часта залішне і недарэчы). Услухайцеся ў сугучча: я Крыста ў працэсе крысталізацыі. Мне падабаецца гэтая асацыяцыя, хачу быць крышталем. Жыццё павольна плавіць, я паўзу па расколіне пасля чарговага землятрусу, збіраю на сябе пыл, часцінкі бруду (для прыгажосці назавем іх дапаможнымі рэчывамі), напал побытавага трэшу ані не падае, паўзу, убіраю ўсю гэтую трасцу, выпускаю боль і смех - мае промні, - крышталізуюся...
Натуральна, форма дыялогу ў Роскіна, як і ў Платона, падманная. Насамрэчны дыялог з паўнавартаснымі ўдзельнікамі-моўцамі ўвогуле з'ява рэдкая. Наша жыццё дыялагічнае ў форме, але найчасцей маналагічнае ў сутнасці. Але форма дыялогу, натуральна, ажыўляе тэкст, прыўносіць мілыя парадоксы, змякчае ментарскі тон, дадае сякой-такой дынамікі і нават намёк на сюжэт, рух у тэктанічных тэкставых плітах.
"Дыхание и пульсация пьянящих или пылающих страстью артерий этих скал слышатся по всей обширной цепи великих островов Индийского океана. И подобно тому, как биение вашего пульса заставляет колыхаться ваши браслеты, пульсация этих скал вынуждает целые царства мира, словно осиновые листья, дрожать от смертельных землетрясений".
Мне падабаецца вобразнасць Роскіна, а таксама шматзначная прыхаваная іронія дарослага прафесара, калі той гутарыць з дзяўчаткамі (а таксама рухомыя гульні ў крышталізацыю, збіранне і выкладанне пацерак, разгляданне рубінаў у бранзалеціках). ("Вы совсем портите детей. В их маленьких головках пестрые картины меняются, как в калейдоскопе, и они перестают понимать, что вы хотели сказать".) Дзецям часам даводзіцца тлумачыць метафары і жарты. А мноства адказаў на адно пытанне нярэдка раздражняе малых. Быццам бы прафесар усё кажа, што трэба, дзіцячымі словамі, але іншы дарослы (чытач), які стаіць побач, злёгку пасміхаецца, бо разумее шырэйшы кантэкст. Мне калісьці падабалася балбатаць з малымі. Такое замілаванне - задаваць ім правакацыйныя, насамрэч дарослыя завуаляваныя пытанні, змушаць іх выбіраць між парадоксаў, разам адкрываць другія значэнні слоў, або забытую іх этымалогію, або вяртаць жыццё сухім метафарам (а калі ідзе дождж, то кроплі - гэта ягоныя ногі?), або знаходзіць нечаканую мудрасць у простых выказваннях, другі, экзістэнцыйны сэнс, выпадкова прамоўлены вуснамі дзіцяці. "Рёскину ужасно нравилось, как девочки думают, не так ли?" - піша ў пасляслоўі Кірыл Кобрын. Мне таксама.
Не магу забыцца адну даўнюю гісторыю. Пры чым яна тут? Гэта ўзор сацыяльнай метафары, мыслення дзіцяці і інтэрпрэтацыі свету дзяцей дарослымі. Ай, проста прыгожая гульня слоў і пылянятаў. Малая дачка апавяла, як яны з хлопчыкам у дзіцячым садку "рабілі касцёл". Які вобраз! Храм з восеньскага лісця... Як яны толькі дадумаліся?! Разуменне прыйшло да мяне праз пару секундаў. Штука ў тым, што хлопчык не вымаўляў "р", а дачка ведала толькі беларускае слова "вогнішча", ну і "касцёл" як храм. Не было ніякага звышмастацкага вобраза. Хлопчык рабіў касцёл(р). Але вобраз усё ж быў. Мой любімы з таго часу вобраз беларускага білінгвізму: дзеці цудоўна гулялі разам... так і не ведаючы, што не паразумеліся.
І гэта таксама ілюстрацыя слоўнай гульні Роскіна. Геалогія дае трэшчыну, у трэшчыне марудна крышталізуюцца этычныя мінералы. Скарыстоўваючы часцінкі выпадковых рэчываў, пылінкі і кропелькі, паволі растуць бліскучыя метафары грамадства і чалавечых стасункаў.
Вось і Роскін выкарыстоўвае геалогію, каб размаўляць пра маральнае. Пераскоквае з мінералаў на чалавечыя тыпы. І наадварот, надзяляе крышталі чалавечымі рысамі, каб лепш патлумачыць геалагічныя і фізічныя з'явы. Этыка крышталяў... не новы, але ўсё адно арыгінальны і мілы перанос чалавечых уласцівасцяў на нежывое дзеля таго, каб спасцігнуць свет, каб перакласці яго на сваю мову, учалавечыць. Нам увогуле ўласціва ўзводзіць да сябе розныя праявы, бачыць прыкметы ў выпадковасцях, абагаўляць з'явы прыроды, надзяляць любімых жывёлак сваімі рысамі, усё вымяраць сабой... І Роскін апавядае пра капрызы крышталяў, моду, сяброўства, сваркі, забавы, дабро і зло крышталяў: "порочный кристалл", "отважный кристалл", "мы... выясним, в чем состоит их добро и зло. Это поможет нам впоследствии разобраться и в наших собственных достоинствах и недостатках", "вот, например, дурно расположенный кварц, беспокоящий восьмигранный флюорит исключительно из вредности". У яго крышталі-скнары, крышталі-шкаляры, крышталі-вар'яты, крышталі-крывадушцы, крышталі-вампіры...
"...Если вы, дети, не боитесь, что вам будет стыдно перед кристаллами..." - о, мне сорамна перад крышталямі, і перад крохкай кветкай ды апалым лістком... перад людзьмі чамусьці менш сорамна... Роскін вяртае ад замілавання нежывым да міжлюдскіх стасункаў. Як абудзіць думку? Як змусіць прымаць самастойныя рашэнні? Як выгадаваць нестандартны погляд на свет, які дапаможа ў сітуацыі складанага выбару? Магчыма, для гэтага варта ставіць парадаксальныя пытанні. І паказваць спрэчнасць многіх рэчаў і бясспрэчнасць некаторых. Сёння сёй-той чытач (асабліва ў постсавецкай прасторы), не разумее, як можа не проціпастаўляцца рэлігійны погляд і навуковы. А ён проста не супрацьпастаўляецца. У Роскіна гэта натуральна.
"Вас должно радовать, что Бог создал гораздо больше красот, чем могут охватить человеческие взоры, и огорчать то обстоятельство, что человек совершил куда больше зла, чем в силах постичь его душа и исцелить руки".
Як ні дзіўна для сярэдзіны 19 стагоддзя, я пачула сярод выказванняў Роскіна пасыл быць сабой, паважаць сябе, не зневажаць сябе падманлівым самапрыніжэннем (увогуле нядаўна з сяброўкай абмяркоўвалі, якія псіхалагічна хваробныя жаночыя вобразы рускай літаратуры і якія псіхалагічна здаровыя і сталыя ёсць гераіні-англічанкі ў Остэн і Гаскел). Або пасыл супраць ахвярнасці як самамэты.
Я пачула некаторыя дзіўныя мастацтвазнаўчыя заўвагі: "...это византийское распятие кажется вам настолько же отвратительным, насколько пленительным оно казалось его создателю". Што гэта? У прафесара быў сапраўды няўдалы ўзор абраза? Скажонае ўспрыманне? Асабістыя эстэтычныя прыхільнасці?.. Я, напрыклад, таксама доўгі час лічыла звыродлівымі чорныя грубыя абразы-перамаўлёўкі рускага стылю, пакуль не ўбачыла прыўкрасныя арыгіналы Рублёва з незямнымі доўгімі тварамі і непраўдападобна вялізнымі вачыма, як у "Прынцэсы-лебедзь" Урубеля (дакладней, Урубель маляваў як Рублёў, але для мяне ў раннім маленстве першаўзорам-ідэалам была прынцэса-лебедзь). А сказаць пра аднаго з маіх улюбёнцаў Фра Анджэліка, што ён усяго толькі "позволял себе наименее извинительные ошибки и самые большие безрассудства"?! І далей...
"Между тем сравнивая Анджелико с современными ему великими художниками, не уступающими ему в изяществе и изобретательности, мы находим в нем одну замечательную особенность, которую по требованию логики должны приписать его религиозному пылу, и эта отличительная черта заключается в самодовольной снисходительности к своим слабостям и стойком невежестве".
Гэта выклік? Гэта смеласць? Роскін, да бар'еру!.. На жаль, наш дыялог не адбудзецца... А я пагутарыла б...
Мяне не пакідала ўражанне абсурднасці ад непрактычнасці прадмету: нашто, ну нашто паненкам сярэдзіны 19 стагоддзя з высокага свету ведаць пра крышталізацыю, пасмешка - разглядаць у якасці прыкладу бранзалет з рубінам ці будаваць фігуры з парваных каралавых пацерак. Але насамрэч, якая розніца, што вывучаць, калі гэта развівае тваё мысленне, вучыць цябе думаць, мяняе твой погляд на свет, спрыяе пошуку нестандартных рашэнняў. Разглядаць крышталі ўрэшце - гэта здорава. Я ў дзяцінстве паскарала сусветную энтрапію, разбіваючы каменьчыкі большым каменем і разглядаючы сколы (якія прыгожыя трапляліся! паняцця не маю, як яны назывліся). А таксама абмірала, калі маці дазваляла ўзяць старую прабабуліну скарбонку з упрыгажэннямі (а прабабуля была прыгонная акторка). Я была цмокам і гномам над скарбамі, як пераліваліся ўсе гэтыя брындзюлькі (і паўкаштоўныя камяні часта хавалі ў сабе больш цікавосткі, чым аднастайныя рубіны ці смарагды; эх, нічагуткі ўжо не засталося, усё з'елі галодныя дзевяностыя). Ух, колькі мне адгукаецца ў Роскіна! Трэба пісаць пра яго, а пішу пра сябе... Таму што добрая кніга - гэта рэха аўтара, але і рэха чытача...
Не магу вызначыцца з аўдыторыяй гэтай кнігі ў нашы дні. Зацікаўлены падлетак? Гісторык літаратуры? Прыхільнік навучпопу? Проста бессістэмны чытаннік (накшталт мяне)?.. Некаторыя эпізоды кнігі могуць падацца падацца нуднаватымі. Насамрэч, апісанні працэсаў крышталізацыі далёкія ад сюжэтнай забаўляльнай літаратуры, этычныя сентэнцыі наўрад ці можна параўнасць з меладраматычным раманам. Не ведаю, што сказаў бы сучасны падлетак на гэтую кнігу, палічыў састарэлай ці пацешнай? Няўжо я, дарослая цётка, трапляю ў яе мэтавую аўдыторыю? Мне многія фрагменты і дыялогі падаліся проста бліскучымі: дзяўчынка спрабуе дапамагчы мурашкам перанесці палачку, а прафесар пытаецца ў яе, ці не дапамаглі ёй мурашкі вывучыць спражэнне французскіх дзеясловаў. Вельмі гумарны эпізод. Мараль, вядома, у тым, каб кожны займаўся сваёй справай, але троху больш складаная, бо, як вельмі дасціпна зазначае прафесар, насамрэч чалавек часта смешны ў спробах дапамагчы Богу спраўляцца з "ягонай працай" ("Только одним путем человек и может помогать Богу – не препятствуя Богу помогать человеку", - як заўсёды парадаксальна кажа прафесар.)
"Мне кажется, что все сказанное в научных книгах верно. Но они ничего не говорят о такой вещи, как жизнь".
Сапраўды, ці такія цікавыя адцягненая, чыстая нерэальная фізіка без трэння і хімія ідэальных газаў, біялогія без жыцця і геалогія без чалавека? Ці ж не самае важнае пытанне, якое ставіць Роскін: "Што значыць быць жывым?" Ці ж не пра чалавека павінна апавядаць нам любая навука? Ці не гэта робіць і сам Роскін? Сувязь паміж рэчамі, мараль і галоўнае пытанне "як жыць?" - можа, гэтая кніга не дасць вычарпальны адказ на гэтыя пытанні. Але яна спрыяе таму, каб само пытанне сфармулявалася ў чытача, каб чытач захацеў задаць яго - а ў гэтым і хаваецца большая частка адказу.
"Неужели вы думаете, что мир предназначен для того, чтобы казаться ясным пятнадцатилетней девочке?"
Пасляслоўе згадвае пра складаныя стасункі Роскіна з выраслымі "Алісамі", ягоную наіўную цнатлівасць і немагчымасць прыняць цялесны бок кахання. "Бедны хворы ўблюдак" - скажа нехта. "Бедны кранальны вусень" - кажу я. Алісам дапраўды не варта сталець.
"- А что такое кристаллизация?
- Самое время поговорить об этом, когда вы уже наполовину спите и всем давно пора пить чай. Что за легкомысленный народ эти девчонки!
- Да, мы легкомысленны, но все равно хотим послушать про кристаллизацию".
Хацела б я, каб мяне так вучылі. Мне спадабалася гэтая размова-гульня; крышталізацыя казак з навучання, крышталізацыя сентэнцый з прыродазнаўчых звестак; эстэтызацыя геалогіі і фізікі; інтэрактыўнасць; міжпрадметнасць; зварот да сацыялогіі, псіхалогіі, мастацтвазнаўства, літаратуры, геаграфіі, нават фізіялогіі. Паважаю вузкіх спецылістаў, прафесіяналаў, заточаных пад сваю сферу, але міжпрадметнік, чалавек шырокага далягляду, універсальнага мышлення і ведаў, здольны абагульняць і знаходзіць нечаканыя сувязі - гэта ж крута, праўда?.. Роскін - безумоўна круты.
Ідэальная назва - "Этыка пылу". Чалавек - прах зямны, як згадвае Роскін, але прах самаўсведамляльны, прах з досведам дабра і зла. (А яшчэ ёсць рэдкая дыялектная беларуская назва куранятаў - пыляняты. Дзеткі-кураняткі-пыляняткі. Увесь час чытання мяне не пакідала гэтая асацыяцыя.)
"Нет, дети, я не назову вас пылинками. И вы, когда вырастете, не приобретайте дурной и вредной привычки называть так себя. Вы лучше пыли, у вас иные обязанности, чем у пылинок, и узы любви, соединяющие вас, гораздо лучше простого упорядочения.
Но, с другой стороны, старайтесь всегда вести себя по крайней мере не хуже пылинок: помните, что они приходят в беспорядок только по принуждению, когда нет возможности поступать как им хочется".
Каб вы ўяўлялі культурны і калялітаратурны фон, Роскін быў знаёмы з бацькам той самай Алісы, якая ўвесь час некуды правальвалася. Роскін сам праваліўся ў нейкую ментальную тэктанічную шчыліну - у гэтай кнізе ён паўстае гэткім троху абкураным вусенем сярод мульцяшных дзяўчатак з бантамі на поясе. Ён апавядае ім пра крышталізацыю мінералаў. І хацела б я, каб мне нехта апавядаў школьныя ўрокі так, як гэта рабіў Роскін! Я зразумела пра крышталізацыю! (Нават я зразумела!) Спойлер: фішка ў марудным змяненні тэмпературы. Я так яскрава ўяўляла сабе павольнае вырастанне крышталяў між шчылінак пароды, "малекулы - як гарошыны на вашай сукенцы" - о, так! - толькі так мне і трэба тлумачыць!
Я сама адчула сябе крышталем. І я таксама ўмею метафарызаваць (часта залішне і недарэчы). Услухайцеся ў сугучча: я Крыста ў працэсе крысталізацыі. Мне падабаецца гэтая асацыяцыя, хачу быць крышталем. Жыццё павольна плавіць, я паўзу па расколіне пасля чарговага землятрусу, збіраю на сябе пыл, часцінкі бруду (для прыгажосці назавем іх дапаможнымі рэчывамі), напал побытавага трэшу ані не падае, паўзу, убіраю ўсю гэтую трасцу, выпускаю боль і смех - мае промні, - крышталізуюся...
Натуральна, форма дыялогу ў Роскіна, як і ў Платона, падманная. Насамрэчны дыялог з паўнавартаснымі ўдзельнікамі-моўцамі ўвогуле з'ява рэдкая. Наша жыццё дыялагічнае ў форме, але найчасцей маналагічнае ў сутнасці. Але форма дыялогу, натуральна, ажыўляе тэкст, прыўносіць мілыя парадоксы, змякчае ментарскі тон, дадае сякой-такой дынамікі і нават намёк на сюжэт, рух у тэктанічных тэкставых плітах.
"Дыхание и пульсация пьянящих или пылающих страстью артерий этих скал слышатся по всей обширной цепи великих островов Индийского океана. И подобно тому, как биение вашего пульса заставляет колыхаться ваши браслеты, пульсация этих скал вынуждает целые царства мира, словно осиновые листья, дрожать от смертельных землетрясений".
Мне падабаецца вобразнасць Роскіна, а таксама шматзначная прыхаваная іронія дарослага прафесара, калі той гутарыць з дзяўчаткамі (а таксама рухомыя гульні ў крышталізацыю, збіранне і выкладанне пацерак, разгляданне рубінаў у бранзалеціках). ("Вы совсем портите детей. В их маленьких головках пестрые картины меняются, как в калейдоскопе, и они перестают понимать, что вы хотели сказать".) Дзецям часам даводзіцца тлумачыць метафары і жарты. А мноства адказаў на адно пытанне нярэдка раздражняе малых. Быццам бы прафесар усё кажа, што трэба, дзіцячымі словамі, але іншы дарослы (чытач), які стаіць побач, злёгку пасміхаецца, бо разумее шырэйшы кантэкст. Мне калісьці падабалася балбатаць з малымі. Такое замілаванне - задаваць ім правакацыйныя, насамрэч дарослыя завуаляваныя пытанні, змушаць іх выбіраць між парадоксаў, разам адкрываць другія значэнні слоў, або забытую іх этымалогію, або вяртаць жыццё сухім метафарам (а калі ідзе дождж, то кроплі - гэта ягоныя ногі?), або знаходзіць нечаканую мудрасць у простых выказваннях, другі, экзістэнцыйны сэнс, выпадкова прамоўлены вуснамі дзіцяці. "Рёскину ужасно нравилось, как девочки думают, не так ли?" - піша ў пасляслоўі Кірыл Кобрын. Мне таксама.
Не магу забыцца адну даўнюю гісторыю. Пры чым яна тут? Гэта ўзор сацыяльнай метафары, мыслення дзіцяці і інтэрпрэтацыі свету дзяцей дарослымі. Ай, проста прыгожая гульня слоў і пылянятаў. Малая дачка апавяла, як яны з хлопчыкам у дзіцячым садку "рабілі касцёл". Які вобраз! Храм з восеньскага лісця... Як яны толькі дадумаліся?! Разуменне прыйшло да мяне праз пару секундаў. Штука ў тым, што хлопчык не вымаўляў "р", а дачка ведала толькі беларускае слова "вогнішча", ну і "касцёл" як храм. Не было ніякага звышмастацкага вобраза. Хлопчык рабіў касцёл(р). Але вобраз усё ж быў. Мой любімы з таго часу вобраз беларускага білінгвізму: дзеці цудоўна гулялі разам... так і не ведаючы, што не паразумеліся.
І гэта таксама ілюстрацыя слоўнай гульні Роскіна. Геалогія дае трэшчыну, у трэшчыне марудна крышталізуюцца этычныя мінералы. Скарыстоўваючы часцінкі выпадковых рэчываў, пылінкі і кропелькі, паволі растуць бліскучыя метафары грамадства і чалавечых стасункаў.
Вось і Роскін выкарыстоўвае геалогію, каб размаўляць пра маральнае. Пераскоквае з мінералаў на чалавечыя тыпы. І наадварот, надзяляе крышталі чалавечымі рысамі, каб лепш патлумачыць геалагічныя і фізічныя з'явы. Этыка крышталяў... не новы, але ўсё адно арыгінальны і мілы перанос чалавечых уласцівасцяў на нежывое дзеля таго, каб спасцігнуць свет, каб перакласці яго на сваю мову, учалавечыць. Нам увогуле ўласціва ўзводзіць да сябе розныя праявы, бачыць прыкметы ў выпадковасцях, абагаўляць з'явы прыроды, надзяляць любімых жывёлак сваімі рысамі, усё вымяраць сабой... І Роскін апавядае пра капрызы крышталяў, моду, сяброўства, сваркі, забавы, дабро і зло крышталяў: "порочный кристалл", "отважный кристалл", "мы... выясним, в чем состоит их добро и зло. Это поможет нам впоследствии разобраться и в наших собственных достоинствах и недостатках", "вот, например, дурно расположенный кварц, беспокоящий восьмигранный флюорит исключительно из вредности". У яго крышталі-скнары, крышталі-шкаляры, крышталі-вар'яты, крышталі-крывадушцы, крышталі-вампіры...
"...Если вы, дети, не боитесь, что вам будет стыдно перед кристаллами..." - о, мне сорамна перад крышталямі, і перад крохкай кветкай ды апалым лістком... перад людзьмі чамусьці менш сорамна... Роскін вяртае ад замілавання нежывым да міжлюдскіх стасункаў. Як абудзіць думку? Як змусіць прымаць самастойныя рашэнні? Як выгадаваць нестандартны погляд на свет, які дапаможа ў сітуацыі складанага выбару? Магчыма, для гэтага варта ставіць парадаксальныя пытанні. І паказваць спрэчнасць многіх рэчаў і бясспрэчнасць некаторых. Сёння сёй-той чытач (асабліва ў постсавецкай прасторы), не разумее, як можа не проціпастаўляцца рэлігійны погляд і навуковы. А ён проста не супрацьпастаўляецца. У Роскіна гэта натуральна.
"Вас должно радовать, что Бог создал гораздо больше красот, чем могут охватить человеческие взоры, и огорчать то обстоятельство, что человек совершил куда больше зла, чем в силах постичь его душа и исцелить руки".
Як ні дзіўна для сярэдзіны 19 стагоддзя, я пачула сярод выказванняў Роскіна пасыл быць сабой, паважаць сябе, не зневажаць сябе падманлівым самапрыніжэннем (увогуле нядаўна з сяброўкай абмяркоўвалі, якія псіхалагічна хваробныя жаночыя вобразы рускай літаратуры і якія псіхалагічна здаровыя і сталыя ёсць гераіні-англічанкі ў Остэн і Гаскел). Або пасыл супраць ахвярнасці як самамэты.
Я пачула некаторыя дзіўныя мастацтвазнаўчыя заўвагі: "...это византийское распятие кажется вам настолько же отвратительным, насколько пленительным оно казалось его создателю". Што гэта? У прафесара быў сапраўды няўдалы ўзор абраза? Скажонае ўспрыманне? Асабістыя эстэтычныя прыхільнасці?.. Я, напрыклад, таксама доўгі час лічыла звыродлівымі чорныя грубыя абразы-перамаўлёўкі рускага стылю, пакуль не ўбачыла прыўкрасныя арыгіналы Рублёва з незямнымі доўгімі тварамі і непраўдападобна вялізнымі вачыма, як у "Прынцэсы-лебедзь" Урубеля (дакладней, Урубель маляваў як Рублёў, але для мяне ў раннім маленстве першаўзорам-ідэалам была прынцэса-лебедзь). А сказаць пра аднаго з маіх улюбёнцаў Фра Анджэліка, што ён усяго толькі "позволял себе наименее извинительные ошибки и самые большие безрассудства"?! І далей...
"Между тем сравнивая Анджелико с современными ему великими художниками, не уступающими ему в изяществе и изобретательности, мы находим в нем одну замечательную особенность, которую по требованию логики должны приписать его религиозному пылу, и эта отличительная черта заключается в самодовольной снисходительности к своим слабостям и стойком невежестве".
Гэта выклік? Гэта смеласць? Роскін, да бар'еру!.. На жаль, наш дыялог не адбудзецца... А я пагутарыла б...
Мяне не пакідала ўражанне абсурднасці ад непрактычнасці прадмету: нашто, ну нашто паненкам сярэдзіны 19 стагоддзя з высокага свету ведаць пра крышталізацыю, пасмешка - разглядаць у якасці прыкладу бранзалет з рубінам ці будаваць фігуры з парваных каралавых пацерак. Але насамрэч, якая розніца, што вывучаць, калі гэта развівае тваё мысленне, вучыць цябе думаць, мяняе твой погляд на свет, спрыяе пошуку нестандартных рашэнняў. Разглядаць крышталі ўрэшце - гэта здорава. Я ў дзяцінстве паскарала сусветную энтрапію, разбіваючы каменьчыкі большым каменем і разглядаючы сколы (якія прыгожыя трапляліся! паняцця не маю, як яны назывліся). А таксама абмірала, калі маці дазваляла ўзяць старую прабабуліну скарбонку з упрыгажэннямі (а прабабуля была прыгонная акторка). Я была цмокам і гномам над скарбамі, як пераліваліся ўсе гэтыя брындзюлькі (і паўкаштоўныя камяні часта хавалі ў сабе больш цікавосткі, чым аднастайныя рубіны ці смарагды; эх, нічагуткі ўжо не засталося, усё з'елі галодныя дзевяностыя). Ух, колькі мне адгукаецца ў Роскіна! Трэба пісаць пра яго, а пішу пра сябе... Таму што добрая кніга - гэта рэха аўтара, але і рэха чытача...
Не магу вызначыцца з аўдыторыяй гэтай кнігі ў нашы дні. Зацікаўлены падлетак? Гісторык літаратуры? Прыхільнік навучпопу? Проста бессістэмны чытаннік (накшталт мяне)?.. Некаторыя эпізоды кнігі могуць падацца падацца нуднаватымі. Насамрэч, апісанні працэсаў крышталізацыі далёкія ад сюжэтнай забаўляльнай літаратуры, этычныя сентэнцыі наўрад ці можна параўнасць з меладраматычным раманам. Не ведаю, што сказаў бы сучасны падлетак на гэтую кнігу, палічыў састарэлай ці пацешнай? Няўжо я, дарослая цётка, трапляю ў яе мэтавую аўдыторыю? Мне многія фрагменты і дыялогі падаліся проста бліскучымі: дзяўчынка спрабуе дапамагчы мурашкам перанесці палачку, а прафесар пытаецца ў яе, ці не дапамаглі ёй мурашкі вывучыць спражэнне французскіх дзеясловаў. Вельмі гумарны эпізод. Мараль, вядома, у тым, каб кожны займаўся сваёй справай, але троху больш складаная, бо, як вельмі дасціпна зазначае прафесар, насамрэч чалавек часта смешны ў спробах дапамагчы Богу спраўляцца з "ягонай працай" ("Только одним путем человек и может помогать Богу – не препятствуя Богу помогать человеку", - як заўсёды парадаксальна кажа прафесар.)
"Мне кажется, что все сказанное в научных книгах верно. Но они ничего не говорят о такой вещи, как жизнь".
Сапраўды, ці такія цікавыя адцягненая, чыстая нерэальная фізіка без трэння і хімія ідэальных газаў, біялогія без жыцця і геалогія без чалавека? Ці ж не самае важнае пытанне, якое ставіць Роскін: "Што значыць быць жывым?" Ці ж не пра чалавека павінна апавядаць нам любая навука? Ці не гэта робіць і сам Роскін? Сувязь паміж рэчамі, мараль і галоўнае пытанне "як жыць?" - можа, гэтая кніга не дасць вычарпальны адказ на гэтыя пытанні. Але яна спрыяе таму, каб само пытанне сфармулявалася ў чытача, каб чытач захацеў задаць яго - а ў гэтым і хаваецца большая частка адказу.
"Неужели вы думаете, что мир предназначен для того, чтобы казаться ясным пятнадцатилетней девочке?"
Пасляслоўе згадвае пра складаныя стасункі Роскіна з выраслымі "Алісамі", ягоную наіўную цнатлівасць і немагчымасць прыняць цялесны бок кахання. "Бедны хворы ўблюдак" - скажа нехта. "Бедны кранальны вусень" - кажу я. Алісам дапраўды не варта сталець.
December 29, 2019
Even though it is apparent that Ruskin wrote this book under the belief that girls could handle the study of geology, his whole attitude towards all of the girls in his class was very degrading. They had questions, and he merely teased answers or complained that he was too cross today to answer any of them. Besides which, he told all of the girls that their only aim in life is to want to dance, sew, and cook—basically just look pretty and be of use. I do not quite understand his reasoning, for if he truly believes this why has he written a book about geology for girls?
Also far too often he interposes his own political and religious viewpoints, which are not founded in anything but his opinion rather than any biblical truth. He will say something based on one verse, which he twists to fit his opinion, and disregard other verses, which speak Truth against Ruskin’s falseness.
The only thing good I’ve taken out of this book was the story in the beginning about the valley of diamonds and the singing serpents, but even that was explained away in the notes at the end, which I did not take kindly too. There were also a few fresh ideas scattered here and there, but overall the book was too condescending.
Also far too often he interposes his own political and religious viewpoints, which are not founded in anything but his opinion rather than any biblical truth. He will say something based on one verse, which he twists to fit his opinion, and disregard other verses, which speak Truth against Ruskin’s falseness.
The only thing good I’ve taken out of this book was the story in the beginning about the valley of diamonds and the singing serpents, but even that was explained away in the notes at the end, which I did not take kindly too. There were also a few fresh ideas scattered here and there, but overall the book was too condescending.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews