Maranta

by Birutė Jonuškaitė

Iš tikrų charakterių, istorijų konstruojamas “Marantos” pasaulis išryškina trijų kartų moterų – aistros dukterų – likimus, kurių mįsles narplioja jaunėlė dailininkė Rasa.
Kūrinyje tvyro paslaptinga atmosfera, vyrų ir moterų santykiai kaitinami jausmų ir aistrų.

356 pages, Hardcover

First published January 1, 2015

Reviews

[Sille · Rating 4 out of 5]

Birutė Jonuškaitė teost on püütud seada ühte ritta Sofi Oksase “Puhastuse”, Nora Ikstena “Emapiima”, Katja Kettu “Ämmaemanda” ning ka Viivi Luige "Seitsmenda rahukevadega". Kõiki saab liigitada omamoodi mälukirjanduseks ning kõik räägivad aja lugu ühe pere mitme põlvkonna naiste kaudu ning kuigi sellisena oleks neid ilmselt ka üsna hõlbus omavahel võrrelda, siis ilukirjandusliku lugemiselamuse mõttes usun selle võrdluse Jonuškaitėle pigem kahjuks tulevat (pealegi on sealt edasi minu meelest ainult üks lühike samm selleni, et hakatakse rääkima naiskirjandusest, aga hetkel ei hakka terminoloogiaga kaklema).  Tunded, mälu ja mäletamine on ka siin esiplaanil, kuid aeg oma sündmustega jääb teiste nimetatud raamatutega võrreldes tegelasi kaudsemalt mõjutavaks allhoovuseks. 
Mäletamine on huvitav nähtus, hüplik, katkestustega, ajas mittelineaarne, isegi natuke unenäoline ning seda mälumaastikku järgib vähemalt osalt ka "Maranta" struktuur, niisiis ei pruugi raamatuga kaasa kulgemine kohe kõige libedamalt õnnestuda, ent kui see natuke hüplev mittekronoloogiline rütm omaseks saab, hakkab ka lugu tõeliselt elama ning siis on ka juba lihtne aru saada, millisele ajaliinile jutustaja mälu valgusvihk parasjagu on suunatud. 
Fooniks on ajalooliselt keeruline piirkond, leedulaste küla Poola kirdenurgas, kust ka autor ise pärit on. Ehkki raamatu sündmustel otsest autobiograafilist tagapõhja pole, on siiski kajastatud ühe põlvkonna autentseid läbielamisi. 
Iseenesest ei ole selline perekonnasaaga muidugi midagi uut, on neid ju varemgi kirjutatud: armastus ja surm, saladuses hoitud suhted ja rääkimata lood, mis ühel hetkel sunnivad tegelasi ümber hindama nii oma eluvalikuid kui kõike, mida on enda kohta tõeks pidanud. "Maranta" puhul võib isegi tunduda, et neid saladusi on ühe üsna tavalise talupere kohta pisut liiga palju, aga mis seda raamatut teistest omataolistest eristab, on eelkõige imeliselt poeetiline ja kujundirikas keel, mis nii keskkonna kui isegi vähemtähtsad tegelased sisendusjõuliselt välja joonistab.  Au ja kiitus ka tõlkija Tiiu Sandrakule, kes selle kujundiilma suurepäraselt eesti keelde ümber on pannud, ometi on eestikeelne tõlge ilmselgelt teenimatult vähe tähelepanu saanud ning jääb mulje, et lugejateni pole see raamat teed leidnud, ja sellest on kahju.
Samamoodi, nagu mälul on palju kihte ning mälu mõistes võivad aastakümnete tagused sündmused sama hästi kui eile toimunud olla, saab ka seda raamatut lugeda mitmes kihis, filosoofilise, psühholoogilise või teoloogilisena. Aga ei pea, lõppude lõpuks on üksnes ühe suguvõsa naiste elu, ohverduste ja valikute lugu täiesti adekvaatne tõlgendusvõimalus ega vähenda kuidagi teose nauditavust. 

[Justė · Rating 4 out of 5]

... Knyga geriausiųjų Metų penketuke... Pavartai akis, kad ir vėl apie lietuvišką kaimą ir jo vargdienius. Bet iš rankų nepaleidi ir greit praryji.
Skaudulių, paslapčių ir melo perpildyta knyga, atrodo vienai istorijai jų net per daug. Bet še tau - bus tęsinys.

[Vilis · Rating 3 out of 5]

Ģimenes koka sapiņķerēšanās stāsts, kas iegremdē valodā tiktāl, ka visi un viss šķiet viens

[Ligija Purinaša · Rating 5 out of 5]

Skaista, poētiska, dziļa un sāpīga grāmata. Lielisks Emijas Grigorjevas tulkojums latviešu valodā.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

Jak tu w sumie mało zabrakło, by wyszła znakomita powieść...
Już to ze dwa razy w tym roku przechodziłem (u Śniadanko i Vojnovicia) - na historii bohatera/narratora albo autor nieco "odpływa" albo .. zwyczajnie go nie lubi.
Tutaj cała otoczka, wszystkie te typy, te rodzinne historie z litewskich kresów (zachodnich!) są naprawdę fascynujące. Dla nich warto uzbroić się w cierpliwość i czytać do końca.
Warto poza tym czytać wszystko o naszych współ-obywatelach, bo ciągle o nich zapominamy. Że tutaj wytrwali to też cud.
Język piękny, wysiłek tłumaczki - przeogromny, uroda opisów wręcz poruszająca.
I w sumie, mimo zastrzeżeń, bardzo mądra i ... tak po ludzku "dobra" książka.

[Agnė Cesiulė · Rating 4 out of 5]

Mano recenzija: http://www.bernardinai.lt/straipsnis/...

[Witoldzio · Rating 4 out of 5]

Poetycka powiesc o dorastaniu, dojrzewaniu, zmaganiach dojrzalosci, osadzona mocno w krajobrazie Sulwaszczyzny, z krotkimi wypadami w inne miejsca swiata. Poczatkowo przypominala mi Doline Issy Milosza, ale styl w czasie pisania ewoluowal i przeistaczal sie w cos innego, bardziej intensywnego, i juz nie dotyczyl dziecinstwa. Tlumaczka zasluguje na specjalne wyroznienie, to jest tlumaczenie dokonane "z miloscia", po prostu mistrzowskie. To co mnie zachwycilo w tej powiesci to wtopienie czlowieczenstwa w otaczajaca przyrode. To zrozumienie i intymna znajomosc natury nieobca jest osobom ktore wyrastaly na wsi lub w lesie. Jest tez w pewnym momencie powiesci religijnosc, ale ta religijnosc oparta na tradycjonalizmie ma tu charakter refleksyjny i filozoficzny. "Pochowalam wszystkich, ktorzy wiedzieli czym jest rozaniec" - mowi w pewnym momencie narrator. Mimo ze historia opowiedziana jest niechronologicznie, autorka prowadzi nas swiadomie przez ten las wspomnien i migawek z roznych momentow zycia. Prowadzi do wnioskow i spostrzezen ktore pojawiaja sie wtedy gdy jest ich czas. Wydaje sie ze powiesc jest w sumie monologiem, ze ma sens terapeutyczny, a my czytelnicy skorzystamy rowniez z tej terapii myslac o naszym dziecinstwie, o naszych rodzinnych tajemnicach i niedopowiedzeniach, o naszym lesie, jeziorze, a moze tylko o miejskim parku ktory byl naszym mikrokosmosem. Nie wiemy czy ta terapia zakonczy sie sukcesem, ale te obrazy, te osoby, moze juz niezyjace, te krajobrazy sa czescia nas i z nami na codzien rozmawiaja. Pytanie czym i kim my wlasciwie jestesmy znajduje odpowiedz w nieustannym pytaniu o to skad przybylismy.

[mariuszowelektury · Rating 4 out of 5]

Opowieść rozpoczyna się nad jeziorem Sejwy, na polsko - litewskim pograniczu. Tu swoje korzenie ma Maranta, stąd wypuszcza pędy do Warszawy, Paryża, Jerozolimy, Nowego Jorku, na Syberię. To można dostrzec jej najmłodsze i najstarsze pędy. Czas i miejsce są tylko znakiem w kalendarzu lub na mapie. Wszystko splata się ze sobą, przenika, współistnieje - przeszłość z teraźniejszością, Jerozolima z Sejnami, wojna z emigracją. Głosy zmarłych przenikają się z głosami żywych, litewskie słowa mieszają z polskimi, wielobarwne krajobrazy splatają z opisami obrazów, słowa modlitw przechodzą w miejscowe pieśni, lokalne obyczaje współistnieją z uniwersalnymi motywami kultury.

Narratorka - bohaterka opowiada o utracie tożsamości w Ameryce, bohemie artystycznej Warszawy, rozważaniach religijnych podczas pielgrzymki do Jerozolimy, życiu w rytmie sejneńskiej przyrody. Prowokuje tym samym pytania o to kim jesteśmy? Co dziedziczymy? Czy można zapomnieć o przeszłości? Jaka jest rola religii, sztuki?

Piękna opowieść, która jak strumyk sączy się powoli, niespiesznie, meandruje, rozlewa się, okrąża te same miejsca, zmusza do zatrzymania się i zastanowienia. Na pewno nie jest to książka na jeden wieczór, weekend. Wymaga czasu, skupienia, czasem odpoczynku od siebie, ale to co w zamian daje, jest warte poświęconej jej uwadze.

[Gina · Rating 4 out of 5]

Nerealu. Tai yra viena iš geriausių šiais metais perskaitytų knygų. Taip, prireikė laiko, kol susigaudžiau, kas čia vyksta. Pasakojimas be vardo ir antru asmeniu mane išmušė iš vėžių ir pirmus 50psl bandžiau suvokti, ar čia mergina pasakoja, ar kažkas apie ją pasakoja. Po to atėjo nušvitimas ir Dieve tu mano. Kas per kalbos grožis. Žodžiai tiesiog plaukia, nepakartojamai gyvi aprašymai, motinos vartojama dzūkiška tarmė, tiesiog lietuvių kalbos šedevras. Kartais pasirodė, kad lyg ir per daug detalių, gilinimosi į nesvarbius reikalus ar tiesiog gausu daugžodžiavimo, bet ta autorės kalba užbūrė.
O istorija tik iš pirmo žvilgsnio atrodo paprasta. Veiksmas vyksta antro asmens Rasos pasakojimu. Jos vardą sužinom jau gerokai įpusėjus knygai. Rasa kalba apie santykius su tėvais, broliais, seserimis, jos studijas sostinėje. Ir kiek viena šeima gali turėti paslapčių? Daug! Gal net per daug, kartkartėm pasirodė net nebeįtikima, Telemundo presenta. Bet vėlgi, pasakojimas tiesiog praplaukė. Todėl tikrai tikrai vėliau skaitysiu ir antrą dalį "Maestro". Re-ko-men-duo-ju!!!

[Sigita · Rating 5 out of 5]

Absoliučiai gražiausio pasakojimo meistrė.

[Sandra · Rating 4 out of 5]

peotiska proza dzūkišku akcentu

[Monika · Rating 3 out of 5]

Veel üks kolme põlvkonna naiste lugu, seekord Leedumaalt. Romaani kesksed tegelased on vanaema Dominyka, tütar Saulė ja tütretütar Rasa. Suurpere vanim tütar rändab üle Atlandi Ameerikasse ja jätab kodupaika maha kaks teda armastavat meest – Tadulise ja Rūkase. Samuti jääb teda igatsema väike Rasa, kes on romaani minategelane ja jutustaja. Samm-sammult selgub, et nii Dominyka kui ka Saulė elus on olnud varjatud lehekülgi ja lahtirääkimata lugusid.
Stiililt keeruline lugemine. Siinkohal suur kiitus tõlkijale, kes on suutnud selle teose eesti keelde ümber panna. Alguses oli väga raske aru saada ja järge pidada, et kes on kes ja kus, pidin lausa netist abi otsima, kuid ühel hetkel läks lugu käima ja siis oli huvitav. Kui lugu eelpool oleva sisututvustuse baasil põnev tundub, siis soovitan lihtsalt proovida.

[Greta Musteikienė · Rating 4 out of 5]

Parašyta tikrai gražiai ir vien dėl to skaityti verta. Ilgi dailūs sakiniai, pasakojimas antru asmeniu, toks įdomus šokinėjimas per laiką ir prisiminimus, bet... Bet siužetas ir man (kaip ir daliai parašiusių atsiliepimus) pasirodė panašus į meksikietišką muilo operą. Vis tik tikrai rekomenduočiau tiems, kuriems gera rašymo technika svarbiau už "kabinančią" istoriją.