„შრომაჲ და მოღუაწებაჲ ღირსად -ცხორებისაჲ წმიდისა და ნეტარისა მამისა ჩუენისა გრიგოლისი“ ასახავს VIII-IX საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ-სახელმწიფოებრივ ცხოვრებას, ტაო-კლარჯეთში გაჩაღებულ სამონასტრო მშენებლობასა და კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობას, გრიგოლისა და მის მოდასეთა თავგადასავალს. ძეგლი პირველხარისხოვანი საისტორიო წყაროა და ზოგიერთი საცილობელი საკითხის გადაწყვეტაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება. დაწერილია X საუკუნის ქართველი მწერლის, ტაო-კლარჯეთის ლიტერატურული სკოლის წარმომადგენლის - გიორგი მერჩულეს მიერ.
Giorgi Merchule (Georgian: გიორგი მერჩულე) was a 10th-century Georgian monk, calligrapher and writer who authored "The Vita of Grigol Khandzteli", a hagiographic novel dealing with the life of the prominent Georgian churchman St. Grigol Khandzteli (Gregory of Khandzta) (759-861).
Giorgi was a monk at the Georgian Orthodox monastery of Khandzta in Tao in what is now north-east Turkey. "Merchule" is not the surname of the author but rather an epithet loosely translated as "specialist in canon law" or perhaps "theologian" as posited by the Georgian literary scholar Pavle Ingoroqva. Giorgi's wide knowledge of contemporary canon and patristic literature is indeed evidenced by his work.
"The Vita of Grigol Khandzteli" was composed by Merchule in 951, ninety years after the death of its subject, and was somewhat expanded by the Bagratid prince Bagrat between 958 and 966. The work fell into oblivion until 1845 when the Georgian scholar Niko Chubinashvili came across an 11th-century copy of Merchule’s text at the library of the Jerusalem Patriarchate. Nicholas Marr examined the manuscript in 1902 and published a scholarly edition in 1911 (Тексты и разыскания по армяно-грузинской филологии, VII, СПб., 1911). Since then, "The Vita" has undergone several critical editions, and in abridged and annotated form, it has become an essential component of the Old Georgian literature course taught in schools. Paul Peeters translated the work in Latin in 1923 and David Marshall Lang published a paraphrased English version in 1956.
რეალურად ყველა ჰაგიოგრაფიული ნაწარმოები ნაგავი და პროპაგანდისტულია, მაგრამ ჩემმა მასწავლებელმა სრულიად სხვა კუთხით განიხილა გრიგოლი. ათეისტი ქალია და ძალიან ლოგიკურად განმარტა ბევრი "სასწაული" და ნაწარმოებს პოლიტიკური სახე უფრო მისცა ვიდრე რელიგიური. რა თქმა უნდა, ესეც არ გამოირჩევა დიდად, მაგრამ აბოს და შუშანიკთან შედარებით მეტად საჭირო მასალებია შიგნით.
სამი ჰაგიოგრაფიული ნაშრომიდან,რომელიც ამ ორი თვის განმავლობაში წავიკითხე,ყველაზე სუსტად მერჩულეს ,,გრიგოლ ხანთძელის ცხოვრება" მივიჩნია.. ალბათ თავისი შინარსის და ადვილად მისახვედრი დასასრულის გამო.
სიკეთისა და სათნოების მაგალითი მამა გრიგოლი. ბაგრატ |||-მდე საქართველოს გაერთიანებას საფუძველი გრიგოლ ხანძთელმა და მისმა თანამოძმეებმა ჩაუყარეს, ამიტომაც საქართველოს მუდამ ემახსოვრება მისი ღვაწლი❤️
გრიგოლ ხანძთელი იყო ადამიანი, რომელმაც შეძლო აეღორძინებინა "ქართლის ნაცვალი" შორეულ უდაბნოში, უდიდესი წვლილი შეიტანა ჩვენი ქვეყნის, უფრო კონკრეტულად კი ქართლის გადარჩენის საქმეში და ჩემი აზრით ამას ისეთი ადამიანიც კი ვერ უარყოფს ვინც ქრისტიანი არ არის. მართალია, ბევრი მინუსი ჰქონდა გრიგოლს, როგორც პერსონაჟს, მაგრამ, იგი ჩვეულებრივ ადამიანთან შედარებით უმანკო ადამიანია რომელსაც გააჩნია უდიდესი სულიერი სიწმინდე და შესწევს ძალა იმისა, რომ კვლავ ააღორძინოს ადგილი, რომლისგანაც ძალიან შორსაა.
ამ ნაწარმოებს საკმაოდ ფასეული ისტორიული ღირებულება გააჩნია, რადგან მასში მიმოხილულია აფხაზეთის სამეფო- ანუ დასავლეთ საქართველო და ასევე ბაგრატიონების კლანის საწყისი ეტაპები.
საინტერესო ისტორია იყო მეფის და მისი საყვარლის ისტორია, როდესაც საყვარელი ქალი მონაზვნად აღუკვეცეს და ოჯახის დანგრევის უფლება არ მისცეს. თითქმის იგვე ისტორია მეორდება ლაშა- გიორგისთან.
ასევე ბევრი სიუჟეტური ხაზები იყო ჩართული ბიბლიიდან.
მომდევნო ნაწარმოები, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა ჩემზე და საერთოდ ჩემს შეხედულებებზე.
მინდა ვაღიარო დიდად მორწმუნე არც არასდროს ვყოფილვარ სანამ ეროვნულების გამო არ მომიწია გავცნობოდი ჰაგიოგრაფიას.
დამთავრებისას მივხვდი ერთ რამეს (ყოველ შემთხვევაში მე ახლა გავიაზრე) ადამიანი შეიქმნა დღე-ღამის, ცხოველების, მცენარეებისა და საერთოდ,სულ ბოლოს შეიქმნა ასე, რომ ვთქვათ. გამოდის, რომ ღმერთმა ადამიანს მისცა ყველანაირი წყარო, რისი გამოყენებითაც ადამიანს შეუძლია გააკეთოს რაიმე. ვფიქრობ, თითოეული ადამიანი იბადება იმიტომ, რომ დატოვოს კვალი დედამიწაზე თავისი მოღვაწეობისა და გააკეთოს კეთილი საქმე. უფრო სასიამოვნოდ და მხატვრულად რომ ვთქვა: ცხოვრებაში ადამიანის დანიშნულებაა, რომ დაუახლოვდეს ქრისტეს, დაემგვანოს მას.
დიდი წვლილი მიუძღვის საქართველოს გაერთიანებაში და სწორედ გრიგოლმა დაიწყო გაერთიანების პროცესი, თუმცა ძააალიან მანიპულატორია. ყველაფერს ისე აკეთებდა, როგორც თვითონ აწყობდა და ყველა მის საქციელს იმით ამართლებდა, რომ ის “ღმერთის ნება” იყო..