Sarabanda

Filmberättelser #34

by Ingmar Bergman, Paolo Mereghetti (Afterword), Renato Zatti (Translator)

“Pensavo che tu mi stessi chiamando”: è per questo, per rispondere a una misteriosa muta chiamata, che Marianne va improvvisamente a trovare Johan, l’ex marito con cui non ha più avuto contatti da oltre trent’anni. La sua improvvisa comparsa nella casa sperduta nei boschi dove Johan è tornato a vivere la sua misantropica vecchiaia, e gli incontri con suo figlio Henrik e la nipote Karin, entrambi violoncellisti venuti a passare un’estate di studio nel vicino cottage sul lago, costringeranno ognuno a un confronto con gli altri e con se stesso, facendo emergere le tensioni, le passioni, l’irrisolta complessità dei rapporti che legano i quattro personaggi di quest’esemplare ultima opera bergmaniana , che ha la tagliente intensità di un testamento. Il mistero dell’amore e dell’odio, l’ineluttabile conflitto tra padri e figli, tra indifferenza e attaccamento morboso, la vecchiaia, l’angoscia degli “ultimi giorni”, lo scenario della vita, “troppo grande” per la debolezza umana, sono i temi di questa Sarabanda, danza lenta e severa in cui le coppie si formano e si disfano: dieci scene, dieci dialoghi in cui i personaggi s’incontrano a due a due, per sciogliersi definitivamente nell’esecuzione di padre e figlia della suite bachiana. Un testamento scomodo nella sua cruda onestà, ma il cui vero messaggio non è affidato alle parole, ma ai silenzi e ai gesti: alla tenerezza di un abbraccio, di un tenersi per mano, di un denudarsi accettando di rivelare l’uno all’altro la fragilità di corpi segnati dal tempo e dal peso di vivere. Alla capacità di ascolto e di perdono di Marianne, alla conquistata consapevolezza di Karin, ma soprattutto alla nostalgia della grande assente, Anna, la moglie, madre e nuora scomparsa, onnipresente nei pensieri e in una fotografia che ha la sacralità di un’icona. È la nostalgia di un amore che si riversa su tutti, si esprime in ogni gesto, “stato di grazia” e miracolo “che rende la vita possibile”.

Genres: Film, Plays, Scandinavian Literature

102 pages, Paperback

First published January 1, 2003

About the author

Ernst Ingmar Bergman was a nine-time Academy Award-nominated Swedish film, stage, and opera director. He depicted bleakness and despair as well as comedy and hope in his explorations of the human condition. He is recognized as one of the greatest and most influential filmmakers in cinematic history.

He directed 62 films, most of which he wrote, and directed over 170 plays. Some of his internationally known favorite actors were Liv Ullmann, Bibi Andersson, and Max von Sydow. Most of his films were set in the stark landscape of his native Sweden, and major themes were often bleak, dealing with death, illness, betrayal, and insanity.

Bergman was active for more than 60 years, but his career was seriously threatened in 1976 when he suspended a number of pending productions, closed his studios, and went into self-imposed exile in Germany for eight years following a botched criminal investigation for alleged income tax evasion.

Reviews

[ZaRi · Rating 3 out of 5]

ساراباند به معنای رقص اسپانيايی است و شايد علت اينكه اين فيلم به اين نام خوانده شده اينست كه به جز مقدمه ابتدای فيلم و همچنین بخش پايانی – كه با صحبت ماریان آغاز و تمام می شود – ده قسمت ديگر آن برپايه ارتباطات دو نفره شخصيت های داستان شكل گرفته است. البته باید توجه داشت نام فيلم الهام گرفته از يكي از قطعه های موسیقی باخ نیز هست و البته خود فيلم و حال و هواي آن نیز سعي كرده به اين قطعه از موسيقي باخ وفادار مانده و به نوعي آهنگين و موزون باشد.در عين حال فيلم به شدت يك كار اتوبيوگرافي به نظر مي رسد و مانند سایر کارهای برگمان ناشی از تجربه های شخصی اوست.
ساراباند نیز مانند دیگر آثار برگمان مكاشفه ای پردرد و رنج در روح آدمیست و دربرگیرند ه يك بار فلسفی عميق است. شايد به همين دليل است كه خود برگمان يك بار در یک مصاحبه گفت اين روزها از تماشای فيلم های خود احساس ناراحتی و بدبختی مي كند.
برگمان در ده بخش فيلم،به صورت محاوره های يك به يك،با مكث های گفتاری، ده مطلب را به صورت زنجيری به هم وصل كرده و به هدف رسانده.شايد مخاطب به سبب نحوه جديد كلام سينمايی در اين فيلم،در ابتدا از آن رنجيده شود اما می توان با تامل و دقت بر اين محاوره های دو جانبه،كه همه در خدمت داستان فيلم هستند در بستر آرام و زيبای آن قرار گرفت و از آن لذت برد.اين محاوره های ده گانه تقريبن در زمانهای مساوی تقسيم شده اند و به فيلم حالت موسيقيايی و آهنگین داده اند كه نقطه اوج آن ،در خودكشی نافرجام هنريك است.حالتهای روحی اين سه نسل در تقابل با یکدیگر برخلاف ظاهر فيلم گويا و دوست داشتني است و نياز به مترجم سينمايی ندارد،تنها كمی تحمل و درنگ می خواهد.نبايد انتظار داشت كه برگمان به خلق صحنه های تجاری كه ما به آن عادت كرده ایم،بپردازد.فاصله یوهان با هنريك،رابطه خوب یوهان با كارين و احساس عاطفی كارين به هنريك و احساس عشقی هنريك به كارين قابل درك هستند و دیالوگها با زيبايي با احساسهای نمايش داده شده در كلوزاپ های چهره به خوبی انتقال می شوند.در اين ميان مارين همسر اول یوهان پير،سنگ صبور اين سه نسل است.ابتدای فيلم را با معرفی مقدمه های آن شروع می كند و آن را با يك نمايش احساسی مادرانه نسبت به دخترروانی خود به پايان می رساند.
ساراباند این پرسش را مطرح می كند كه همسرانی كه از یکدیگرجدا می شوند چه تاثیری بر زندگی یكدیگر می گذارند،همین طور تاثیر پدرها و مادرها در زندگی فرزندانشان تا چه میزان است.
برگمان ساراباند را به كنسرتی رسمی مانند كرده كه تنها چهار نوازنده دارد.عنوان فیلم به مانند" سونات پاییزی" فیلمی درباره سردی روابط خانوادگی نوعی حس موسیقی را به ذهن ایجاد می كند. قطعه های باخ،میتواند بازگوكننده درون ناآرام و پرتلاطم یوهان و پریشانی خاطر آشفته هنریك باشد.
ساراباند را می توان به مجموعه ای از قطعه های موسیقی پیاپی مانند كرد شامل ده اجرای دو نفره كه هركدام رنگ و بوی خاص خود را دارند.در نخستین هم نوازی دو نفره، یوهان و ماریان پس از سی سال در كنار یکدیگر قرار می گیرند.در هم نوازی دونفره دوم كارین پریشان خاطر و مضطرب معرفی می شود كه در قالب فلش بك،از رابطه رنج آور و دردناك خود با پدر پرده بر می دارد. سایر اجراهای دونفره درهم و پراكنده هستند و خشونتی پنهان در تمام صحنه ها حضور دارد.
ساراباند تركیب بندی آمرانه ای دارد، طوری باید با این فیلم روبه رو شد انگار كه یك قطعه موسیقی كلاسیك با جزئیات می شنویم، به همان اندازه باید درظرایف دقیق شد. برگمان استادکلوزآپ است، به ویژه آنجا كه بازیگر او به تماشای دیگران می نشیند،گویی رابطه دردناك و غم انگیز یوهان،هنریك و كارین تنها با نگاه دقیق، دلواپس و همراه با همدردی ماریان است كه به تعادل می رسد.

[libridimar · Rating 4 out of 5]

La sarabanda è una danza lenta, caratterizzata da passi trascinati e solenni: la “Quinta Sonata per violoncello” di Bach, questa danza si trasforma nella colonna sonora simbolica del viaggio interiore che i due protagonisti, Marianne e Johan, intraprendono in “Scene da un matrimonio” e che proseguono, con una nuova profondità tematica, in “Sarabanda”.

Se nel primo testo il ritmo accelera, accompagnando lo sgretolarsi del loro legame, nel secondo il tempo sembra quasi sospeso: un fermo immagine che cattura passato e presente, già segnati da un epilogo tanto inevitabile quanto doloroso. Il loro ultimo confronto, alla presenza di un figlio e di una nipote, si fa specchio delle molteplici sfaccettature delle relazioni umane e familiari, rivelando quanto esse siano capaci di generare rimpianti, rancori e ferite mai del tutto rimarginate.

In “Sarabanda”, la storia di Marianne e Johan si intreccia con quella di Henrik, figlio di primo letto di Johan, e della giovane Karin. Il loro rapporto turbolento riflette il legame complesso che Johan e Marianne hanno con le proprie figlie. Tra i personaggi, è proprio Karin ad avermi colpito di più: divisa tra la passione per la musica, che rappresenta per lei una possibile via di realizzazione, e la sudditanza emotiva nei confronti del padre, Karin è intrappolata nel labirinto dei desideri altrui, soprattutto nell’ombra di sua madre Anna, la moglie defunta di Henrik.

Anche tra Marianne e Johan aleggia un dolore profondo, un legame che, nonostante il tempo e le ferite, continua a tenerli uniti. Non è un caso che Marianne si precipiti da Johan all’inizio dell’opera, guidata dall’intima sensazione che lui l’abbia chiamata, che abbia ancora bisogno di lei, nonostante non si parlino da trent’anni.

Con un testo che smaschera l’incomunicabilità dell’essere umano, “Sarabanda” mette in luce la tragedia delle scelte di chi si rifiuta di accettare la vita per ciò che è. Eppure, dietro questa resistenza al reale, si intravede un anelito alla dimensione del sacro, un desiderio di significato che continua a risuonare come un’eco sottesa alla narrazione.

[Jacqueline · Rating 4 out of 5]

His obsession moved from God's silence to the tortured relations between anguished souls trying to make sense of their feelings.

Една от най- тежките и смислени пиеси, които съм гледала.