De man achter het raam

by Gerrit Krol

In wat misschien wel Krols beste roman tot dusver is, laat hij een computer de behoefte voelen mens te worden. Adam heet de automaat en hij krijgt een lichaam, gaat zelfs een vrouw liefhebben, maar wordt ten slotte toch ontmanteld. Door hem als hoofdpersoon te kiezen heeft Krol zich in staat gesteld om de mensen en de wereld te bekijken vanuit een ongebruikelijk standpunt, het standpunt van de computer. Aangezien de intelligentie van de computer, z'n inzicht, geprogrammeerd wordt door mensen (zelfs Adams menswording is in het programma inbegrepen) levert zijn kijk op de dingen niet iets onmenselijks op, maar juist iets heel ontroerends. Adam doorziet gebeurtenissen, bewegingen in de werkelijkheid en denkprocessen, alsof hij vanuit de absolute stilstand het diepgaandste oordeel heeft over wat er in het domein van de beweging geschiedt. 'Ik ben dood en daarom denk ik,' zegt hij ergens. Door het hele boek heen speelt de metafoor met het schrijven; het is namelijk de schrijver zelf die door alle kieren (regels wit) in dit proza heen hoorbaar is.

De man achter het raam is intelligent, beeldend, humoristisch, spannend. Gerrit Krol neemt een volstrekt eigen plaats in in de Nederlandse literatuur, door zijn combinatie van alfa- en bèta-elementen, waarbij het geheel zich in elk detail weerspiegelt. In 1986 werd hem de Constantijn Huygensprijs toegekend.

119 pages, Paperback

First published January 1, 1983

Reviews

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

De hoofdpersoon van deze roman is Adam, een computer. Adam was volgens de Bijbel ook de eerste mens, door God geschapen. Adam begint als een machine die op een kantoor staat. Door de week zijn er mensen om hem heen, die hem hebben ontworpen, Rudy en Wessel. Adam begint ook menselijke trekken te krijgen, hij krijgt honger, hij krijgt gevoelens, hij krijgt belangstelling voor een vrouw, Anna. In het boek wordt Adam steeds meer een mens, dus ook een sterfelijk wezen. Krol trekt bij mij als lezer weinig emotionele registers open, maar doet wel een beroep op je intellectuele registers. Waar begint het leven, waar houdt het op? Kun je kunstmatige intelligentie creëren, kunnen mensen een brein scheppen dat sterker is dan het menselijk brein? Toen Krol dit boek in 1982 publiceerde was kunstmatige intelligentie nog niet zo ver gevorderd als nu, inmiddels kunnen de beste menselijke schakers het niet meer winnen van een schaakcomputer. In die zin was Krol met dit boek zijn tijd vooruit. Krol werkte bij het schrijven van een boek niet volgens een van te voren opgesteld schema, maar bouwde het geheel op van losse bouwstenen en invallen. In dit boek is het resultaat redelijk geslaagd. Ik aarzel tussen 3 en 4 sterren.

[Robin · Rating 3 out of 5]

6,5/100

[Martine · Rating 4 out of 5]

Intrigerend