Sarajevo, plan grada

by Miljenko Jergović

Sarajevo je jedan od onih gradova koji su ušli u memoriju čovječanstva više prvi put kada je Gavrilo princip ispalio svoj sudbonosni metak, drugi put 1984., kada su u njemu održane Olimpijske igre, a treći put devedesetih tijekom opsade. Grad je to koji ima specifičan duh. Sarajevo je i do sada bilo junakom mnogih romana i priča, naravno i onih Miljenka Jergovića, no u Sarajevu, planu grada postalo je knjigom. I dok pripovjedač šeće ulicama i trgovima, prisjećajući se odrastanja, likova s kojima je drugovao ili pak onih o kojima je tek čuo neku priču te drugih koji su ušli u urbanu legendu, pred nama se zida jedan grad. Sarajevo nisu samo zgrade i mahale, poznati i nepoznati kuci, parkovi i aleje, već je to grad koji pulsira bilom svojih stanovnika, njihovim sudbinama, jer jedino oni, heroji i zločinci, znani i neznani junaci svojih ulica, čine njegovu istinsku povijest i grade njegov mit. Sarajevo, plan grada nije ni spomenik ni spomenar, ni bedeker ni putopis po jednome gradu - to je grad sam, knjiga u kojoj ima mjesta i za sadžije i sveučilišne profesore, i za lokalne lude i liječnike, za sve one o kojima nijedna povijest neće napisati ni retka, ali bez kojih nijedne povijesti ne bi bilo. Sarajevo, plan grada knjiga je kakvu bi svaki grad poželio imati, ali koju je mogao dobiti samo onaj čiji pisac u njemu više ne živi.

469 pages, Hardcover

Published October 1, 2015

About the author

Miljenko Jergović is a Bosnian born prose writer. He currently lives and works in Zagreb, Croatia.

Jergović has established himself as a regional writer across the territory of former Yugoslavia and is best known for his prolific work on Balkan history, the Bosnian war, and the Yugoslav legacy. Critics have acclaimed his capability to turn every topic into a story without changing it's core at all, hence preserving its internal logic.

His more acclaimed works include a collection of short stories Sarajevski marlboro (Sarajevo Marlboro, 1994) and widely translated novels like Kin, Ruta Tannenbaum, and The Walnut Mansion. Jergović works as a journalist and has published several collections of his articles and essays.

Reviews

[Jelena · Rating 5 out of 5]

„Sarajevo, plan grada“ se naizgled fino servira na pladnju: Je li o Sarajevu? Jeste. Je li plan grada? I to jeste. Ali nije stvar do toga koji je grad i da je plan grada u pitanju, nego kakvo je to Sarajevo i kakva je mapa. Ovo delo bi moralo da bude ili spoj više književnih vrsta ili bi se morao za njega skovati neki novi žanr, pošto se radi o kombinaciji arhivske, dokumentarne, istorijske građe i fikcije. Ne u smislu recimo posleratnog nemačkog dokumentarnog pozorišta i još manje u smislu onih nesretnih romanizovan i poromantičenih biografija istorijskih ličnosti.

Zamislite ovako: Uzmete rolnu onog providnog papira za tehničke crteže (to se nekad zvalo Zeichentransparent, ako neko zna stručni naziv, volela bih da mi kaže) i nacrtate plan Sarajeva za 18.06.1899. i kretanje T.S. po gradu tog dana. Onda to uradite za A.M. 04.02.2008. Pa za K.N. 09.09.1849. Za Z.B. 01.05.1922. Za N.O. 13.11.1954. I tako za stotine njih. Onda napravite i jedan plan za sebe sa datumom il datumima po izboru. I sve ih naslažete jedan na drugi da se preklope. U tom višeglasju putevi se mahom razilaze sudbinski a poklapaju topografski, jer će ista ulica nekoga odvesti na visoke škole, nekoga na gubilište.

To je valjda prvi impuls, onaj najličniji: da pronađete svoju adresu, da vidite koliko dugo postoji vaš poslastičar, da vidite kuda su one ulice koje znate napamet vodile druge i koliko je koraka između vaše dve omiljene zgrade u gradu. Sledeće uporište su građevine. One ovde polažu pravo na to da u jednakoj meri kao žitelji grada budu tragični junaci događaja i okolnosti, junaci koji ni fizički ni metaforički ne mogu pobeći od žiga koji su zadobile u nekom periodu, od svojih slavnih i nečuvenih stanovnika, od glasina i sujeverja. Ali srž ovog plana grada čine ljudi – jer svaki grad i postoji zbog ljudi i za njih – oni povezuju kafane, pošte, pozorišta, tržnice, upravu, univerzitet, zatvore, groblja, knjižare, radionice. To su znameniti izdanci znamenitih loza, znameniti izdanci neznamenitih loza, neznameniti izdanci znamenitih loza, neznameniti izdanci neznamenitih loza – pa uzmite šta vam drago. Ali svakako svi oni gradu daju nedeljne porodične rituale, ličnu hrabrost, potkazivanje, požrtvovanje, strah, ludilo, nepromišljene prevrate, pritajeni sadizam. Sva plemenitost i sav poganluk dolaze od stotina ljudi tokom stotina godina. Jer to je, izgleda, grad.

Ovo nije ni biografija, ni zbirka anegdota ni putopis. Da je išta od toga, ova knjiga i ja bismo se uljudno pozdravile i svaka bi otišla svojim putem. Ovo je priča posvećena nekadašnjem sebi, a o jednom sad već imaginarnom gradu, stopljenom kroz vreme i prostor u mali, lični mitem. I tu smo se našle, nema prisnije veze od te. Svakoj katarzi je potreban pravi odnos bliskosti i udaljenosti – junak nam mora biti dovoljno blizak da bismo saosećali sa njim i da bi nas njegovo stradanje dotaklo, ali mora postojati i otklon, neka važna razlika između nas i njega kako nas empatija ne bi u potpunosti ophrvala i postala krajnje destruktivna. Našlo se ovde više različitih Sarajeva i jedna drugačija ja u odnosu na ono kakvi smo ranije bili. Ali naravno da neće kod svakog (potencijalnog) čitaoca postojati lična veza, niti ova knjiga živi od takvih ličnih veza. Odlika apstraktnog Sarajeva i nesreća Sarajeva koje čine konkretni ljudi jeste da je ono uporište nesagledivih društvenih i političkih potresa. Kad bi se napravila nekakva statistika o odnosu odjeka tih potresa i veličine grada, ono bi verovatno bilo epicentar nad epicentrima. Mada štiva na tu temu ima dovoljno. Možda je zato ovo nežni omaž narečjima, imenima, glasovima, jezicima, profesijama, idejama, nošnjama, slavljima, običajima i pokretima Sarajeva kroz decenije i vekove – omaž šarolikosti i raznorodnosti čiji je gubitak najveća praznina koja grad može da zadesi, a zazor od nje najveći mrak i pustoš ljudske duše.

[Dada · Rating 5 out of 5]

Da znam pisati, ovo bih napisala.

[Irma · Rating 4 out of 5]

Miljenko k’o Miljenko. Ova je bila malo napornija nego inače, jer je u nekim momentima bila više knjiga historije, datuma i imena, ali svejedno prepuna zanimljivih likova i dešavanja koja ne možemo naći u običnim knjigama historije Sarajeva. Laganih 4.5 ⭐️, pogotovo jer je cijelo jedno poglavlje posvetio mojoj ulici.

[Tihana Knjigožderonja · Rating 1 out of 5]

https://knjigozderonja.wixsite.com/kn...

Da sam bila živjela ili barem posjetila Sarajevo, možda bih mogla osjetiti roman onako kako bi trebalo – sa srcem i dušom. Ovako su stranice u potpunosti pročitale mene. Ipak, ono u čemu sam doista uživala su divne konstrukcije rečenica i brojni citati koji su me oborili s nogu. No, svejedno sam svaki dan sjedila nad knjigom i razmišljala o tome znam li ja uopće što čitam. Znam, moja je pogreška što sam se tjerala na čitanje kada je bilo očigledno da ja tu knjigu jednostavno ne mogu (i nemam kapaciteta) pročitati. No, ne mogu protiv sebe, ne mogu ostaviti započete stvari. I tako sam se mučila, mučila i mučila dok nisam zaklopila knjigu i rekla samoj sebi da ću joj dati jedan. Mislim da ćemo se svi složiti kako nisam bila spremna za knjigu. Pitanje je hoću li ikada biti.

Dok sjedim za računalom i razmišljam o tome što ću napisati, pojavila mi se jedna neobična misao u glavi. Može li se Miljenku Jergoviću dati jedan (kao da moja jedinica nešto znači). Mogu li Sarajevu, planu grada dati jedan kada je Miljenko Jergović renomirani i nagrađivan autor brojnih djela? Mogu li Sarajevu, planu grada dati jedan i objaviti ovo subjektivno mišljenje?

Ako ovo čitate, shvatili ste da vjerojatno mogu. Žao mi je što iz recenzije niste mogli saznati ništa više osim toga da nemam dovoljan kapacitet da roman u potpunosti shvatim i proživim onako kako bi trebala. Vjerujem da će se među vama naći obožavatelji Jergovića koje će Sarajevo, plan grada oboriti s nogu. Kada vas obori, javite mi se, trebaju mi konzultacije.

Možemo li staviti cijeli jedan grad u roman?

Grickajmo knjige zajedno!

[Branka · Rating 4 out of 5]

work in progress.....

[Paola Pini · Rating 5 out of 5]

Lo scrittore, che da più di vent’anni non vive più lì, racconta la Sarajevo dei suoi ricordi inserendovi tante storie partendo dalla descrizione delle vie, delle strade, dei luoghi e dei monumenti, attualmente esistenti oppure no, ma anche dei personaggi che l’hanno vissuta. Una mappa romanzata della città
Poetico, dotto, ispirato, sottilmente ironico, ipnotico, mi ha incuriosita subito, messa poco dopo in difficoltà e conquistata dopo pagina 50
Se non si conosce bene la città, per apprezzarlo, è meglio alternare leggerezza e profondità, scorrere senza soffermarsi sulla topografia per concentrare l’attenzione sui passi storici, poetici, biografici dei personaggi che hanno dato il nome alle vie e ai suoi abitanti, alle storie più che alle geografie.
Molti di loro sono stati testimonianza vivente che si difende meglio la propria fede, comunità o gente difendendo quella degli altri
Quando parla di sè, Jergović alterna la prima e la seconda persona, in un dialogo costante tra l’io attuale e il tu passato.
Memoria individuale e collettiva si mescolano alla memoria della città stessa, che supera e sostiene quelle di chi l’ha abitata
Ottimo leggerlo ascoltando musica scritta da compositori citati nel libro, come Stevan Mokranjac, che l’Autore definisce “il più influente compositore del popolo bosniaco-erzegovese, delle cui creazioni si sono giovati anche altri due popoli”, rappresentando “una certa sintesi jugoslava”.
“Behdžet e Avdo erano, almeno fino a un certo punto, serbi, ma non per questo meno musulmani. Il fatto che fossero servi non significa che non fossero bosniaci… Storia complessa, ma del tutto chiara,…”
Città reale e città immaginaria, stratificata nel tempo o sognata come incrocio tra due città reali (Zagreb e Sarajevo), tutto si interseca ampliando una visione sempre più satura di presenze, e perciò sempre più reale e letteraria assieme, comunque vera. E alla fine ti ritrovi là, nel luogo perfetto dove spazio e tempo sono del tutto irrilevanti, perché quel che conta è la storia che viene raccontata.
Mi fa pensare a W.G.Sebald, che fa incontrare il mondo mitteleuropeo con quello anglosassone, mentre Jergović unisce la Mitteleuropa a quello Ottomano. Ma anche un po’ a Perec e al suo descrivere minuzioso, ai suoi elenchi de “La vita istruzioni per l’uso”

[Andrea Brandani · Rating 4 out of 5]

From the past, dozens of different stories about Sarajevo and Yugoslavia. Even there is a fond of bitterness, the book is a good help for a knowledge of a city where ruled Turks, Austrians, Serbs, Croats and Yugoslavs.