فلسفه‌ی جان استیوارت میل

Wadsworth Philosophers Series

by Susan Leigh Anderson, خشایار دیهیمی (Translator)

This brief text assists students in understanding Mill's philosophy and thinking so that they can more fully engage in useful, intelligent class dialogue and improve their understanding of course content. Part of the "Wadsworth Philosophers Series," (which will eventually consist of approximately 100 titles, each focusing on a single "thinker" from ancient times to the present), ON MILL is written by a philosopher deeply versed in the philosophy of this key thinker. Like other books in the series, this concise book offers sufficient insight into the thinking of a notable philosopher better enabling students to engage in the reading and to discuss the material in class and on paper.

Genres: Philosophy

196 pages, Paperback

First published December 20, 1999

Reviews

[فؤاد · Rating 3 out of 5]

فلسفه ی "فایده گرایی" به طور خلاصه می گوید: آن چیزی از نظر اخلاقی خوب است، که باعث بشود عده ی بیشتری از مردم به شادکامی بیشتری برسند.
این اصل اولیه، در زمینه های مختلف اخلاقی، سیاسی و فلسفی نتایج مختلفی دارد که شرح و بررسی آن ها، فلسفه ی بزرگ فایده گرایی را تشکیل می دهد. جان استیوارت میل، بزرگ ترین اندیشمند این فلسفه است.
بر خلاف سه کتاب دیگه ی این مجموعه (کیرگگور، داستایفسکی، کامو) که به بررسی متفکران عرصه ی "اگزیستانسیالیسم" می پرداخت، این کتاب کاملاً بی ارتباط بود به این عرصه. در نتیجه من کمی گیج شدم که این مجموعه دقیقاً دنبال چیه؟ فقط معرفی فلاسفه ی مختلف و بی ارتباط؟
کتاب خیلی خوب و روشن نوشته شده بود، شاید به خاطر این که نظریات جان استیوارت میل خیلی صریح و روشن هستن.

از کتاب:
آن كس كه مى گذارد راه و رسم جهان، راه و رسم زندگى اش را برايش معين كند، نيازى به استفاده از هيچ يك از قوايش، جز قوه ى تقليد ميمون وار، ندارد. اما آن كس كه خودش راه و رسم زندگى اش را بر مى گزيند، همه ى قوايش را به كار مى گيرد.
با پرورش دادن آن چه در انسان ها يگانه و مخصوص به خودشان است، و با ميدان دادن به آن هاست كه انسان ها مى توانند موجوداتى شريف و زيبا شوند، نه با هر چه رقيق تر كردن اين خصوصيات تا همه مثل هم شوند.

[امیر لطیفی · Rating 3 out of 5]

بهشتی روی زمین
تقریباً هر وقت چیزی از اخلاق و سیاست می‌خوانم، یاد آیزایا برلین می‌فتم، اندیشمندی که به بهشت روی زمین باور نداشت. هدف هر فلسفه‌‌ی اخلاقی ارائه‌‌ی چارچوبی‌ست برای عمل و اندیشه برای سعادت انسان. ولی هر ادعایی که وعده‌ی دنیایی مستمراً پایدار، بدون تضاد و تعارض را منادی کند، از واقعیت به دور است. فکر می‌کنم همه‌ی انسان‌ها که هیچ، چنین وعده‌ای را حتی نمی‌توان به یک انسان هم داد. یعنی حتی به قیمت نادیده گرفتن همه‌ی انسان‌ها هم نمی‌توان اخلاقی آورد که دنیا را برای یک نفر بهشت کند.

ریویوی من در مورد مقاله‌ای از آیزایا برلین که بند بالا بیشتر به آن اشارت دارد:
https://www.goodreads.com/review/show...

درباره‌ی این کتاب و میل
خیلی از خواندنش لذت نبردم. شاید حرف‌های میل چنان بخشی از باورهای انسان مدرن شده که مبرهن و تکراری به نظر میاد. کتاب ۱۴۰ صفحه بیشتر نیست. ۵۰ صفحه زندگی‌نامه‌ی میل هست. بخشی هم مربوط به بنتام. به نظرم ۵۰-۶۰ صفحه دیگر نیاز داشت تا بتواند مطالب را پخته کند. از طرفی به نظر اندیشه‌های میل در مورادی نامنسجم و متضاد نیز هستند.

به هر صورت، میل پیشنهادات جذابی دارد. او یک فایده‌گرایِ جمع‌گرای است که حفاظت از فردیت را به نفع جمع می‌داند. جمعِ میل از اکثریت فراتر است؛ مخالف استبداد اکثریت است. جمع میل شامل نسل‌های آینده هم می‌شود. فایده‌گرایی میل استوار بر لذت‌طلبی، به معنی افزایش شادکامی و کاهش رنج است. لذات از نظر میل چیزی پست نیستند و درجات و کیفیاتی دارند. لذات متعالی کیفیت بیشتری دارند. معیار تشخیص چنین لذاتی نظر افرادی‌ست که لذات معمولی را در کنار این لذات تجربه کرده‌اند.

هدفِ فایده‌گراییِ میل، حصول بیشترین فایده برای بیشترین تعداد افراد است. فایده یعنی افزایش شادکامی و لذت، یا کاهش درد و رنج.

اصلی‌ترین انتقادی که بر میل وارد می‌شود این است که در فایده‌گرایی، اصل فایده را تنها اصل لازم برای ساختن بهترین نوع اخلاق می‌دادند ولی در اثری دیگر به نام رساله‌ی آزادی، چنان می‌کوشد از اصل آزادی دفاع کند. این دو اصل متفاوت لزوماً با هم هماهنگ و سازگار نیستند. یکی از مواضعی که برای دفاع از میل عرضه شده است مدعی است که فایده یک اصل ارزش‌شناختی است و آزادی یک اصل اخلاقی. در نتیجه هم‌زمان می‌توان هر دو اصل را بدون تضاد در سطوح مختلف بکار گرفت.

[محمد شکری · Rating 4 out of 5]

درباب میل، اندرسون و دیهیمی
ترکیب این سه بسیار عالی بود

تقریبا تمام ابعاد اندیشه میل برای من جذاب بود: از نگاه غیر ذات باورانه و غیر انحصارطلبانه اش به آموزش و پروش تا ایده اصلی فایده گرایی برای سیاست و جامعیت اندیشه او درباره مفاهیم به هم پیوسته اخلاقی و سیاسی. برخلاف هابز، میل مخالفان اندیشه خود را «احمق» فرض نمیکند و اندیشه متضاد ایده های خود را تا حدی پرورده میکند که میتوانید کاملا با آن همدلی کنید، سپس چنان به پاسخ گویی به آنها مشغول می شود که گمان میکنید آخرین کلام در آن موضوع باشد! جدا از نحوه اندیشیدن میل که بسیار جدی و وفادار به ساحت «فلسفه» است، محتوای اندیشه او هم بجز موارد نادری جدا قابل تامل بود

پیش از این کتابی از سوزان اندرسون، از همین مجموعه خوانده بودم: «فلسفه داستایوفسکی». یک شاهکار تمام عیار که توانسته بود تمام آثار اصلی آن نویسنده روس را تحت یک نظام فکری به نحوی استادانه به هم متصل کند. این اثر هم دست کمی از قبلی نداشت. اندرسون توانسته بود سه کتاب اصلی میل (خودنوشت، فایده گرایی و رساله ای درباب آزادی) را در قالب یک اندیشه کلی درآورد: «جمع گراییِ فردگرایانه». بسط این اصطلاح که تناقض آمیز مینماید، هدف اصلی اندرسون و به قول خود او «اساس هرگونه فلسفه سیاسی» است. به طور خلاصه، جمع گرایی فردگرایانه یعنی «هدف» اصلی فلسفه سیاسی میل جمع گرایانه است اما بهترین «وسیله» رسیدن به آن را در فردگرایی یافته است. به این نحو از نظر اندرسون میل توانسته نظریه ای ارائه دهد که در کلیت خود، جمع گرایی و فردگرایی را با هم جمع کند و مرتکب تناقض هم نشود. کار اندرسون برای بسط این ایده در اندیشه میل بسیار زیبا و خواندنی بود

همه اینها تنها زمانی جذابیت خود را حفظ میکند که در ترجمه، آسیب عمده ای به اثر وارد نشود. خشایار دیهیمی، سرپرست مجموعه «نام آوران فرهنگ» کسی است که این اطمینان را به شما میدهد. اگر پیش از این، فلسفه سیاسی با حمید عنایت و عزت الله فولادوند شناخته میشد، بنظر میرسد باید نام خشایار دیهیمی و تمام زحمات طاقت فرسایی که او برای بسط فلسفه سیاسی در ایران کشیده است را به عنوان وارثِ تعالی دهنده آن دو به یاد بسپاریم

در نقد جان استوارت میل
نقد میل کار آسانی نیست، چه اینکه حقیقتا متفکری همه جانبه نگر است. وقتی میل از فایده گرایی حرف میزند، منظور او تنها فواید مادی نیست. همچنین تنها این فواید را برای فرد نمیخواهد بلکه برای جامعه میخواهد. و نهایتا اینکه این فواید را برای جمع فعلی نمیخواهد، بلکه برای کل بشر امروز و آینده میخواهد. پس نه تنها نقدهای ضد مادی گرایانه، بلکه ایرادهای ضدفردگرایانه و حتی محیط زیستی هم به نظریه او «مستقیما» وارد نیست. همچنین درباب عدالت، حقیقت، دموکراسی و... ابعاد مختلفی چون فرق حق و عدالت، کثرت حقیقت و استبداد اکثریت را چنان مورد تامل قرار داده که تعجب میکنید او یک فیلسوف قرن نوردهمی است
ولی جدا از نقدهای مرسوم فضیلت گرایان به نظریه «اخلاقی» فایده گرایی، میتوان نقدهایی در تقریر «سیاسی» از فایده گرایی هم یافت. میل فایده گرایی را بر اساس اصل و اصالت «لذت» بنا میکند. این کار او به دلیل عدم توجه به ابعاد معنوی با وجدان درونی نیست؛ برعکس او هر دوی این مولفه ها را در صدر موارد فایده گرایی قرار میدهد. میل مجبور است اصل «لذت» را محور فایده گرایی قرار دهد چون میخواهد نظریه ای پذیرفتنی و البته «محاسبه پذیر» برای همه انسانها طرح کند. ولی تقریر او دست کم سه ایراد بزرگ دارد: اول اینکه میل میگوید چون هر انسان عاقلی لذت و شادکامی خود را میطلبد پس لذت باید مبنای فایده گرایی باشد (مغالطه طبیعت باورانه)؛ دوم اینکه میل باید لذات انضمامی را مشخص کند و در این راه رسما به این نتیجه میرسد که هر آنچیزی که برای رسیدن به لذت و شادکامی انتزاعی همگان بکار میرود (مثل پول) خود جزئی از شادکامی و لذت است (مغالطه هدف و وسیله که تبعات اجتماعی وخیمی خواهد داشت) و نهایتا اینکه در راه احقاق شادکامی، فایده اجتماعی مطرح میشود و فایده اجتماعی بیش از هرجای دیگر در «عدالت» نمود دارد. اماعدالت باید متضمن شادکامی همگان باشد: همگان امروز و آینده. پس «جوامع عقب مانده ای که نوع بشر در آنها در طفولیت به سر میبرد» را میتوان و باید با «استبداد» اداره کرد «بشرطی که هدف بهبود وضع آنها باشد». و این اندیشه، بزرگترین حامی استعمار و اروپامحوری در همان قرنی بود که میل زندگی میکرد

در نقد اندرسون
سوزان اندرسون حقیقتا کتاب خوبی پدید آورده، اما دو نقد فرمی و محتوایی در کار او نیز مشهود است
اولا اینکه سرفصل در اثر او اصلا دیده نمیشود. کتاب در 5 بخش اصلی نوشته شده و هر بخش یک تکه و بدون هیچ سرفصلی است. این نگارش خواننده را خسته میکند. هر بخش به راحتی قابل تقسیم به 3 تا 8 فصل بود و این تقسیمات میتوانست خواننده را با ساختار اندیشه میل و اندرسون آشناتر کند
اما در محتوای اثر هم میتوان ایراداتی یافت. اندرسون وارد چالش با میل نشده و این البته با توجه به هدف کتاب کار درستی است. اما نکته این است که در نقاط بحث انگیز، مواجهه اندرسون جالب نیست. نه سوال دقیقی مطرح میکند و نه سرپوش روی اشکال میگذارد. تنها اشکال را نشان میدهد. همچنین تکرار در طرح برخی مسائل و تکراری بودن کل بخش نتیجه گیری از جمله اطنابهای بی مورد اثر بود
ولی درکل دو تجربه من از اندرسون (داستایوفسکی و میل) کاملا رضایت بخش بود

[Mehrdad · Rating 4 out of 5]

مثل بقیه کتابهای این مجموعه، این کتاب هم به صورت مختصر و مفید درباره زندگی فیلسوف و کلیت فلسفه ش بر اساس مهمترین آثارش صحبت میکنه.
علت اینکه رفتم سراغش این بود که دوست داشتم قبل خوندن مهمترین اثر جان استوارت میل یعنی "درباره آزادی"، یه دید کلی در موردش پیدا کنم.
در مورد خود میل و توضیحات بیشتر ولی ترجیح میدم بعد خوندن درباره آزادی مفصل صحبت کنم!
فعلاً فقط اینو بگم که راضی بودم حسابی از خوندن این کتاب و نیازم رو رفع کرد قشنگ!

[بهمن · Rating 4 out of 5]

I have read Persian translation of this book.