What do you think?
Rate this book
De wraak van Poetin
Maart 2014: gewapenderhand wordt de Krim gescheiden van Oekraïne en 'herenigd' met Rusland. Die actie van Rusland is in strijd met het Helsinki-akkoord dat in 1975 de territoriale integriteit van alle staten in Europa heeft vastgelegd. Het blijft niet bij de Krim. Rusland wil zijn oude glorie als supermacht terug. Sindsdien woedt er oorlog in Europa. Hoe heeft het zover kunnen komen? Zonder oog voor personen als Gorbatsjov, Jeltsin en Poetin is de assertiviteit van dit nieuwe Rusland niet te begrijpen. Gorbatsjov opende met zijn glasnost een doos van Pandora. Jeltsin hervormde het land niet echt. Poetin profiteerde van hun falen en kon de staat weer in het centrum van de macht zetten. Maar er zijn ook structurele oorzaken voor het feit dat Rusland zich nu hard tegen Europa keert. Ondanks de privatiseringen en de opmars van een middenklasse in deze eeuw is Rusland een neofeodale maatschappij. De mens is er onderdaan gebleven en nooit staatsburger geworden. Vandaar dat de ontvoogding, waar Oekraine en andere voormalige satellieten nu naar streven, voor het Kremlin zo'n groot gevaar is dat het alles op alles zet om zijn invloedssfeer terug te winnen en zo Europa diep verdeelt. Hubert Smeets, die Rusland vanaf 1990 op de voet volgt, beschrijft de breuklijn in de Russische samenleving met een scherpe pen en een goed oog voor detail. Hubert Smeets (1956) is journalist bij nrc Handelsblad. Tijdens de ondergang van de Sovjet-Unie in 1991 was hij correspondent in Moskou. Van 2003 tot 2007 was hij hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer. Hij won de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek en schreef onder meer Gekrenkte zielen. Vrijheid in Rusland.
359 pages, Paperback
Published November 1, 2015
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 18 of 18 reviews
March 21, 2022
Schokkend voorspellend.
March 9, 2017
Hoe heeft het zo ver kunnen komen dat, na een initiële toenaderingspoging, Rusland ineens anti-Europees werd? Hubert Smeets geeft een goede analyse van de oorzaak van de crisis in Oekraïne en plaats dit in een wijder historische en politieke context, in een land waar de staat de enige werkelijke macht is
Hubert Smeets was van 1990-1993 Rusland correspondent van het NRC Handelsblad en was als zodanig getuige van de ondergang van het communisme en het daarop volgende “Europeaniseringsproject” van Gorbatsjev en Jeltsin, alsmede de koerswijziging die er met het aan de macht komen van Poetin op gevolgd is.
In een uitstekende politieke en historische analyse geeft Smeets een goed inzicht in Rusland, een land dat door Churchill ooit bestempeld werd als “een raadsel, gewikkeld in een mysterie en vanbinnen een enigma”. Hij laat zien dat het conflict meer is dan een lokaal conflict alleen. Het is het gevolg van een ’nieuw IJzeren Gordijn’, die niet zozeer als een scheidslijn tussen staten fungeert, maar juist als een scheidslijn tussen ideeën, die hele landen en samenlevingen doorsnijdt. De machthebbers in het Kremlin hebben meer aanhang in Europa dan hun voorgangers sinds de dood van Stalin ooit hebben gehad. Het is de ideologische strijd tussen de Europese democratische waarden en de Euro-Aziatische autocratische opvattingen, die veel aanhang vindt vanwege vrees voor materiële neergang, sociaal verval, vreemde indringers en nationaal verlies en als tegenhanger fungeert voor het Anglo-Amerikaanse decadente kapitalisme.
Waar in Europa het concept ’staatsburger’ bestaat, met de staat in dienst van de burger met democratische waarden en normen, bestaat in Rusland het concept ‘onderdaan’, met de burger in dienst van de staat. De staat maakt de macht uit. In Rusland heerst geen staatssocialisme meer, maar staatskapitalisme. De staat bepaalt hoe het kapitaal rouleert. Binnen het Kremlin worden de gunsten verdeeld aan een beperkt aantal oligarchen, waarbij onderhorigheid aan de president een absolute voorwaarde is.
Smeets schrijft op duidelijke en heldere wijze de ontwikkelingen in Rusland sinds de val van het communisme en de opkomst van Poetin. Hij toont aan waarom de oorspronkelijke Europese oriëntatie van Rusland is omgebogen naar een autarkische en Aziatische koers en hoe het zover heeft kunnen komen dat de democratische waarden van Gorbatsjov en Jeltsin verruild zijn door de autoritaire koers van Poetin.
Hubert Smeets was van 1990-1993 Rusland correspondent van het NRC Handelsblad en was als zodanig getuige van de ondergang van het communisme en het daarop volgende “Europeaniseringsproject” van Gorbatsjev en Jeltsin, alsmede de koerswijziging die er met het aan de macht komen van Poetin op gevolgd is.
In een uitstekende politieke en historische analyse geeft Smeets een goed inzicht in Rusland, een land dat door Churchill ooit bestempeld werd als “een raadsel, gewikkeld in een mysterie en vanbinnen een enigma”. Hij laat zien dat het conflict meer is dan een lokaal conflict alleen. Het is het gevolg van een ’nieuw IJzeren Gordijn’, die niet zozeer als een scheidslijn tussen staten fungeert, maar juist als een scheidslijn tussen ideeën, die hele landen en samenlevingen doorsnijdt. De machthebbers in het Kremlin hebben meer aanhang in Europa dan hun voorgangers sinds de dood van Stalin ooit hebben gehad. Het is de ideologische strijd tussen de Europese democratische waarden en de Euro-Aziatische autocratische opvattingen, die veel aanhang vindt vanwege vrees voor materiële neergang, sociaal verval, vreemde indringers en nationaal verlies en als tegenhanger fungeert voor het Anglo-Amerikaanse decadente kapitalisme.
Waar in Europa het concept ’staatsburger’ bestaat, met de staat in dienst van de burger met democratische waarden en normen, bestaat in Rusland het concept ‘onderdaan’, met de burger in dienst van de staat. De staat maakt de macht uit. In Rusland heerst geen staatssocialisme meer, maar staatskapitalisme. De staat bepaalt hoe het kapitaal rouleert. Binnen het Kremlin worden de gunsten verdeeld aan een beperkt aantal oligarchen, waarbij onderhorigheid aan de president een absolute voorwaarde is.
Smeets schrijft op duidelijke en heldere wijze de ontwikkelingen in Rusland sinds de val van het communisme en de opkomst van Poetin. Hij toont aan waarom de oorspronkelijke Europese oriëntatie van Rusland is omgebogen naar een autarkische en Aziatische koers en hoe het zover heeft kunnen komen dat de democratische waarden van Gorbatsjov en Jeltsin verruild zijn door de autoritaire koers van Poetin.
April 5, 2016
Geweldig boek voor iedereen die de huidige spanningen van Rusland met het Westen wil begrijpen, alsook de aard van het systeem dat Poetin in Rusland heeft opgetuigd. Aanrader voor iedereen die Rusland en dit conflict goed wil begrijpen.
April 20, 2022
Het is oorlog in Europa. Met deze zin opent Hubert Smeets ‘’De wraak van Poetin’’, zijn boek uit 2015 over Rusland en de Oekraïne. Een jaar daarvoor was de Krim door Rusland geannexeerd en de MH17 uit de lucht geschoten. Terwijl ik de berichten uit de Oekraïne in 2014 en 2015 voor mezelf afdeed als lokale schermutselingen, had Smeets het natuurlijk bij het rechte eind. Het was toen al oorlog.
Zeven jaar na de publicatie ben ik dit boek gaan lezen, in de eerste maanden van 2022, toen het voor iedereen duidelijk was dat het echt oorlog is in de Oekraïne.
‘’De wraak van Poetin’’ is nu, midden in deze intensere fase van die oorlog, niet minder relevant dan 7 jaar geleden. Wat voor mij vooral naar voren sprong tijdens het lezen van dit boek is dat Rusland zo’n wezenlijk totaal ander land is, en de Russische volksaard zo bijna onvoorstelbaar anders is. Net als velen, heb ik me afgevraagd waarom Rusland na de val van het communisme geen liberale democratie is geworden in de jaren 1990. Waarom namen voormalige vazallen uit het Oostblok en voormalige Sovjet republieken wel stappen naar een democratische rechtstaat, en Rusland niet? Zoals vrijwel altijd, is daar niet één reden voor, maar is het een hele verzameling redenen. Veel van die redenen liggen in een ver verleden, en verklaren ook waarom Rusland zo’n totaal ander land is.
Eén van de jaartallen uit dat verre verleden die me het meest verbaasde in dit boek is 1649. In dat jaar werd in Rusland lijfeigenschap in de wet vastgelegd, zoals Smeets zegt, ‘’een vorm van fysieke onderhorigheid die neigde naar regelrechte slavernij’’ (pag 39). Een jaar eerder was de vrede van Münster getekend, waar wij onze onafhankelijkheid kregen. Terwijl wij aan de ene kant van het continent vrije burgers werden, werden tegelijkertijd de meeste Russen aan de andere kant van het continent geknechte onderdanen.
Smeets laat zien dat geschiedenis van vele eeuwen dit contrast heeft bepaald. Eind 10de eeuw werd Rusland een Christelijk land. Nog geen halve eeuw later, in 1054, vond het schisma tussen Rome en Constantinopel plaats, en scheidden de Westerse en Oosterse kerken hun wegen. In het Westen vond later de renaissance, reformatie, wetenschappelijke revolutie en verlichting plaats. Het Oosten miste deze boot. Waar wij langzaam burgers werden, bleven zij onderdanen.
De huidige oorlog in de Oekraïne gaat voor een deel over dat verschil, tussen vrije burgers aan de ene kant van het continent, en onderdanen aan de andere kant. In de Oekraïne staan 2 ideologieën tegenover elkaar: internationale rechtsorde tegenover 19de eeuws recht van de sterkste, vrije democratie tegenover een autoritair regime, vrijheid van meningsuiting tegenover censuur, vrije burgers tegenover onderdanen. Zoals Smeets het samenvat: ‘’Onderdaan blijven of staatsburger worden: dat is de kwestie in de Oekraïne’’ (pag 294).
Smeets ziet de tegenstelling tussen die twee ideologieën als een breuklijn in Europa, vergelijkbaar met het vroegere ijzeren gordijn. Alleen, waar het oude ijzeren gordijn netjes liep langs de grens van het kapitalistische westen en communistische oosten, loopt dat gordijn nu overal door Europa. Allereerst in de Oekraïne zelf, waar binnen gemeenschappen, tussen generaties en binnen families mensen ontdekken dat ze aan verschillende kanten van deze scheidslijn staan. Dat nieuwe ijzeren gordijn loopt ook door Rusland, waar de grote meerderheid Poetin lijkt te steunen, maar waar toch ook dappere Russen de straat op gaan om te demonstreren. Maar ook door west Europa, waar Poetin ook aanhangers vindt. Smeets schreef dit boek in 2015 en richt zijn pijlen op diegenen die de schuld van Ruslands agressie bij het Westen, de EU en de NAVO leggen. Smeets richt zijn kritiek op mensen zoals Bolkestein, die in de context van geopolitieke machtsposities en dynamieken begrip lijkt te hebben voor onderdelen van Ruslands positie en een deel van de schuldvraag bij de NAVO legt (Bolkestein: Niettemin heb ik het idee dat Rusland zich anders had opgesteld als Kiev duidelijk te verstaan had gegeven dat het noch lid wilde worden van de NAVO noch van de EU… met betrekking tot de Krim ben ik bang dat Poetin een punt heeft (pag 298).), Sinds het verschijnen van ‘’De wraak van Poetin’’ zijn overal in Europa, ook in Nederland, politici met autoritaire of paternalistische trekjes opgestaan of mondiger geworden die nog heel veel verder gaan en zonder gêne de loftrompet over Poetin opsteken en zelfs Ruslands invasie in de Oekraïne weigeren te veroordelen. Mocht Smeets ooit een update van dit boek schrijven, dan kijk ik met belangstelling uit naar zijn mening over deze lieden.
Smeets citeert een congresganger, en voegt er zijn eigen mening aan toe: ‘’Er is een tegenstelling tussen Rusland en Oekraïne. Er is een tegenstelling tussen vrijheid en onvrijheid, tussen Europese waarden en niet-Europese waarden… Er is een groeiende spanning tussen de wereld van de onderdaan die zich van hogerhand beschermd en veilig voelt, en de wereld van de staatsburger die zijn rol en recht opeist. Die spanning splijt Europa én Rusland. Het nieuwe ijzeren gordijn hangt niet tussen landen, maar dwars door landen, dwars door samenlevingen heen’’ (pag 324).
Dat de oorlog in Oekraïne gevoerd wordt tussen die 2 onverzoenbare ideologieën, maakt deze oorlog zo gevaarlijk en grimmig. En die clash tussen wereldbeelden speelt zich niet langer af ver weg aan gene zijde van wat tijdens de koude oorlog bijna een fysiek ijzeren gordijn was, maar ook in ons eigen democratische huis.
Twee andere thema’s spelen een grote rol in dit boek: Gebrek aan eigen verantwoordelijkheid en hang naar het verleden.
Waar we als individu verantwoordelijkheid moeten nemen en de reden van ons eigen falen als eerste bij ons zelf moeten (onder)zoeken, zo geldt dat ook voor landen en volkeren. Rusland heeft sinds de val van de Sovjet Unie relevantie verloren op het mondiale toneel. Obama noemde Rusland zelfs slechts een ‘’regional power’’. De ogenschijnlijke neergang wordt in Rusland blijkbaar ervaren als een aantasting van nationale trots, die o.a. gebruikt wordt om geen verantwoordelijkheid te nemen: ‘’Die krenking is een alibi om de problemen in eigen land vooruit te schuiven. Het is een patroon in de Russische geschiedenis: als het in eigen land een rommeltje is, wordt de schuld in den vreemde gezocht’’ (pag 103). Geschiedenis wordt herschreven i.p.v. gebruikt voor zelfonderzoek: Met het herschrijven van de geschiedenis ‘’denkt het Kremlin zo de twintigste-eeuwse schuldvraag rond het eigen communisme van zich af te kunnen schudden. Met name het Stalinisme belast een samenleving die buiten de deur overal schuldigen ziet, maar in eigen huis liever de ogen sluit’’ (pag 159). Zo wordt een wereld geschapen waarin de schuld van eigen tekortkomingen bij altijd bij anderen wordt gelegd: ‘’Maar de problemen van vandaag dan? Die komen uit het buitenland aangewaaid’’ (p153).
De grote rol van het verleden in Rusland was ik ook al tegen gekomen in ‘’The road to unfreedom’’ van Timothy Snyder. Smeets stelt dat sinds Poetin aan de macht kwam in 2000, Rusland geleidelijk de pro-Europese koers van Gorbatsjov en Jeltsin liet varen, en zich steeds meer op het eigen verleden ging richten. Schrijfster Masha Gessen vat het samen in de titel van een van haar boeken over Rusland: The Future is History. Smeets: ‘’Er is geen bindend idee voor de toekomst, anders dan het krachtige verlangen het verleden in ere te herstellen’’ (pag 341). De hang naar het verleden hangt samen met nostalgie naar het koloniale geschiedenis van Rusland en de Sovjet unie. Echte dekolonisatie, zoals West Europese landen afgelopen eeuw hebben meegemaakt, heeft in Rusland niet plaats gevonden. Een van de voornaamste redenen: Wij werden van onze koloniën gescheiden door zeeën, en relatief weinig West Europeanen gingen in hun koloniën wonen. Hoe anders was het met het Russische imperialisme: Tussen het moederland en de koloniën zit land, en veel Russen gingen er wonen. Het verlangen naar die imperiale grandeur is daarom nooit verdwenen in Rusland: ‘’Het glorieuze imperialisme wordt niet bekeken als de verschijning van het Rusland van toen, maar wordt bejubeld als een doel voor het Rusland van nu. Het hedendaagse Rusland is doordesemd van heimwee naar die macht van weleer’’ (pag 185). ‘’Ook geopolitiek smacht Ruisland naar een toekomst in het verleden. De wereldmacht, die ooit ontzag en angst opriep, moet in ere worden hersteld. Verloren gebied moet worden teruggewonnen’’ (pag 220). Zowel als individu als land heb je de keuze: Wat kies je als onderwerp van gesprek, de toekomst of het verleden? Sinds 2000, sinds het eerste presidentschap van Poetin, lijkt die keuze steeds meer te vallen op het laatste: ‘’Was tot de eeuwwisseling de toekomst van het land het onderwerp van gesprek, nu domineert het verleden de publieke opinie in Rusland’’ (pag 32).
Ondanks Smeets heldere verhaal over de oorzaken van de oorlog in de Oekraïne zoals de tegenstelling tussen ideologieën, hang naar historie in Rusland, de drang naar het wreken van gekrenkte trots en herstel van verloren macht, blijf ik met dezelfde vragen zitten.: Waarom koos Rusland de weg van het autoritaire, paternalistische regime, terwijl alternatieven uit West Europa bekend waren en toegankelijk leken, en terwijl andere voormalige Oostblok en Sovjet landen wel die route van de liberale democratie op gingen? ‘’De wraak van Poetin’’ verklaart veel, maar toch vallen er nog dingen buiten mijn voorstellingsvermogen. Zoals ik al zei, een van de dingen die me het meest aansprak van dit boek was de realisering dat Rusland en de Russen zo wezenlijk anders lijken dan wij.
Dat is dan ook wat onderbelicht blijft in ‘’De wraak van Poetin’’: de beweegredenen van de gewone Russen. Ze komen ook te weinig aan het woord in dit boek. Nog een minpuntje: Smeets geeft soms te veel ruimte aan secundaire personages met allemaal onuitspreekbare namen, wat de vlotheid van het boek geen goed doet.
Zeven jaar na de publicatie ben ik dit boek gaan lezen, in de eerste maanden van 2022, toen het voor iedereen duidelijk was dat het echt oorlog is in de Oekraïne.
‘’De wraak van Poetin’’ is nu, midden in deze intensere fase van die oorlog, niet minder relevant dan 7 jaar geleden. Wat voor mij vooral naar voren sprong tijdens het lezen van dit boek is dat Rusland zo’n wezenlijk totaal ander land is, en de Russische volksaard zo bijna onvoorstelbaar anders is. Net als velen, heb ik me afgevraagd waarom Rusland na de val van het communisme geen liberale democratie is geworden in de jaren 1990. Waarom namen voormalige vazallen uit het Oostblok en voormalige Sovjet republieken wel stappen naar een democratische rechtstaat, en Rusland niet? Zoals vrijwel altijd, is daar niet één reden voor, maar is het een hele verzameling redenen. Veel van die redenen liggen in een ver verleden, en verklaren ook waarom Rusland zo’n totaal ander land is.
Eén van de jaartallen uit dat verre verleden die me het meest verbaasde in dit boek is 1649. In dat jaar werd in Rusland lijfeigenschap in de wet vastgelegd, zoals Smeets zegt, ‘’een vorm van fysieke onderhorigheid die neigde naar regelrechte slavernij’’ (pag 39). Een jaar eerder was de vrede van Münster getekend, waar wij onze onafhankelijkheid kregen. Terwijl wij aan de ene kant van het continent vrije burgers werden, werden tegelijkertijd de meeste Russen aan de andere kant van het continent geknechte onderdanen.
Smeets laat zien dat geschiedenis van vele eeuwen dit contrast heeft bepaald. Eind 10de eeuw werd Rusland een Christelijk land. Nog geen halve eeuw later, in 1054, vond het schisma tussen Rome en Constantinopel plaats, en scheidden de Westerse en Oosterse kerken hun wegen. In het Westen vond later de renaissance, reformatie, wetenschappelijke revolutie en verlichting plaats. Het Oosten miste deze boot. Waar wij langzaam burgers werden, bleven zij onderdanen.
De huidige oorlog in de Oekraïne gaat voor een deel over dat verschil, tussen vrije burgers aan de ene kant van het continent, en onderdanen aan de andere kant. In de Oekraïne staan 2 ideologieën tegenover elkaar: internationale rechtsorde tegenover 19de eeuws recht van de sterkste, vrije democratie tegenover een autoritair regime, vrijheid van meningsuiting tegenover censuur, vrije burgers tegenover onderdanen. Zoals Smeets het samenvat: ‘’Onderdaan blijven of staatsburger worden: dat is de kwestie in de Oekraïne’’ (pag 294).
Smeets ziet de tegenstelling tussen die twee ideologieën als een breuklijn in Europa, vergelijkbaar met het vroegere ijzeren gordijn. Alleen, waar het oude ijzeren gordijn netjes liep langs de grens van het kapitalistische westen en communistische oosten, loopt dat gordijn nu overal door Europa. Allereerst in de Oekraïne zelf, waar binnen gemeenschappen, tussen generaties en binnen families mensen ontdekken dat ze aan verschillende kanten van deze scheidslijn staan. Dat nieuwe ijzeren gordijn loopt ook door Rusland, waar de grote meerderheid Poetin lijkt te steunen, maar waar toch ook dappere Russen de straat op gaan om te demonstreren. Maar ook door west Europa, waar Poetin ook aanhangers vindt. Smeets schreef dit boek in 2015 en richt zijn pijlen op diegenen die de schuld van Ruslands agressie bij het Westen, de EU en de NAVO leggen. Smeets richt zijn kritiek op mensen zoals Bolkestein, die in de context van geopolitieke machtsposities en dynamieken begrip lijkt te hebben voor onderdelen van Ruslands positie en een deel van de schuldvraag bij de NAVO legt (Bolkestein: Niettemin heb ik het idee dat Rusland zich anders had opgesteld als Kiev duidelijk te verstaan had gegeven dat het noch lid wilde worden van de NAVO noch van de EU… met betrekking tot de Krim ben ik bang dat Poetin een punt heeft (pag 298).), Sinds het verschijnen van ‘’De wraak van Poetin’’ zijn overal in Europa, ook in Nederland, politici met autoritaire of paternalistische trekjes opgestaan of mondiger geworden die nog heel veel verder gaan en zonder gêne de loftrompet over Poetin opsteken en zelfs Ruslands invasie in de Oekraïne weigeren te veroordelen. Mocht Smeets ooit een update van dit boek schrijven, dan kijk ik met belangstelling uit naar zijn mening over deze lieden.
Smeets citeert een congresganger, en voegt er zijn eigen mening aan toe: ‘’Er is een tegenstelling tussen Rusland en Oekraïne. Er is een tegenstelling tussen vrijheid en onvrijheid, tussen Europese waarden en niet-Europese waarden… Er is een groeiende spanning tussen de wereld van de onderdaan die zich van hogerhand beschermd en veilig voelt, en de wereld van de staatsburger die zijn rol en recht opeist. Die spanning splijt Europa én Rusland. Het nieuwe ijzeren gordijn hangt niet tussen landen, maar dwars door landen, dwars door samenlevingen heen’’ (pag 324).
Dat de oorlog in Oekraïne gevoerd wordt tussen die 2 onverzoenbare ideologieën, maakt deze oorlog zo gevaarlijk en grimmig. En die clash tussen wereldbeelden speelt zich niet langer af ver weg aan gene zijde van wat tijdens de koude oorlog bijna een fysiek ijzeren gordijn was, maar ook in ons eigen democratische huis.
Twee andere thema’s spelen een grote rol in dit boek: Gebrek aan eigen verantwoordelijkheid en hang naar het verleden.
Waar we als individu verantwoordelijkheid moeten nemen en de reden van ons eigen falen als eerste bij ons zelf moeten (onder)zoeken, zo geldt dat ook voor landen en volkeren. Rusland heeft sinds de val van de Sovjet Unie relevantie verloren op het mondiale toneel. Obama noemde Rusland zelfs slechts een ‘’regional power’’. De ogenschijnlijke neergang wordt in Rusland blijkbaar ervaren als een aantasting van nationale trots, die o.a. gebruikt wordt om geen verantwoordelijkheid te nemen: ‘’Die krenking is een alibi om de problemen in eigen land vooruit te schuiven. Het is een patroon in de Russische geschiedenis: als het in eigen land een rommeltje is, wordt de schuld in den vreemde gezocht’’ (pag 103). Geschiedenis wordt herschreven i.p.v. gebruikt voor zelfonderzoek: Met het herschrijven van de geschiedenis ‘’denkt het Kremlin zo de twintigste-eeuwse schuldvraag rond het eigen communisme van zich af te kunnen schudden. Met name het Stalinisme belast een samenleving die buiten de deur overal schuldigen ziet, maar in eigen huis liever de ogen sluit’’ (pag 159). Zo wordt een wereld geschapen waarin de schuld van eigen tekortkomingen bij altijd bij anderen wordt gelegd: ‘’Maar de problemen van vandaag dan? Die komen uit het buitenland aangewaaid’’ (p153).
De grote rol van het verleden in Rusland was ik ook al tegen gekomen in ‘’The road to unfreedom’’ van Timothy Snyder. Smeets stelt dat sinds Poetin aan de macht kwam in 2000, Rusland geleidelijk de pro-Europese koers van Gorbatsjov en Jeltsin liet varen, en zich steeds meer op het eigen verleden ging richten. Schrijfster Masha Gessen vat het samen in de titel van een van haar boeken over Rusland: The Future is History. Smeets: ‘’Er is geen bindend idee voor de toekomst, anders dan het krachtige verlangen het verleden in ere te herstellen’’ (pag 341). De hang naar het verleden hangt samen met nostalgie naar het koloniale geschiedenis van Rusland en de Sovjet unie. Echte dekolonisatie, zoals West Europese landen afgelopen eeuw hebben meegemaakt, heeft in Rusland niet plaats gevonden. Een van de voornaamste redenen: Wij werden van onze koloniën gescheiden door zeeën, en relatief weinig West Europeanen gingen in hun koloniën wonen. Hoe anders was het met het Russische imperialisme: Tussen het moederland en de koloniën zit land, en veel Russen gingen er wonen. Het verlangen naar die imperiale grandeur is daarom nooit verdwenen in Rusland: ‘’Het glorieuze imperialisme wordt niet bekeken als de verschijning van het Rusland van toen, maar wordt bejubeld als een doel voor het Rusland van nu. Het hedendaagse Rusland is doordesemd van heimwee naar die macht van weleer’’ (pag 185). ‘’Ook geopolitiek smacht Ruisland naar een toekomst in het verleden. De wereldmacht, die ooit ontzag en angst opriep, moet in ere worden hersteld. Verloren gebied moet worden teruggewonnen’’ (pag 220). Zowel als individu als land heb je de keuze: Wat kies je als onderwerp van gesprek, de toekomst of het verleden? Sinds 2000, sinds het eerste presidentschap van Poetin, lijkt die keuze steeds meer te vallen op het laatste: ‘’Was tot de eeuwwisseling de toekomst van het land het onderwerp van gesprek, nu domineert het verleden de publieke opinie in Rusland’’ (pag 32).
Ondanks Smeets heldere verhaal over de oorzaken van de oorlog in de Oekraïne zoals de tegenstelling tussen ideologieën, hang naar historie in Rusland, de drang naar het wreken van gekrenkte trots en herstel van verloren macht, blijf ik met dezelfde vragen zitten.: Waarom koos Rusland de weg van het autoritaire, paternalistische regime, terwijl alternatieven uit West Europa bekend waren en toegankelijk leken, en terwijl andere voormalige Oostblok en Sovjet landen wel die route van de liberale democratie op gingen? ‘’De wraak van Poetin’’ verklaart veel, maar toch vallen er nog dingen buiten mijn voorstellingsvermogen. Zoals ik al zei, een van de dingen die me het meest aansprak van dit boek was de realisering dat Rusland en de Russen zo wezenlijk anders lijken dan wij.
Dat is dan ook wat onderbelicht blijft in ‘’De wraak van Poetin’’: de beweegredenen van de gewone Russen. Ze komen ook te weinig aan het woord in dit boek. Nog een minpuntje: Smeets geeft soms te veel ruimte aan secundaire personages met allemaal onuitspreekbare namen, wat de vlotheid van het boek geen goed doet.
June 12, 2022
Would give this 3,5 but I can’t compare this to anything as this is the first book I’ve read in this genre.
This is now a very relevant book with the situation in Ukraine going on and I think we can learn a lot about the conflict by reading this. Its a dutch book so I don’t know why I’m writing this in english but what I liked is that the author is very well informed, tries not to pick sides and he portrays the situation nicely (I think).
It sparked my interest so I would like to read more books like this so if you have any recs do let me know.
This is now a very relevant book with the situation in Ukraine going on and I think we can learn a lot about the conflict by reading this. Its a dutch book so I don’t know why I’m writing this in english but what I liked is that the author is very well informed, tries not to pick sides and he portrays the situation nicely (I think).
It sparked my interest so I would like to read more books like this so if you have any recs do let me know.
October 12, 2022
Dit boek van Hubert Smeets (uit 2015 en op een nieuw voorwoord na niet bijgewerkt) geeft een goed beeld van het voorspel tot de oorlog in Oekraïne. Met informatieve hoofdstuktitels – als Consumptiecommunisme, Nephervormingen, Neofeodaal leenstelsel, Mythe over de middenklasse, Leiderscultus, Hoe anders is Oekraïne en Fiasco’s van het Westen - heeft Smeets een informatief boek geschreven. Thematisch worden de vele facetten van Ruslands geschiedenis, Poetins bewind en de politieke ontwikkelingen in Oekraïne met elkaar in verband gebracht. Goed leesbaar, gelardeerd met verhalen over zijn persoonlijke contacten en hier en daar de bekentenis dat hij iets niet goed begrepen had. Dat laatste werkt goed.
Het laat zien hoe makkelijk je in de gelaagde historie, in de schizofrene maatschappij die de laatste honderd jaar ontstaan is, iets over het hoofd ziet. Smeets, de journalist, doet aan duiding. Dat helpt je de SU/Rusland beter de begrijpen. Beter, niet helemaal.
Internationale geopolitiek, nationale soevereiniteit, traditionele invloedssferen, gereconstrueerde geschiedenis, hedendaagse zelfbeschikking en ideologische principes. Zie hier de ingrediënten waaruit we begrip moeten proberen te destilleren. Wederzijds begrip. Over twee maatschappelijke visies die tegenover elkaar staan. Een Europese die uit gaat van een vruchtbare toekomst met de democratische rechtsstaat (mensbeeld: staatsburger) en een Russische die terug wil naar een negentiende-eeuwse autoritaire samenleving (mensbeeld: onderdaan).
Na de val van de Berlijnse muur en het einde van de Koude oorlog leken we, van 1985 tot 2000, op de goede weg. Zowel Gorbatsjov als Jeltsin opteerde voor de Europese aanpak: via democratie naar welvaart.
Maar met de komst van Poetin gaat dit beeld kantelen.
Het vaderland moet opnieuw een imperium worden door oorlog te voeren met (de vroegere ‘provincies’) Georgië en Oekraïne. Vanaf 2014 zitten we met een Rusland dat westerse bemoeienissen met hun binnenlandse orde afwijst maar ondertussen het buitenland wel zíjn orde wil opleggen. We zitten met Russisch grootmachtsstreven, gefinancierd door inkomsten uit wapenhandel, olie en aardgas. Centralisme, autoritair leiderschap, weerzin voor het vreemde decadente westen, trots op de eigen ‘unieke’ cultuur vormen de facetten van Poetins Rusland. Maar zij stimulerende een wederzijds begrip niet. Daarenboven, door de paranoïde Russische bestuurscultuur, waarbij de geheime dienst een prominente rol speelt, wordt het begrijpen van Rusland nog lastiger.
Smeets maakt in zijn schets van het ontstaan van Rusland v.a. 1550 duidelijk welke merkwaardige schizofrene structuren en gedragingen zich ontwikkelen en verklaart daarmee hoe diep die zijn verankerd in de Russische cultuur, in de aard van de Russische mens. Ook beschrijft hij hoe Rusland niet een Verlichting kent, die had kunnen leiden tot een moderne burgerschap. Daarnaast heeft Rusland, door Napoleon te overwinnen, geen kennis gemaakt met de zegeningen van de Code civil, de basis voor het burgerlijk recht. Kortom, Rusland was vanuit westers oogpunt lang (en misschien ook nu nog wel) een beetje achterlijk.
Een belangrijk kantelpunt in de geschiedenis van het moderne Rusland is het initiatief van Jeltsin om door middel van ‘privatiseringcheques’ een soort ‘volkskapitalisme’ in het leven te roepen. Van deze door de meeste Russen niet begrepen opzet profiteren slimme zakenlui die de vouchers in grote aantallen opkopen. Zij vormen nadien de novy Roesky (nieuwe Russen alias nouveaux riches). Diegenen die al een relatie hebben met de overheid kunnen een extra voorsprong opbouwen. Dankzij deze vermenging van publiek en privaat geld ontwikkeld zich een klasse van brutale rijkaards, een nieuwe klasse van kleptocraten. Eén van hen is voormalig KGB-agent Vladimir Poetin.
Het bewind profiteert van het verdwijnen van de communistische partij en het tegelijkertijd in stand blijven van de structuren van het oude partijnetwerk, nu als de politieke partij ‘Verenigd Rusland’. In deze onduidelijke situatie ontstaat de (relatieve) orde waar we nu mee te maken hebben. Poetin steunt op een clan loyale vertrouwelingen én het gewapende machtsapparaat. De clanleden concurreren met elkaar, waarbij Poetin de positie van moderator en scheidsrechter vervult. Feitelijk bezit in Rusland is geen formeel eigendom. Het is een bron van rijkdom maar niet veel meer dan een leengoed.
De Russische staat is feitelijk overgenomen door een kleine groep investeerders rond het Kremlin. De bevolking laat het over zich heen komen en vindt de prijzen in de winkels belangrijker.
Rusland is geen burgerlijke maatschappij (civil society), en ook nooit geweest. De middenklasse omvat slechts een vijfde van de bevolking, te weinig om een politieke sleutelrol te spelen (zoals in het westen). Haar waardepatroon is een stabiel persoonlijk leven met behoud van koopkracht en een conservatief wereldbeeld met traditionele waarden. En de problemen van vandaag, die komen door het buitenland. Vrijheid als maatschappelijke categorie is geen deel van het bewustzijn. De middengroepen kiezen voor ‘hebben’, niet voor ‘zijn’.
In 2007 verscheen een nieuw vakdidactisch instructieboek: De nieuwste geschiedenis van Rusland. Revisionisme in het geschiedbeeld. Met betrekking tot WO I, ‘hereniging’ met de Krim, Molotov-Ribbentroppact, hereniging van Duitsland, ondergang van de Sovjet-Unie (als grootste geopolitieke catastrofe van de eeuw). De communistische revolutie van 1917 is geen glorieuze cesuur meer, maar de SU was voor vele miljoenen mensen in de hele wereld wel een oriëntatie en voorbeeld voor een betere, rechtvaardige maatschappijvorm.
Het hedendaagse Rusland is doordesemd van heimwee naar de macht van weleer. Back tot he future. Gebrek aan zelfkennis is daarbij schrijnend. Nog geen kwart van de Russen weet dat het de SU en de DDR zijn geweest die in 1961 de Berlijnse Muur hebben opgetrokken.
Roesski Mir, de Russische wereld, wordt gedragen door de gezamenlijke godsdienst en de Russische taal. Van de 250 miljoen Russisch sprekenden woont bijna de helft daarvan buiten het huidige Rusland. Het Kremlin moet, volgens een doctrine van Poetin, er voor zorgen dat ‘de Russische diaspora zijn culturele en etnische identiteit kan bewaken’. Poetin wil zijn eigen nationale ideaal uitdragen en opdringen. Daarbij is angst voor de eigen maatschappelijke orde een belangrijke drijfveer van het Kremlin om buitenshuis elke nieuwe orde te bestrijden.
Na al die decennia opgelegde communistische solidariteit hebben de Russen hun bekomst van ‘eerlijk delen’ en andere linkse praatjes. De Russische samenleving ontbeert daarom een voedingsbodem voor sociaaldemocratie. Poetin heeft geen behoefte aan een politiek domein en heeft de politiek min of meer afgeschaft.
In het westen is er een juridische bemiddelingscultuur om de drie maatschappelijke polen (individu, samenleving, overheid) in evenwicht te houden. In Rusland is er sprake van een binaire cultuur tussen de heerschappij en het volk. Tussen beide heerst vooral chaos en dus onzekerheid. Wie in die maatschappij de macht heeft is baas bovenbaas.
Poetinisme is een mengsel. Sociaal cultureel conservatief, politiek wraakzuchtig en economisch modernistisch.
Met de economische crisis van 2008 kwam het sociaal contract tussen macht en volk onder druk te staan. Maar na de ‘hereniging’ met de Krim in 2014 is de massa niet meer passief volgend maar meer agressief gehoorzaam. Geopolitiek moet de wereldmacht in ere worden hersteld. Geweld is een operationele praktijk voor machtsuitoefening geworden, ook binnenslands (Boris Nemstov, Aleksej Navalny). Poetin ontpopt zich tot een leider: ‘onze vozjd, onze vader, onze leraar’ (vgl. Benito Mussolini).
In Oekraïne heeft het (meer Russisch georiënteerde) Oosten tot 2013 twee keer zo lang geregeerd als het (meer Europees georiënteerde) Westen. Lucratieve staatsfuncties bleven echter verdeeld worden via quotumregelingen. De oppositie partijen hielden daardoor hun aandeel in de staatsmacht. De politieke elites uit het oosten hadden altijd geprofiteerd van een ‘zwak Kiev’. Na 2010 veranderde dat.
Daardoor moesten de politici in het oosten wel kiezen voor integratie met Rusland, meende Moskou. Moskou heeft in Oekraïne twee prioriteiten: militaire industrie en de energiesector. Poetin, die nooit een geheim maakte van zijn mening dat Oekraïne een fictie is, zette drie dagen na het afsluiten van de Olympische Winterspelen in Sotsji de invasie van de Krim in. Poetin verwachtte dat het oosten van enthousiasme zou ontploffen. Maar Poetin heeft de Oekraïners in één jaar hechter verenigd dan de eigen presidenten in de 23 jaar daarvoor.
Toch is er onderscheid waarneembaar. Hoe ouder of lager gekwalificeerd, des te meer heimwee naar de Sovjetzekerheid van weleer. Hoe jonger of hoger opgeleid, des te meer eisen voor een opener en democratischer staat. Toch kiest meer dan de helft voor ‘Europa’ en slechts een vijfde voor ‘Rusland’. Oekraïners zien hun land steeds minder als een slachtoffernatie, steeds meer als een politiek project. Onderdaan blijven of staatsburger worden, dat is de kwestie.
Europa heeft onvoldoende oog gehad voor de collectieve psychologie van Rusland en heeft zich laten leiden door illusies. Illusies over het vredesdividend na de val van de muur, over de logische loop van de geschiedenis (Fukuyama), over de kracht van het burgerlijk recht (waarvan de oligarchen op hun eigen manier gebruik maakten), maar vooral (de grootste fout) dat de samenwerking met Europa een win-win situatie voor allen zou zijn en iedereen dat ook zo zou zien en omarmen.
Wantrouwen is hét trefwoord in het Kremlin. Vrees voor materiele neergang, sociaal verval, vreemde indringers en nationaal verlies. Lang dacht het Kremlin dat de NAVO de enige tegenspeler was.
Na de vrees omsingeld of in de rug te worden aangevallen is er de angst dat Rusland geïsoleerd buiten/tegenover een gezamenlijk Europa komt te staan. Dat komt door de Europese Unie. Daarom ook was Rusland tegen het Europees associatieverdrag met Oekraïne. Met financiële, politieke en militaire hulp zou Oekraïne een begin kunnen maken met de opbouw van een democratisch land, waarbij de corrupte olichargenstaat ontmanteld wordt.
Dus moet de trend richting Europa, het binnensijpelen van westerse waarden, worden gestopt. Oekraïne ligt daarbij in de frontlinie.
Het laat zien hoe makkelijk je in de gelaagde historie, in de schizofrene maatschappij die de laatste honderd jaar ontstaan is, iets over het hoofd ziet. Smeets, de journalist, doet aan duiding. Dat helpt je de SU/Rusland beter de begrijpen. Beter, niet helemaal.
Internationale geopolitiek, nationale soevereiniteit, traditionele invloedssferen, gereconstrueerde geschiedenis, hedendaagse zelfbeschikking en ideologische principes. Zie hier de ingrediënten waaruit we begrip moeten proberen te destilleren. Wederzijds begrip. Over twee maatschappelijke visies die tegenover elkaar staan. Een Europese die uit gaat van een vruchtbare toekomst met de democratische rechtsstaat (mensbeeld: staatsburger) en een Russische die terug wil naar een negentiende-eeuwse autoritaire samenleving (mensbeeld: onderdaan).
Na de val van de Berlijnse muur en het einde van de Koude oorlog leken we, van 1985 tot 2000, op de goede weg. Zowel Gorbatsjov als Jeltsin opteerde voor de Europese aanpak: via democratie naar welvaart.
Maar met de komst van Poetin gaat dit beeld kantelen.
Het vaderland moet opnieuw een imperium worden door oorlog te voeren met (de vroegere ‘provincies’) Georgië en Oekraïne. Vanaf 2014 zitten we met een Rusland dat westerse bemoeienissen met hun binnenlandse orde afwijst maar ondertussen het buitenland wel zíjn orde wil opleggen. We zitten met Russisch grootmachtsstreven, gefinancierd door inkomsten uit wapenhandel, olie en aardgas. Centralisme, autoritair leiderschap, weerzin voor het vreemde decadente westen, trots op de eigen ‘unieke’ cultuur vormen de facetten van Poetins Rusland. Maar zij stimulerende een wederzijds begrip niet. Daarenboven, door de paranoïde Russische bestuurscultuur, waarbij de geheime dienst een prominente rol speelt, wordt het begrijpen van Rusland nog lastiger.
Smeets maakt in zijn schets van het ontstaan van Rusland v.a. 1550 duidelijk welke merkwaardige schizofrene structuren en gedragingen zich ontwikkelen en verklaart daarmee hoe diep die zijn verankerd in de Russische cultuur, in de aard van de Russische mens. Ook beschrijft hij hoe Rusland niet een Verlichting kent, die had kunnen leiden tot een moderne burgerschap. Daarnaast heeft Rusland, door Napoleon te overwinnen, geen kennis gemaakt met de zegeningen van de Code civil, de basis voor het burgerlijk recht. Kortom, Rusland was vanuit westers oogpunt lang (en misschien ook nu nog wel) een beetje achterlijk.
Een belangrijk kantelpunt in de geschiedenis van het moderne Rusland is het initiatief van Jeltsin om door middel van ‘privatiseringcheques’ een soort ‘volkskapitalisme’ in het leven te roepen. Van deze door de meeste Russen niet begrepen opzet profiteren slimme zakenlui die de vouchers in grote aantallen opkopen. Zij vormen nadien de novy Roesky (nieuwe Russen alias nouveaux riches). Diegenen die al een relatie hebben met de overheid kunnen een extra voorsprong opbouwen. Dankzij deze vermenging van publiek en privaat geld ontwikkeld zich een klasse van brutale rijkaards, een nieuwe klasse van kleptocraten. Eén van hen is voormalig KGB-agent Vladimir Poetin.
Het bewind profiteert van het verdwijnen van de communistische partij en het tegelijkertijd in stand blijven van de structuren van het oude partijnetwerk, nu als de politieke partij ‘Verenigd Rusland’. In deze onduidelijke situatie ontstaat de (relatieve) orde waar we nu mee te maken hebben. Poetin steunt op een clan loyale vertrouwelingen én het gewapende machtsapparaat. De clanleden concurreren met elkaar, waarbij Poetin de positie van moderator en scheidsrechter vervult. Feitelijk bezit in Rusland is geen formeel eigendom. Het is een bron van rijkdom maar niet veel meer dan een leengoed.
De Russische staat is feitelijk overgenomen door een kleine groep investeerders rond het Kremlin. De bevolking laat het over zich heen komen en vindt de prijzen in de winkels belangrijker.
Rusland is geen burgerlijke maatschappij (civil society), en ook nooit geweest. De middenklasse omvat slechts een vijfde van de bevolking, te weinig om een politieke sleutelrol te spelen (zoals in het westen). Haar waardepatroon is een stabiel persoonlijk leven met behoud van koopkracht en een conservatief wereldbeeld met traditionele waarden. En de problemen van vandaag, die komen door het buitenland. Vrijheid als maatschappelijke categorie is geen deel van het bewustzijn. De middengroepen kiezen voor ‘hebben’, niet voor ‘zijn’.
In 2007 verscheen een nieuw vakdidactisch instructieboek: De nieuwste geschiedenis van Rusland. Revisionisme in het geschiedbeeld. Met betrekking tot WO I, ‘hereniging’ met de Krim, Molotov-Ribbentroppact, hereniging van Duitsland, ondergang van de Sovjet-Unie (als grootste geopolitieke catastrofe van de eeuw). De communistische revolutie van 1917 is geen glorieuze cesuur meer, maar de SU was voor vele miljoenen mensen in de hele wereld wel een oriëntatie en voorbeeld voor een betere, rechtvaardige maatschappijvorm.
Het hedendaagse Rusland is doordesemd van heimwee naar de macht van weleer. Back tot he future. Gebrek aan zelfkennis is daarbij schrijnend. Nog geen kwart van de Russen weet dat het de SU en de DDR zijn geweest die in 1961 de Berlijnse Muur hebben opgetrokken.
Roesski Mir, de Russische wereld, wordt gedragen door de gezamenlijke godsdienst en de Russische taal. Van de 250 miljoen Russisch sprekenden woont bijna de helft daarvan buiten het huidige Rusland. Het Kremlin moet, volgens een doctrine van Poetin, er voor zorgen dat ‘de Russische diaspora zijn culturele en etnische identiteit kan bewaken’. Poetin wil zijn eigen nationale ideaal uitdragen en opdringen. Daarbij is angst voor de eigen maatschappelijke orde een belangrijke drijfveer van het Kremlin om buitenshuis elke nieuwe orde te bestrijden.
Na al die decennia opgelegde communistische solidariteit hebben de Russen hun bekomst van ‘eerlijk delen’ en andere linkse praatjes. De Russische samenleving ontbeert daarom een voedingsbodem voor sociaaldemocratie. Poetin heeft geen behoefte aan een politiek domein en heeft de politiek min of meer afgeschaft.
In het westen is er een juridische bemiddelingscultuur om de drie maatschappelijke polen (individu, samenleving, overheid) in evenwicht te houden. In Rusland is er sprake van een binaire cultuur tussen de heerschappij en het volk. Tussen beide heerst vooral chaos en dus onzekerheid. Wie in die maatschappij de macht heeft is baas bovenbaas.
Poetinisme is een mengsel. Sociaal cultureel conservatief, politiek wraakzuchtig en economisch modernistisch.
Met de economische crisis van 2008 kwam het sociaal contract tussen macht en volk onder druk te staan. Maar na de ‘hereniging’ met de Krim in 2014 is de massa niet meer passief volgend maar meer agressief gehoorzaam. Geopolitiek moet de wereldmacht in ere worden hersteld. Geweld is een operationele praktijk voor machtsuitoefening geworden, ook binnenslands (Boris Nemstov, Aleksej Navalny). Poetin ontpopt zich tot een leider: ‘onze vozjd, onze vader, onze leraar’ (vgl. Benito Mussolini).
In Oekraïne heeft het (meer Russisch georiënteerde) Oosten tot 2013 twee keer zo lang geregeerd als het (meer Europees georiënteerde) Westen. Lucratieve staatsfuncties bleven echter verdeeld worden via quotumregelingen. De oppositie partijen hielden daardoor hun aandeel in de staatsmacht. De politieke elites uit het oosten hadden altijd geprofiteerd van een ‘zwak Kiev’. Na 2010 veranderde dat.
Daardoor moesten de politici in het oosten wel kiezen voor integratie met Rusland, meende Moskou. Moskou heeft in Oekraïne twee prioriteiten: militaire industrie en de energiesector. Poetin, die nooit een geheim maakte van zijn mening dat Oekraïne een fictie is, zette drie dagen na het afsluiten van de Olympische Winterspelen in Sotsji de invasie van de Krim in. Poetin verwachtte dat het oosten van enthousiasme zou ontploffen. Maar Poetin heeft de Oekraïners in één jaar hechter verenigd dan de eigen presidenten in de 23 jaar daarvoor.
Toch is er onderscheid waarneembaar. Hoe ouder of lager gekwalificeerd, des te meer heimwee naar de Sovjetzekerheid van weleer. Hoe jonger of hoger opgeleid, des te meer eisen voor een opener en democratischer staat. Toch kiest meer dan de helft voor ‘Europa’ en slechts een vijfde voor ‘Rusland’. Oekraïners zien hun land steeds minder als een slachtoffernatie, steeds meer als een politiek project. Onderdaan blijven of staatsburger worden, dat is de kwestie.
Europa heeft onvoldoende oog gehad voor de collectieve psychologie van Rusland en heeft zich laten leiden door illusies. Illusies over het vredesdividend na de val van de muur, over de logische loop van de geschiedenis (Fukuyama), over de kracht van het burgerlijk recht (waarvan de oligarchen op hun eigen manier gebruik maakten), maar vooral (de grootste fout) dat de samenwerking met Europa een win-win situatie voor allen zou zijn en iedereen dat ook zo zou zien en omarmen.
Wantrouwen is hét trefwoord in het Kremlin. Vrees voor materiele neergang, sociaal verval, vreemde indringers en nationaal verlies. Lang dacht het Kremlin dat de NAVO de enige tegenspeler was.
Na de vrees omsingeld of in de rug te worden aangevallen is er de angst dat Rusland geïsoleerd buiten/tegenover een gezamenlijk Europa komt te staan. Dat komt door de Europese Unie. Daarom ook was Rusland tegen het Europees associatieverdrag met Oekraïne. Met financiële, politieke en militaire hulp zou Oekraïne een begin kunnen maken met de opbouw van een democratisch land, waarbij de corrupte olichargenstaat ontmanteld wordt.
Dus moet de trend richting Europa, het binnensijpelen van westerse waarden, worden gestopt. Oekraïne ligt daarbij in de frontlinie.
March 8, 2022
Duidelijke uitleg over Putin, Rusland, Oekraïne en de voorgeschiedenis van de inval. Dit boek laat zien dat de inval in Oekraïne geen verrassing voor het westen had moeten zijn.
March 30, 2022
Toen Hubert dit boek schreef kon hij niet weten wat er in maart 2022 zou gebeuren in Oekraïne. Een goed doorwrocht verhaal over de rollen die Rusland en het Westen speelden en wat uiteindelijk zou leiden tot een vreselijke oorlog.
August 30, 2016
De achterflap zegt niets teveel. Een absolute aanrader om de huidige spanning tussen Rusland en Europa beter te begrijpen.
September 14, 2024
Ik vond het een interessant boek maar voelde voor mij te hoog gegrepen.
Moeilijke woorden, uitleg die ik soms gewoon niet begreep mede doordat er soms vanuit gegaan wordt dat als er verwezen wordt naar een persoon en/of iets anders je ook weet wat dat is.
De hoofdstukken die over Oekraïne gingen waren voor mij het meest leesbaar.
Ondanks dat toch een idee gekregen over hoe het systeem werkt en hoe dat onder Poetin veranderd is.
Moeilijke woorden, uitleg die ik soms gewoon niet begreep mede doordat er soms vanuit gegaan wordt dat als er verwezen wordt naar een persoon en/of iets anders je ook weet wat dat is.
De hoofdstukken die over Oekraïne gingen waren voor mij het meest leesbaar.
Ondanks dat toch een idee gekregen over hoe het systeem werkt en hoe dat onder Poetin veranderd is.
December 1, 2024
Door dit boek begrijp ik de historisch en sociaal-culturele achtergrond van Ruslands bezetting in Oekraïne beter. Het boek komt uit 2015, maar de analyse van de ca. 100 jaar ervoor blijft even relevant bijna tien jaar later. Door het nu te lezen valt juist de kracht op van alle ideeën in het boek, omdat de verklaring voor bijvoorbeeld Poetins machtsconcentratie na tien jaar aan nieuwe ontwikkelingen nog steeds overtuigend is.
June 27, 2024
Goed boek boordevol informatie. Omdat er veel zijsporen worden genomen, is het moeilijk om zonder veel voorkennis de rode draad van het boek te volgen. Om de 20ste eeuw vanuit een algemener perspectief te bekijken, heb ik eerst wat documentaires gevolgd om daarna weer in dit boek te duiken voor de details.
May 8, 2022
Good introduction how Russia fell back into autocracy and totalitarianism. The book ends around 2015 and would love to here front the author about the developments up to now after Russia found arguments to invade Ukraine.
March 9, 2023
Heldere analyse van hedendaags Rusland, met een prettig lange aanloop: het uiteenvallen van de Sovjetunie (en zo nu en dan nog verder terug). Kleurt het beeld van Vladimir Poetin – zo mogelijk – nog zwarter in. Loopt tot 2015, dus ik ben benieuwd naar een geactualiseerde versie.
Read
April 15, 2026Ik denk dat ik te weinig achtergrondkennis had om tot de doelgroep van dit boek te horen, daarom ook geen sterren. Vaak de draad kwijtgeraakt door de vele details waarop wordt ingegaan, maar ook onder de indruk van de juistheid van de voorspellingen van de schrijver.
April 29, 2022
Nog steeds zeer relevant om te lezen.
November 15, 2022
Deze auteur kent Rusland van binnenuit en geeft je dus een goed kijkje in de keuken. Aanrader
August 19, 2025
Goede uiteenzetting van de Russische geschiedenis tot aan 2014. Ook de westerse houding krijgt, terecht, kritiek.
Displaying 1 - 18 of 18 reviews