Balkan Harbi Hatıraları

by Ömer Seyfettin, Tahsin Yıldırım (Hazırlayan)

Ömer Seyfettin Türk Edebiyatı tarihinde her şeyden önce hikayeleriyle öne çıkmış bir kişiliktir. Bununla beraber o, hikayelerinin yanında makale, deneme, eleştiri, fıkra, anı, tiyatro ve şiir türlerinde de eserler vermiştir. Bu yönleriyle tanıdığımız Ömer Seyfettin'in bir de esaret günleri söz konusudur. Şöyle ki:

Ömer Seyfettin, Aralık 1908 ile Ocak 1909 arasında, Selanik'teki Üçüncü Ordu'nun Nizamiye Taburu'na tayin edilmiştir. Burada eşkıya takip maksadıyla, birçok yerleşim merkezini gezmiş, Türk ve İslam düşmanı komitecilerin Müslümanlara karşı yaptıkları pek vahşi ve son derece barbarlık örneği hadiseleri yerinde müşahede etmiştir.

Savaşın toplum düzeninde meydana getirdiği sarsıntıları, acıları, yıkıntıları yakından gören ve yaşayan Ömer Seyfettin, Yanya Kalesi'nin savunmasında Yunanlılara esir düşmüş, önce farklı yerlerde tutlmuş, daha sonra Nafplion kasabasında yaklaşık bir yıl esir kalmıştır. Okuduğunuz hatıraların bir kısmı da bu dönemi kapsamaktadır.

Çalışma dört bölümden oluşmaktadır: İlk bölümde Ömer Seyfettin'in hayatı, sanatı, eserleri ve eserlerinde Balkanlar ile ilgili yazılar; ikinci bölümde, Balkan Harplerinin kısa tarihi: üçüncü bölümde, Ömer Seyfettin'in Balkan Harbi Hatıraları; son bölümde ise konuyu tamamlayıcı yazılar yer almaktadır. Son bölümde yer alan ilk iki yazı, Ömer Seyfettin'in İbrahim Alaattin Gövsa'ya ve Kenan Hulusi Koray'a anlatımlarından oluşmaktadır. Bu bölümde ayrıca, Ömer Seyfettin'in Balkan Harplerinde ve esareti döneminde Ali Canip Yöntem'e gönderdiği mektuplar da yer almaktadır.

Genres: History

208 pages, Paperback

First published January 1, 2011

About the author

Ömer Seyfettin was born in 1884 in Gönen. He wrote under various aliases such as Ayas, Camsâp, C. Nazmi, C. Nizami, Ç. Kemal, F. Nezihi, Feridun Perviz, Kâf-ı Farsî, Kaygusuz, M. Enver, M. Enver Perviz, Ömer Perviz, Süheyl Feridun, Tarhan, and Tekin. Just like his father, Ömer Seyfettin was educated at the Kuleli Military Academy, and it was in this school that his love for literature bloomed. Some poems that he wrote during this period appeared in the publications Kadın and Bahçe. Following the declaration of the second constitutional monarchy, he was assigned to Thessalonica, and witnessed the awakening of nationalistic feelings among Balkan tribes.

In 1911 Omer Seyfettin cofounded a literary and cultural magazine entitled Genç Kalemler (Young Pens) with Ziya Gokalp and Ali Canip in Salonica.[4] Seyfettin began the early efforts in using Turkish in his literary output as opposed to Ottoman Turkish, as he outlined to Ali Canip in a letter.[5] He was recalled to the army under mobilization orders at the beginning of the Balkan War and after his units were defeated in Yanina in January 1913, he spent approximately 12 months in Greece as a prisoner of war.[6] After his release from captivity at the end of 1913, he returned to Constantinople, and was nominated the executive editor of the Türk Sözü, a publication which was related to the Committee for Union and Progress.[6] In 1914, after leaving the army for the second time, Omer Seyfettin became a literature teacher in an Istanbul High school. He became, also in 1914, the chief-author (Bashyazar) of the magazine Türk Yurdu. Between the years 1914 and 1917 he mainly wrote turanist poems, which were published in the outlets such as Tanin, Türk Yurdu or Halka Doğru. In 1917 he was to publish most of his literary work, which included a wide array of short stories. From 1919 to 1920 he published articles in Büyük Mecmua which was a supporter of the Turkish independence war. He died of diabetes in 1920, at the age of 36.

Reviews

[Ömer Faruk · Rating 3 out of 5]

Bir broşür niteliğinde olabilecek bir kaç yılı kapsayan bir günlüğün başına Ömer Seyfettin'in hayatı ve eserleri isimli bir bölüm, hemen ardına elinizde sanki bir tarih kitabı tutuyormuşsunuz gibi uzun uzadıya Balkan Harbi'nin anlatıldığı bir başka bölüm (ki bu bölümü okumadım) ve ardından günlük ve ekler ile bir cilt hacmini ite kaka doldurmuş bir kitap.

Günlük kısmı da edebi hüviyete sahip değil. Günün gelişmeleri ve bu gelişmelerin yazarın iç dünyasında yarattığı yüzeysel akislerin tutulduğu bir not defteri gibi daha çok. Şekil olarak bunlar söylenebilir.

İçerik olarak ise 27 yaşında bir Türk milliyetçisi asker olan yazarın kendisinde bir savaş sırasında, tıpkı bütün orduda olduğu gibi bir heyecansızlık, hamiyyetsizlik, bir bıkkınlık ve ne yaptığını bilememe durumu açık bir şekilde göze çarpıyor. Açlık, barınma sorunu, askerin hastalıktan kırılması bir tarafa, göze çarpan bir diğer husus ordu içerisindeki iletişimsizlik. Yazarın içinde bulunduğu birlik hem erat hem zabitan olarak nereye gittiğini, oraya ne amaçla gittiğini, hiçbir şeyi bilmiyor. Heyecansız, bilgisiz, umutsuz yalnızca bıkkın bir yolculuk.

Ayrıca günlüklerde çokça karşılaşılan bir diğer durum da yazarın efsaneler dediği şayia ve dedikoduların kulaktan kulağa yayılması durumu diyebiliriz. Bahsettiğimiz iletişimsizliğin sonucu olarak "İstanbul'da padişah değişmiş", "mütareke şu gün imzalanacakmış", "Şu ordu ile sulh olmuşuz." gibi aslı astarı olmayan söylentiler her gün kulaktan kulağa dolaşmakta. Disiplinin d'si kalmamış.

Neticeten yazar Yanya savunmasında düştüğü esaret günlerinde de günlüğe devam etmiş. Esaretinde Yunanlıların kendisine iyi davrandığından bahsediyor. Yer yer milletin ve devletin düştüğü duruma üzüldüğü satırlar olsa da bunlar nadir diyebilirim. Hava durumundan, orada tanıştığı Yunanlı askerlerden çok çok daha fazla bahsediyor. Esirliğinde kendisine iyi davranıldığını da bir kaç defa tekrar etmiş. Hatta yazar "Ben mahpusluğumdan son derece memnunum. Zira yalnız kalıyor ve rahatça hikayeler yazıyorum." diye günlüğüne yazabilecek heyecansızlık seviyesinde.

Günlüğün arkasından iki tane hikaye ve Ömer Seyfettin'in Ali Canip Yöntem'e gönderdiği yeni lisan ile ilgili bir kaç mektubu "ekler" başlığı ile konulmuş.

[Onur · Rating 4.25 out of 5]

Kitap aslında 3 bölümden oluşmakta.

İlk bölümde 1. ve 2. Balkan savaşlarına ait süreç anlatılmaktadır. 1. Balkan savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğunun içinde bulunduğu
siyasi kaos dönemi anlatılmaktadır. Bu süreçte siyasi olduğu kadar askeri olarak ta zor bir duruma olan bir imparatorluktur. Balkan savaşı öncesinde diğer cephelerde başlayan, özellikle Trablusgarp savaşı da bu süreci olumsuz etkilemiştir. Dönemin siyasi görüşü hiç bir zaman Balkan devletlerinin böyle bir ayrılığıa ve savaşa girişeceği düşünülmezken bu zemin oluşmuştur.

Karşı tarafta aralarında bir çok husumet bulunana Balkan Devletleri, Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ'ın Osmanlı'dan kopmak için belki de tarihlerinde ilk defa nasıl birleştikleri anlatacaktır. Tabi bu birleşme 2. Balkan savaşında sona erecek ve birbirlerine karşı savaş açacaklardır. Bu süreçte Avrupa ve Rusya'nın rollerinden ilgi çekicidir.

2. bölümde 1. Balkan savaşı sırasında cephede olan Ömer Seyfettin'in cephede 1 yıl boyunca tuttuğu günlük yazılmıştır. Yine bu bölümün devamında cephede esir düşen Ömer Seyfettin'in esaret anıları yer almaktadır.

3. ve son bölümde Ömer Seyfettin veya 3. şahıslar tarafından yazılmış döneme ve Ömer Seyfettin'e ait hikayeler bulunmaktadır.

[Jerusalem · Rating 4 out of 5]

Kitabın içeriği Ömer Seyfettin hakkında uzunca bir yazı, Balkan Savaşlarının tarihçesi hakkında uzun bir yazı, Ömer Seyfettin'in Birinci Balkan Harbinde silah altında bir zabitken yazdığı hatıraları ve son olarak ek mesabesinde Ömer Seyfettin hakkında bir hikaye bir hatıra ve bir mektuptan oluşuyor.

Başlığa ismini veren hatırat ise kitabın dörtte birlik bir kısmına anca tekabül ediyor belki de etmiyor . Fakat gerek Ömer Seyfettin hakkındaki yazı gerek Balkan harplerinin tarihçesi gayet okunur üslupta hazırlandığı için Ömer Seyfettin'in hatıraları bu şekilde gayet kapsamlı bir okumaya dönüşmüş oluyor. Kitap bilhassa Osmanlı'nın Birinci Balkan Harbinde ne vaziyette olduğunu muharebe sahasından doğrudan nakletmesi sebebiyle oldukça önemli.

[Şevki · Rating 5 out of 5]

Balkan savaşındaki acizliğimizi gözler önüne seriyor. Ben bu yılda kendimi böyle çaresiz ve üzgün hissediyorsam acaba o yılları yaşayanlar neler hissetti? Vatan bildiğimiz Selanik, Üsküp, Manastır düşerken neler düşündüler? Çok yazık...

[Mustafa · Rating 3 out of 5]

Balkan harbini kazanmak imkansız olaymış. Ömer Seyfettin esir hayatında daha rahat yaşamış resmen. Mustafa Kemal gerçek anlamıyla sıfırdan kurmuş bu ülkeyi. İyi bile dayanmış bu ordu Dünya Savaşı'nda.

[İsmail Kaplan · Rating 4 out of 5]

Osmanlı'nın Balkanları kaybı bugünden bakınca diğer kayıplardan pek de farklı görülmüyor belki ama 19. yüzyıl sonlarında doğan, üstelik Balkan topraklarında dünyaya gelenler için çok büyük bir travma. İmparatorluğun birçok Anadolu şehrinden daha uzun süre hüküm sürdüğü Rumeli'nden kısa sürede çekilmek durumunda kalmasının yarattığı travmayı birinci ağızdan okumak, durumun ciddiyetini daha iyi kavramayı sağlıyor.
Bu kitabı sesli kitap formatında dinledim. Alim Ozan çok güzel seslendirmiş, dinlemenizi tavsiye edebilirim.

[Neder Bulan · Rating 1 out of 5]

Hatıraların anlatıldığı kısım kitabın yarısı bile değil. Ömer Seyfettin’in hayatını, Balkan Harbi’nin öncesini, yazarın birkaç mektubunu da içeriyor. Harbin arkaplanının anlatıldığı sayfalar lise tarih kitabı tadında(Birinci Balkan Harbi’nin sonuçları, Belgrad Anlaşması gibi başlıklar var çokça. Güncenin yer aldığı kısımda ordunun durumuna, kaosa, askerlerin ve subayların davranışlarına, bilgi kirliliğine değinilmiş ancak tekrar ve derinlik açısından edebi değerinden emin değilim.

Ara sıra ilgimi çeken noktalar olsa da geneline bakınca tavsiye edeceğim bir kitap değil.

[eda · Rating 3 out of 5]

belirli anekdotları okuması ilginçti, savaşın dağınık arkaplanını, savaş gerisini çok acı ve çıplak aktarıyor, takdir edilesi. giriş kısmındaki balkan tarihi ve harplerin analizlerini fazla uzun buldum, hatıratı okumak yeterli idi bana göre.

[Anılbey]

Tarihi bir belge niteliğindedir.

[Okan Nurcan · Rating 4 out of 5]

Balkan savaşı'na ve Osmanlı'nın son durumlarına Işık tutmuş güzel bir hatıra kitabı