Άπαντα Τόμος Πέμπτος

Άπαντα Παπαδιαμάντη #5

by Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος (editor)

Η πρώτη συνολική έκδοση του Παπαδιαμάντη έγινε μετά τον πόλεμο από τον Βαλέτα (1954). Τώρα που γράφεται ο πρόλογος αυτός, χωρίς να έχουμε ακόμα πατήσει τα κατώφλια του εικοστού πρώτου αιώνα, οι εκδόσεις του Παπαδιαμάντη είναι δυσαρίθμητες -εδώ αλήθεψε η πρόβλεψη του Νιρβάνα. Δεν έχουμε όμως ακόμα τη "μνημειώδη εθνική" ή "κλασική", και μια προσεχτική μελέτη των κριτικών υπομνημάτων αυτής εδώ της έκδοσης θα δείξει πως ο λόγος τούτος δεν είναι υπερβολικός ή άδικος.

Πρέπει να δηλωθεί από την αρχή και με έμφαση πώς ποτέ δε θα είμαστε σε θέση να έχουμε μια πλήρη και ακριβή έκδοση του Παπαδιαμάντη. Η πληρότητα και η ακρίβεια είναι δύο αρετές που εξασφαλίζονται, όταν ο ίδιος ο συγγραφές φροντίζει για την έκδοση, ή, τουλάχιστο, όταν έχει διασωθεί όλο το αρχείο του. Είπαμε όμως πως ο Παπαδιαμάντης πέθανε, προτού να δει τυπωμένο έστω και ένα μικρό τόμο με τα διηγήματά του. Από το άλλο μέρος, το αρχείο του, το οποίο και όσο ήταν, έχει οριστικά σκορπιστεί και κατά το μεγαλύτερο μέρος χαθεί.

Αν λοιπόν έτσι είναι τα πράγματα και αν η αδυναμία μας να έχουμε το κείμενο του Παπαδιαμάντη όπως βγήκε από το χέρι του εξαγγέλεται προκαταβολικά, τί μπορούμε -και τί πρέπει- να προσδοκούμε από μια έκδοση του, που λαβαίνει το θάρρος να αυτοχαρακτηρίζεται κριτική; Μόνο τούτου: τη μεγαλύτερη, κατά το δυνατό, προσέγγιση στην απόλυτη πληρότητα και ακρίβεια.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΜΟΥ:
Α' ΠΟΙΗΜΑΤΑ: ΔΕΗΣΙΣ ~ Η ΕΚΠΤΩΤΟΣ ΤΥΧΗ ~ ΜΙΑ ΨΥΧΗ ~ Η ΚΟΙΜΑΜΕΝΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΑ ~ ΤΟ ΩΡΑΙΟΝ ΦΑΣΜΑ ~ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΔΕΛΦΟΥΣ ΓΙΑΝΝΑΚΗΝ ΚΑΙ ΚΩΣΤΗΝ Γ. ΡΑΦΤΑΚΗ ~ ΝΥΧΤΑ ΒΑΣΑΝΟΥ ~ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΕΠΑΜΕΙΝΩΝΔΑ ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗ ~ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΧΡΙΑ ~ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΥΝΙΣΤΡΑ ~ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΝΤΟΜΑΝ ~ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ ΣΤΟ ΠΥΡΓΙ ~ ΣΤΟΝ ΠΡΟΔΡΟΜΟΝ ΣΤΟΝ ΑΣΕΛΗΝΟ ~ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗ ΣΑΛΟΝΙΚΙΑ ~ ΣΤΟΝ ΠΡΟΔΡΟΜΟΝ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ~ [*ΣΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟΝ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ]

Β' ΥΜΝΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ: ΚΑΝΩΝ ΙΚΕΤΗΡΙΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΓΙΑΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ ΤΗΝ ΓΟΡΓΟΕΠΗΚΟΟΝ ~ ΚΑΝΩΝ ΙΚΕΤΗΡΙΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΟΣΙΟΝ ΔΙΟΝΎΣΙΟΝ ΤΟΝ ΕΝ ΟΛΥΜΠΩ ~ ΑΠΟΣΤΙΧΑ ΤΟΥ ΜΙΚΡΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗΝ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΟΥ ~ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΝΤΙΠΑ, ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΕΡΓΑΜΟΥ

Γ' ΣΑΤΙΡΙΚΑ: ΣΑΤΙΡΙΚΑ

Δ' ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ: Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΘΩΝ ~ ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ~ Η ΑΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ~ Η ΕΒΔΟΜΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ ~ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ~ Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ~ Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΤΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ~ ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΣ ΟΙ ΚΟΡΥΦΑΙΟΙ ~ Η ΚΟΙΜΗΣΙΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ~ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ~ ΑΓΙΟΒΑΣΙΛΕΙΑΤΙΚΑ ~ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ~ ΛΟΓΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΑΙ ~ ΥΜΝΟΣ ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ~ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΙ ΡΗΤΟΡΕΣ ΚΑΙ ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ~ ΤΟ ΠΑΣΧΑ ~ Η ΕΝΝΕΑΚΟΣΙΕΤΗΡΙΣ ΤΗΣ ΠΑΜΜΕΓΙΣΤΗΣ ΛΑΥΡΑΣ ~ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑΙ ΕΟΡΤΑΙ ~ ΤΟ ΜΑΚΡΑΚΕΙΟΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΝ ΕΝ ΣΚΙΑΘΩ ~ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ "ΛΟΓΟΝ" ~ ΤΑ ΜΝΗΜΟΣΥΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΟΝ ~ Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΣ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ~ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ~ ΑΙ ΜΟΥ ΓΙΩΡΓΗ! ~ ΙΕΡΕΙΣ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΙΕΡΕΙΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ~ [ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΙΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟΝ ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΟΥΝΙΣΤΡΙΑ] ~ Η ΔΙΨΑ ΤΟΥ ΔΑΥΪΔ ~ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΚΟΥΝΙΣΤΡΙΑΣ

Ε' ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΑ: ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ~ ΕΠ' ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ Μ. ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ ~ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΣΤ' ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΑ: ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ ~ ΦΩΝΗ ΑΥΡΑΣ ΛΕΠΤΗΣ ~ Ο ΑΠΟΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΤΟΥ ΜΑΡΣΥΟΥ ~ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΣΚΕΨΕΩΝ

Ζ' ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ: ΤΑΞΙΔΙ - ΒΑΠΟΡΙ - ΡΩΜΕΪΚΟ ~ ΟΙΩΝΟΣ ~ Η ΕΙΣ ΓΙΑΝΝΕΣΒΟΥΡΓ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ~ Ο ΜΠΑΫΡΩΝ ~ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΟΛΥΜΠΙΑΔΕΣ ~ ΑΙ ΑΘΗΝΑΙ ΩΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΟΛΙΣ ~ ΗΡΩΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΣ ~ [ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΡΙΑΝΤΑΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΑ ΤΟΥ Χ. ΑΝΝΙΝΟΥ] ~ ΕΙΣ ΧΑΡΙΛΑΟΝ ΤΡΙΚΟΥΠΗΝ ~ ΠΟΣΙΣ ΚΑΙ ΔΑΜΑΡ ~ ΑΠΟ ΤΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ~ Η ΑΛΗΘΗΣ ΥΓΙΕΙΑ ~ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ~ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΙ Ο ΥΛΙΣΜΟΣ ~ ΑΡΘΡΟΝ ΔΙΑ ΤΟΝ ΚΑΖΑΜΙΑΝ

Η' ΔΙΑΦΟΡΑ: [ΕΠΙΣΤΟΛΗ] ~ [Α' ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ] ~ [Β' ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ] ~ ΤΑ "ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΕΙΔΥΛΛΙΑ" ~ ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ Ζ. ΤΗΣ "ΕΦΗΜΕΡΙΔΟΣ" ~ [ΓΝΩΜΗ ΔΙΑ ΤΟΝ ΣΟΥΡΗΝ] ~ [ΑΓΓΕΛΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ] ~ ΠΡΟΛΟΓΟΣ [ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΥ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΚΟΣΚΙΝΑ ΚΑΡΔΙΤΣΗΣ] ~ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΛ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ~ ΤΟ ΜΟΣΧΑΤΟΝ ΤΗΣ ΣΚΙΑΘΟΥ ~ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΑΛ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ~ [ΓΝΩΜΗ ΔΙΑ ΤΟΝ "ΞΕΝΙΤΕΜΟ" ΤΟΓ Γ. ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ]

Θ' ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ: Ο ΠΑΤΗΡ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ~ ΠΑΠΑ-ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ ~ Ο ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ ~ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ~ [ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΞΑΔΕΛΦΟΝ ΔΗΜΗΤΡΑΚΗΝ] ~ ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ ΒΙΛΔ ~ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ, ΛΑΜΙΑΙΟΣ ~ ΕΝ ΔΑΚΡΥ ΕΠΙ ΤΩ ΘΑΝΑΤΩ ΤΗΣ ΜΑΡΙΚΑΣ Θ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ~ ΘΡΗΝΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΞΑΔΕΛΦΟΝ ΜΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΝ ΑΛ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

ΓΛΩΣΣΑΡΙ

576 pages, Hardcover

First published January 1, 1954

About the author

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (English: Alexandros Papadiamantis) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες λογοτέχνες, συγγραφέας διηγημάτων και μυθιστορημάτων που έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική λογοτεχνία. Γεννήθηκε στη Σκιάθο και καταγόταν από ιερατική οικογένεια, γεγονός που επηρέασε βαθιά τόσο την προσωπικότητά του όσο και το συγγραφικό του έργο, καθώς η θρησκευτική παιδεία και η στενή σύνδεση με την τοπική παράδοση διαπνέουν τα περισσότερα κείμενά του. Από νεαρή ηλικία έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, ενώ η εκπαίδευσή του στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών προσέφερε στη γραφή του θεολογικές και φιλοσοφικές βάσεις που διαφαίνονται σε πολλά από τα έργα του, ιδιαίτερα στην εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής και των ηθικών διλημμάτων των χαρακτήρων του. Παρά τη φιλοδοξία του να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία, η ζωή του χαρακτηρίστηκε από φτώχεια και μοναξιά, με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, γεγονός που τον κράτησε απομονωμένο από την αθηναϊκή κοινωνική και πολιτιστική ζωή, ενώ ταυτόχρονα τον βοήθησε να παρατηρεί με λεπτομέρεια και στοχασμό τη ζωή του τόπου του και τις κοινωνικές ανισότητες. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία έγινε το 1879 με το διήγημα "Η Χειρονομία", και από τότε συνεργάστηκε με πολλά έντυπα, δημοσιεύοντας πλήθος διηγημάτων, άρθρων και κριτικών κειμένων. Η γραφή του Παπαδιαμάντη ξεχωρίζει για τη χρήση του δημοτικού λόγου σε συνδυασμό με καθαρεύουσα, δημιουργώντας έναν ιδιότυπο λογοτεχνικό ύφος που αποτυπώνει με ζωντάνια και λυρικότητα τις εικόνες της ελληνικής επαρχίας, των παραδόσεων, των ανθρώπων και της φύσης. Στο σύνολο του έργου του, η θρησκευτικότητα και ο ηθικός προβληματισμός συνυφαίνονται με κοινωνική κριτική και παρατήρηση της καθημερινότητας, δίνοντας βάθος στους χαρακτήρες του και δημιουργώντας έναν κόσμο γεμάτο ψυχική ένταση και ατμόσφαιρα. Το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, "Η Φόνισσα", θεωρείται κορυφαίο δείγμα της ελληνικής λογοτεχνίας, καθώς μέσα από την ιστορία μιας γυναίκας που καταφεύγει στη φρίκη και την κοινωνική απομόνωση, ο Παπαδιαμάντης εξερευνά θέματα όπως η αδικία, η καταπίεση των γυναικών και η κοινωνική ανισότητα. Άλλα έργα του, όπως το "Γυφτοπούλα", "Αι Αδελφαί", "Η Κυρία Δήμα", "Ο Χριστός" και δεκάδες ακόμη διηγήματα, παρουσιάζουν ποικιλία θεμάτων, από την καθημερινή ζωή των Σκιαθιτών και των κατοίκων των νησιών, μέχρι την εξερεύνηση ψυχολογικών και ηθικών ζητημάτων, αποδεικνύοντας την ευρύτητα της σκέψης και της παρατήρησης του συγγραφέα. Παρά την αναγνώριση που απέκτησε μετά τον θάνατό του, κατά τη διάρκεια της ζωής του παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό απομονωμένος και δεν απολάμβανε οικονομικής άνεσης. Η αφοσίωση του στην τέχνη της γραφής ήταν τέτοια που αφιέρωσε όλη του τη ζωή σε αυτή, αποτυπώνοντας την ψυχή και τα ήθη της ελληνικής κοινωνίας του 19ου αιώνα με μοναδική λεπτομέρεια. Ο Παπαδιαμάντης πέθανε το 1911, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη λογοτεχνική κληρονομιά που συνεχίζει να μελετάται και να αγαπιέται σε όλο τον ελληνόφωνο κόσμο, ενώ η επιρροή του παραμένει ορατή σε γενιές συγγραφέων και αναγνωστών που αναζητούν την αυθεντική εικόνα της ελληνικής ζωής και κουλτούρας μέσα από τη λογοτεχνία. Οι αναλυτές του έργου του επισημαίνουν την ικανότητά του να συνδυάζει την ακριβή περιγραφή της φύσης, την παρατήρηση της καθημερινότητας και την εξερεύνηση ηθικών ζητημάτων, δημιουργώντας ένα σύμπαν που παραμένει ζωντανό και διαχρονικό, με επίκεντρο την ανθρώπινη ψυχή και την ελληνική παράδοση, ενώ ταυτόχρονα η προσωπική του βιογραφία και οι περιορισμοί της ζωής του προσδίδουν στην αφήγηση μια βαθιά αίσθηση αυθεντικότητας και αφοσίωσης στην τέχνη.

Reviews

[Marina Maidou · Rating 5 out of 5]

Στον τελευταίο τόμο δεν έχει βέβαια τα ρομαντικά μυθιστορήματα του πρώτου, ούτε τις απολαυστικές ιστορίες των διηγημάτων του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου τόμου, είναι κυρίως ποίηση (όπου η αλήθεια χάνεται η στιβαρότητα της ιδιαίτερης γλώσσας του στην επιβολή ομοιοκαταληξίας), θρησκευτικά κείμενα και λοιπές δημοσιεύσεις. Ωστόσο το καλύτερο κομμάτι του τόμου (γι' αυτό και τα πέντε αστέρια) δεν είναι παρά το Γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου όπου σε περίπου 60 σελίδες εξηγούνται οι απίθανες μουσικές λέξεις του συγγραφέα κι από μόνο του έχει την ομορφιά της γραφής που αν και δεν είναι η σημερινή, έχει όμως τη ψυχή που ίσως λείπει από τη σημερινή γλώσσα, έτσι όπως πια χρησιμοποιείται.