Στοχασμοί πάνω στην έννοια του κράτους

by Pierre Clastres

"Η μηχανή του Κράτους, σε όλες τις δυτικές κοινωνίες, γίνεται όλο και πιο κρατικίστικη, δηλαδή γίνεται όλο και πιο αυταρχική· και θα γίνεται όλο και πιο αυταρχική, για ένα σεβαστό διάστημα ή λιγότερο, με τη βαθύτατη συμφωνία της πλειοψηφίας, αυτή που αποκαλούμε συχνά "σιωπηρή" πλειοψηφία· και η σιωπηρή πλειοψηφία μοιράζεται εξίσου στα αριστερά και στα δεξιά.
[...] Επομένως, κατά την άποψή μου, θα μεταβαίνουμε σε όλο και περισσότερο αυταρχικές μορφές του Κράτους, γιατί όλος ο κόσμος αποζητά τον αυταρχισμό.
[...] Ο σύγχρονος καπιταλισμός παραπαίει εμφανώς, λειτουργεί προσπαθώντας να βγάλει την κάθε μέρα. Ακριβώς όμως επειδή παραπαίει και "χάνει" από διαφορετικές μεριές (συχνά σε περιφερειακό επίπεδο), το σύστημα τείνει να γίνεται όλο και περισσότερο συστηματικό ή αυταρχικό."
Μόνο εάν εξετάσουμε με ποιον τρόπο η πρωτόγονη κοινωνία καθορίζει τη θέση της εξουσίας, θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από μια απλοϊκή και θετικιστική αντίληψη σχετικά με την ανάπτυξη της ανθρωπότητας και να επαναθέσουμε με νέους όρους το ζήτημα της ιστορίας, εστιάζοντας την προσοχή μας σε μια μεταλλαγή: τη μετάβαση από έναν κόσμο χωρίς κράτος στον κόσμο του κράτους (οσοδήποτε ποικίλλουσες κι αν είναι οι όψεις που προσλαμβάνει, από τους αρχαίους δεσποτισμούς ως τις σύγχρονες δημοκρατίες και τους ολοκληρωτισμούς).
Ο Κλαστρ ποτέ δεν υπέκυψε -όπως ορισμένοι του προσάπτουν- στο μύθευμα περί αρμονικών κοινωνιών, που τον κακοποιό τους αντίποδα θα απεικόνιζαν οι κρατικές κοινωνίες. Ασφαλώς και θαύμαζε την αντίσταση, την οποία εκείνοι που εμείς χαρακτηρίζουμε πρωτόγονους μπόρεσαν για ολόκληρες χιλιετηρίδες να αντιτάξουν στην εγκαθίδρυση της κυριαρχίας του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Αλλά ατενίζοντας προσεκτικά, όσο λίγοι εθνολόγοι πριν από εκείνον, το φαινόμενο της βίας, ποτέ δεν προσυπέγραψε την εικόνα του "καλού αγρίου". Το πάθος του ήταν να διερευνήσει έναν ανθρώπινο κόσμο, επιζητώντας να ανασυνθέσει τη δική του διερεύνηση, εκείνη που συνιστά την κοινωνική του συνθήκη. (CLAUDE LEFORT, από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

66 pages, Paperback

Published June 1, 2015

About the author

Pierre Clastres, (1934-1977), was a French anthropologist and ethnographer. He is best known for his fieldwork among the Guayaki in Paraguay and his theory on stateless societies. Some people regard him as giving scientific validity to certain anarchist perspectives.[1]

In his most famous work, Society Against the State (1974), Clastres indeed criticizes both the evolutionist notion that the state would be the ultimate destiny of all societies, and the Rousseauian notion of man's natural state of innocence (the myth of the noble savage). Knowledge of power is innate in any society, thus the natural state for humans wanting to preserve autonomy is a society structured by a complex set of customs which actively avert the rise of despotic power. The state is seen as but a specific constellation of hierarchical power peculiar only to societies who have failed to maintain these mechanisms which prevent separation from happening. Thus, in the Guayaki tribes, the leader has only a representational role, being his people's spokesperson towards other tribes ("international relations"). If he abuses his authority, he may be violently removed by his people, and the institution of "spokesperson" is never allowed to transform itself into a separate institution of authority. Pierre Clastres' theory thus was an explicit criticism of vulgar Marxist theories of economic determinism, in that he considered an autonomous sphere of politics, which existed in stateless societies as the active conjuration of authority. The essential question which Clastres sought to answer was: why would an individual in an egalitarian (eg foraging) society chose to subordinate himself to an authority? He considered the consequent rise of the state to be due to the power disparaties that arise when religion credits a prophet or other medium with a direct knowledge of divine power which is unattainable by the bulk of society. It is this upsetting of the balance of power that engendered the inequality to be found in more highly structured societies, and not an initial economic disparity as argued by the Marxist school of thought.