What do you think?
Rate this book
Sleuteloog
Een journalist benadert de kunsthistorica Herma Warner met de vraag of zij hem informatie kan verschaffen over Mila Wychinska. Hij is die naam tegengekomen in een dossier over mensenrechtenactivisme in Zuidoost-Azië.Het verzoek dwingt Herma zich te verdiepen in het verleden dat zij dacht voorgoed achter zich te hebben gelaten. Zij kende Mila vanaf haar jeugd als Dee Mijers, haar schoolvriendin in die tijd. Zij probeert de feiten omtrent het leven van Dee Mijers alias Mila Wychinska te reconstrueren, en wordt overspoeld door een golf van herinneringen aan haar jeugd in Nederlands-Indië en de jaren daarna. Ingeslapen en verdrongen emoties komen weer aan de oppervlakte. Zij wordt zich opnieuw bewust van de duistere kanten van haar vriendschap met Dee, haar bijna mystieke band met Non, Dees tante, haar fascinatie voor de oude Indo-Europese familie van landeigenaren waartoe Non en Dee behoorden, en bovenal van haar verhouding tot Taco Adema, met wie zij sinds hun middelbare-schooltijd in Batavia een paar heeft gevormd. Er blijft veel raadselachtig. Welke omstandigheden hebben haar huwelijksleven met Taco zo diepgaand beïnvloed en beschadigd? Wat er met Dee is gebeurd, nadat zij elkaar uit het oog hadden verloren, weet zij voor een deel uit mededelingen van Non, maar die geven niet op alles antwoord. Ook over de plotselinge verdwijning van Non tast zij in het duister.
196 pages, Paperback
First published January 1, 2002
28 people are currently reading
407 people want to read
About the author
Hella S. Haasse
102 books171 followersHella S. Haasse (1918 - 2011) was born in Batavia, modern-day Jakarta. She moved to the Netherlands after secondary school. In 1945 she debuted with a collection of poems, entitled Stroomversnelling (Momentum). She made her name three years later with the novella given out to mark the Dutch Book Week, Oeroeg (The Black Lake, 1948). As with much of her work, this tale of the friendship between a Dutch and an Indonesian boy has gained the status of a classic in the Netherlands. Titles such as Het woud der verwachting (In a Dark Wood Wandering, 1949), Een nieuwer testament (Threshold of Fire, 1966) and Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter (Mrs Bentinck or Irreconcilable in Character, 1978) have been greatly enjoyed by several generations.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 104 reviews
March 13, 2025
Hello?? That end?? I'm left with more questions than answers 😭
First part of the review will be in dutch, the second part will be the english version.
------------------------------------------------
Dit boek wordt voornamelijk verteld door Herma Warner. Een journalist stuurt Herma een e-mail en vraagt of het mogelijk is om wat informatie over Dee (Mila Wychinska) te krijgen. Herma Warner kende Dee omdat ze vroeger jeugdvriendinnen waren. Maar waren ze dat echt? En bleef die band ook zo sterk toen ze ouder werden?
Herma Warner besloot diep in haar herinneringen te duiken en de journalist te helpen. Door dit te doen merkte ze dat veel weggestopte emoties weer naar boven kwamen. Het verhaal is behoorlijk aangrijpend omdat het laat zien hoe de oorlog de mensen die daar woonden beïnvloedde en hoe belangrijk etniciteit was.
Een paar belangrijke personages in het verhaal:
>>Herma Warner
>>Taco Adema
>>Dee (Mila Wychinska)
>>Non
>> Nadia
Als ik eerlijk ben, houd ik normaal gesproken niet van het lezen van Nederlandse boeken. Maar dit boek heb ik echt met plezier gelezen. Ik vond dat het een fantastische beschrijving geeft van de identiteitsproblemen in de late en postkoloniale situaties in Indonesië. In het begin van het boek wordt ook de problemen van het verwerken van oorlogstrauma beligt. In dit geval gaat het meestal over Taco (de echtgenoot van Herma Warner). Het boek begon een beetje traag, maar na een paar pagina’s kwam de vaart erin en vlieg je door de bladzijden heen. Het is een aangrijpend boek. Het is vooral geschikt voor mensen die van oorlogsverhalen houden maar ook voor diegene die het leuk vinden om te lezen over vriend en familiebanden in een oorlog en hoe zich dat ontwikkeld gedurende hun leven.
---------------------------------------------------
Quote: "'Ik lees wat ik in de afgelopen dagen heb opgeschreven. Geen woord gelogen, ik heb het allemaal beleefd, ik was toen daar, en erbij- en toch lijkt het over een ander te gaan.'"
--------------------------------------------------
This book is mainly told by Herma Warner. A journalist sends Herma an E-Mail and asks if it's possible to get some information over Dee (Mila Wychinska). Herma Warner knew Dee because they used to be childhood bestfriends. But where they really?
Herma Warner decided to dive deep into her memories and decided on helping the journalist. By doing so she noticed that a lot of buried emotions resurfaced. The story is quite impactful because it highlights how the war impacted the people living there and how important ethnicities were.
A Few important characters in the story:
>>Herma Warner
>>Taco Adema
>>Dee (Mila Wychinska)
>>Non
>>Nadia
If I'm honest normally I do not like reading dutch books. But this one I genuinely enjoyed reading. I found that it has a fantastic description of the identity issues of the late and post-colonial situations in Indonesia. The book started a little slow but after a few pages, the pace picks up and you fly through the pages.
-------
Pre-read: Ik lees dit voor school. Tijd glipt door mijn vingers dus ik hoop dat ik nu vaart kan maken met dit boek.
First part of the review will be in dutch, the second part will be the english version.
------------------------------------------------
Dit boek wordt voornamelijk verteld door Herma Warner. Een journalist stuurt Herma een e-mail en vraagt of het mogelijk is om wat informatie over Dee (Mila Wychinska) te krijgen. Herma Warner kende Dee omdat ze vroeger jeugdvriendinnen waren. Maar waren ze dat echt? En bleef die band ook zo sterk toen ze ouder werden?
Herma Warner besloot diep in haar herinneringen te duiken en de journalist te helpen. Door dit te doen merkte ze dat veel weggestopte emoties weer naar boven kwamen. Het verhaal is behoorlijk aangrijpend omdat het laat zien hoe de oorlog de mensen die daar woonden beïnvloedde en hoe belangrijk etniciteit was.
Een paar belangrijke personages in het verhaal:
>>Herma Warner
>>Taco Adema
>>Dee (Mila Wychinska)
>>Non
>> Nadia
Als ik eerlijk ben, houd ik normaal gesproken niet van het lezen van Nederlandse boeken. Maar dit boek heb ik echt met plezier gelezen. Ik vond dat het een fantastische beschrijving geeft van de identiteitsproblemen in de late en postkoloniale situaties in Indonesië. In het begin van het boek wordt ook de problemen van het verwerken van oorlogstrauma beligt. In dit geval gaat het meestal over Taco (de echtgenoot van Herma Warner). Het boek begon een beetje traag, maar na een paar pagina’s kwam de vaart erin en vlieg je door de bladzijden heen. Het is een aangrijpend boek. Het is vooral geschikt voor mensen die van oorlogsverhalen houden maar ook voor diegene die het leuk vinden om te lezen over vriend en familiebanden in een oorlog en hoe zich dat ontwikkeld gedurende hun leven.
---------------------------------------------------
Quote: "'Ik lees wat ik in de afgelopen dagen heb opgeschreven. Geen woord gelogen, ik heb het allemaal beleefd, ik was toen daar, en erbij- en toch lijkt het over een ander te gaan.'"
--------------------------------------------------
This book is mainly told by Herma Warner. A journalist sends Herma an E-Mail and asks if it's possible to get some information over Dee (Mila Wychinska). Herma Warner knew Dee because they used to be childhood bestfriends. But where they really?
Herma Warner decided to dive deep into her memories and decided on helping the journalist. By doing so she noticed that a lot of buried emotions resurfaced. The story is quite impactful because it highlights how the war impacted the people living there and how important ethnicities were.
A Few important characters in the story:
>>Herma Warner
>>Taco Adema
>>Dee (Mila Wychinska)
>>Non
>>Nadia
If I'm honest normally I do not like reading dutch books. But this one I genuinely enjoyed reading. I found that it has a fantastic description of the identity issues of the late and post-colonial situations in Indonesia. The book started a little slow but after a few pages, the pace picks up and you fly through the pages.
-------
Pre-read: Ik lees dit voor school. Tijd glipt door mijn vingers dus ik hoop dat ik nu vaart kan maken met dit boek.
March 28, 2019
“All that you ever saw or heard, all that you thought to know, is no longer that, but different.”
Such a beautiful book of the grande dame of Dutch literature, Hella Haasse, immensely enjoyed it. I'm not sure if this book is ever translated into English, can't find it, which would be a real pity...
I read this book partly in audio in my car and partly as a second hand book at home. Alternately rerunning chapters in the audio book, and rereading in the book, I loved breething in all the details, the language, the Indonesian atmosphere and surroundings and the fascinating story, which slowly builds up to a climax. Also the audio book was read by Willem Nijholt, a famous Dutch actor with a background himself in the Dutch East Indies and such a characterful voice… a joy to listen to. A grand book of a grand dame. I googled and found one English description of the story line, I added my own observations.... Hella Haasse was born in Batavia, modern day Jakarta. She wrote three books about the Dutch East Indies. First one Oeroeg, I read for my book list at school years ago and recently reread. Freely translated, Sleuteloog stands for ‘eye of the key’.
In Sleuteloog, Hella Haasse returns to the Dutch East Indies, to her native soil and the place she considers the breeding ground of her imagination. This was also the setting for her debut novel from 1948, Oeroeg (Forever a Stranger), which brought her overnight recognition as a Dutch writer. In Oeroeg, she describes the deterioration of a friendship between two boys, one Indonesian and the other from white Dutch parentage, just before and after the Second World War. A friendship from that time is also the central theme of Sleuteloog, but this time one between two girls and later young women: Herma Warner, a ‘Belanda’ from a white Dutch family, and Dee Meijers, from Indonesian-European origins.
In the opening sentences of the novel, journalist Bart Moorland writes a letter to Herma Warner – by this time a retired art historian and an old woman, living alone in a big house, her husband died years ago, and waiting for a place in a retirement home – for information on Mila Wychinska, the name Dee Meijers took at the time of the Indonesian war of independence. The journalist’s request forces Herma to look over her shoulder and remember. Memories she had stored away in the back of her head and it gives her no pleasure to look back, but gradually, more and more memories return and Herma takes us through them and thus builds a fascinating story, taking us back to her youth and we witness her coming of age in several flashbacks. Back to Indonesia, and back in time, even back in history, describing the family Muntingh in Indonesia through the years. It soon becomes clear that Herma has developed a blind spot where many issues from the past are concerned. Was there actually any friendship between the two girls? What really happened? And what was the relationship between Dee and Taco Tadema, later Herma’s husband, who also grew up in Batavia? These are questions Herma has no adequate answer for. Herma, like Non, Dee’s aunt, also has mystical experiences, she sees a ‘hadji’, an appearance, more than once.
An antique ebony chest from Indonesia, which Herma keeps in her house in Holland, symbolises delving into the dim and distant past. It should contain notes and photographs of Dee and her husband, but the key is missing. As I interpreted it: through the eye of the key we catch glimpses of Herma's and Dee's past and gradually the story builds. This is a typical process in Haasse’s work: little by little, Herma’s past becomes clearer, without the mystery ever being entirely solved.
‘The masterly, mysterious composition of Sleuteloog does not, incidentally, prevent Haasse from taking a sharp view of Herma’s guilt feelings, nor even from levelling heavy criticism at the European presence and disinterest in Indonesia.’ Herma Warner is all too aware of the fact that she was essentially a foreigner there. This theme, which has occupied Hella S. Haasse from the beginning of her writing career, has been reincarnated in Sleuteloog in a thrilling, socially involved and subtle manner.
At the end of the novel, Bart Moorland mentions to Herma that he found out that the letter ornament in the ‘sleuteloog’ is an Eastern wisdom: “All that you ever saw or heard, all that you thought to know, is no longer that, but different.”
A beautiful book, a true highlight in my book year 2015.
Such a beautiful book of the grande dame of Dutch literature, Hella Haasse, immensely enjoyed it. I'm not sure if this book is ever translated into English, can't find it, which would be a real pity...
I read this book partly in audio in my car and partly as a second hand book at home. Alternately rerunning chapters in the audio book, and rereading in the book, I loved breething in all the details, the language, the Indonesian atmosphere and surroundings and the fascinating story, which slowly builds up to a climax. Also the audio book was read by Willem Nijholt, a famous Dutch actor with a background himself in the Dutch East Indies and such a characterful voice… a joy to listen to. A grand book of a grand dame. I googled and found one English description of the story line, I added my own observations.... Hella Haasse was born in Batavia, modern day Jakarta. She wrote three books about the Dutch East Indies. First one Oeroeg, I read for my book list at school years ago and recently reread. Freely translated, Sleuteloog stands for ‘eye of the key’.
In Sleuteloog, Hella Haasse returns to the Dutch East Indies, to her native soil and the place she considers the breeding ground of her imagination. This was also the setting for her debut novel from 1948, Oeroeg (Forever a Stranger), which brought her overnight recognition as a Dutch writer. In Oeroeg, she describes the deterioration of a friendship between two boys, one Indonesian and the other from white Dutch parentage, just before and after the Second World War. A friendship from that time is also the central theme of Sleuteloog, but this time one between two girls and later young women: Herma Warner, a ‘Belanda’ from a white Dutch family, and Dee Meijers, from Indonesian-European origins.
In the opening sentences of the novel, journalist Bart Moorland writes a letter to Herma Warner – by this time a retired art historian and an old woman, living alone in a big house, her husband died years ago, and waiting for a place in a retirement home – for information on Mila Wychinska, the name Dee Meijers took at the time of the Indonesian war of independence. The journalist’s request forces Herma to look over her shoulder and remember. Memories she had stored away in the back of her head and it gives her no pleasure to look back, but gradually, more and more memories return and Herma takes us through them and thus builds a fascinating story, taking us back to her youth and we witness her coming of age in several flashbacks. Back to Indonesia, and back in time, even back in history, describing the family Muntingh in Indonesia through the years. It soon becomes clear that Herma has developed a blind spot where many issues from the past are concerned. Was there actually any friendship between the two girls? What really happened? And what was the relationship between Dee and Taco Tadema, later Herma’s husband, who also grew up in Batavia? These are questions Herma has no adequate answer for. Herma, like Non, Dee’s aunt, also has mystical experiences, she sees a ‘hadji’, an appearance, more than once.
An antique ebony chest from Indonesia, which Herma keeps in her house in Holland, symbolises delving into the dim and distant past. It should contain notes and photographs of Dee and her husband, but the key is missing. As I interpreted it: through the eye of the key we catch glimpses of Herma's and Dee's past and gradually the story builds. This is a typical process in Haasse’s work: little by little, Herma’s past becomes clearer, without the mystery ever being entirely solved.
‘The masterly, mysterious composition of Sleuteloog does not, incidentally, prevent Haasse from taking a sharp view of Herma’s guilt feelings, nor even from levelling heavy criticism at the European presence and disinterest in Indonesia.’ Herma Warner is all too aware of the fact that she was essentially a foreigner there. This theme, which has occupied Hella S. Haasse from the beginning of her writing career, has been reincarnated in Sleuteloog in a thrilling, socially involved and subtle manner.
At the end of the novel, Bart Moorland mentions to Herma that he found out that the letter ornament in the ‘sleuteloog’ is an Eastern wisdom: “All that you ever saw or heard, all that you thought to know, is no longer that, but different.”
A beautiful book, a true highlight in my book year 2015.
October 30, 2024
4,5 ⭐️! Het boek las vlot en de verhaallijn interesseerde mij omdat het een goede mix was tussen historische waarheden en fictie. Toch denk ik dat ik het verhaal nog meer had kunnen waarderen als dit mijn eerste kennismaking met Hella S. Haasse was geweest, aangezien dit soms een hervertelling van Oeroeg leek te zijn.
July 7, 2025
Het duurde even om er in te komen, maar het boek leest vlot en heeft mooie passages met een interessante geschiedenis erachter.
August 18, 2019
De tweede helft van de roman vond ik sterk uitgewerkt, wanneer het verhaal een kritische herschrijving lijkt te worden van Oeroeg. De nationale identiteit van de personages, die in Haasses debuutboek nog sterk binair was (West vs Oost), blijkt niet zo simpel te zijn als die vijftig jaar eerder werd voorgesteld. Herma, die haar al haar hele leven in Indonesië woont, ziet zichzelf als een Indiër, maar zal in de ogen van de oorspronkelijke bevolking altijd een indringer blijven. Zij heeft echter nog een thuisland: Dee, of beter gezegd Mila, kan zich helemaal nergens aarden. Als dochter van een Indo-Nederlandse vader en een Poolse moeder gaat zelfs een vastomlijnd Europees erfgoed gaan haar voorbij en valt zij uiteindelijk tussen alle identiteiten in. De meerdere twisten tegen het einde van de roman benadrukken nog een laatste keer hoe weinig Herma eigenlijk van haar beste vriendin wist, en hoe sterk hun levens uiteindelijk bepaald werden door hun afkomst.
Dat gezegd hebbende, moet ik toegeven dat de eerste helft van de roman me moeilijk kon pakken. De relaties tussen de personages, zeker de vele familieleden en voorouders van Mila, voelen vaak te schematisch aan. Te vaak lijken de achtergronden van de personages vooral nodig te zijn om de identiteits-ambiguïteit van de tweede helft op te zetten. Noodzakelijk misschien, en zeker niet compleet oninteressant, maar het leesplezier kwam het niet altijd ten goede.
Dat gezegd hebbende, moet ik toegeven dat de eerste helft van de roman me moeilijk kon pakken. De relaties tussen de personages, zeker de vele familieleden en voorouders van Mila, voelen vaak te schematisch aan. Te vaak lijken de achtergronden van de personages vooral nodig te zijn om de identiteits-ambiguïteit van de tweede helft op te zetten. Noodzakelijk misschien, en zeker niet compleet oninteressant, maar het leesplezier kwam het niet altijd ten goede.
May 8, 2016
Komt langzaam op gang en, voor een niet-ingewijde, aanvankelijk niet altijd even goed te volgen door het (overigens waardevolle) gebruik van Indische woorden. Fantastische beschrijving van de identiteitskwesties van de laat- en postkoloniale situaties in Indonesië. Emotioneel briljante ontknoping. Ik heb 'm vanaf pagina 40 in één ruk uitgelezen.
July 10, 2025
Goed geschreven verhaal over de vriendschap tussen twee jonge vrouwen in Indonesië voor de 2e wereldoorlog. Boek maakt duidelijk wat impact van de situatie Indonesië op hun vriendschap is. Intrigerend hoe de ik persoon daarna haar oude vriendin blijft zoeken.
November 4, 2024
Een beetje Oeroeg 2.0
January 24, 2025
Het boek leest makkelijk, en het is een mooi verhaal. Het plot viel me iets tegen maar de manier waarop het stukje bij beetje uit de doeken wordt gedaan maakt het wel weer bijzonder. Ook de combinatie van fictie en geschiedenis van Nederlands-Indië maakt het een leuk en tegelijkertijd informatief boek om te lezen. Zeer geschikt voor op vakantie naar Indonesië!
November 25, 2023
Mooi geschreven, maar ik mis iets.
Het verhaal lijkt naar iets toe te werken. Het hoofdpersonage fileert, via flashbacks, de vriendschapsband met haar jeugdvriendin Dee, die ze blijkbaar helemaal niet zo goed heeft gekend als zij zelf dacht.
Het eerste kwart van het boek is ingewikkeld en saai.
Daarna wordt het veel beter en leest het vlot.
Maar!
Ik las in een recensie dat er een "emotioneel briljante ontknoping" zou komen, en van die ontknoping heb ik helemaal niets gesnapt. Dat is natuurlijk erg vervelend.
Als iemand het mij kan uitleggen?
Ik ben één en al oor.
Het verhaal lijkt naar iets toe te werken. Het hoofdpersonage fileert, via flashbacks, de vriendschapsband met haar jeugdvriendin Dee, die ze blijkbaar helemaal niet zo goed heeft gekend als zij zelf dacht.
Het eerste kwart van het boek is ingewikkeld en saai.
Daarna wordt het veel beter en leest het vlot.
Maar!
Ik las in een recensie dat er een "emotioneel briljante ontknoping" zou komen, en van die ontknoping heb ik helemaal niets gesnapt. Dat is natuurlijk erg vervelend.
Als iemand het mij kan uitleggen?
Ik ben één en al oor.
January 3, 2020
2.5* Beautifully written, very informative, but incredibly slow and not my favorite topic to read about
May 29, 2023
Wat een kut boek
August 27, 2023
Mijn eerste van Haasse… Steeds was ik aan het bedenken waar alles naar toe zou leiden, en toen kwamen de laatste 30 pagina’s… over onbewust verdrongen herinneringen. Leven in Nederlands-Indië en iets over wel gelijk zijn maar toch ook niet. Een werk om nog eens verder over te peinzen!
November 20, 2024
Mooi verteld en geschreven, wel een beetje Oeroeg 2.0.
January 6, 2023
Op een bijzondere manier verbindt Haasse hier een stuk Indonesische geschiedenis met eigen hetinneringen, maar ook een bijna detectieve-achtige en licht romantiserende inhoud. Maar het belangrijkste is - wat behouden we van het verleden? De documenten opgesloten in een kist en de beelden opgesloten in ons geheugen - welke hebben we nodig om ons verhaal te vertellen?
September 28, 2024
Deze vond ik eigenlijk best leuk, vlot geschreven en erg goed te volgen!
February 27, 2021
Saai eerste (daarom weggelegd) maar sterk tweede deel over het niet (willen) zien of herkennen van gebeurtenissen die het leven vormgeven en het creëren van eigen waarheden. Steeds weer nieuwe plukjes informatie schetsen een beeld van wat zich feitelijk afgespeeld heeft in die jeugdjaren in Nederlands-Indië en het leven later. Nergens wordt het verhaal helemaal rond gemaakt, waardoor het wel wat raadselachtig blijft - al mag het symbolische einde er ook zijn.
October 20, 2025
Inhaltlich bleibt das Buch sehr vage.
Man bekommt kaum ein klares Bild davon, wer die Figuren eigentlich sind oder wie das Leben in der damaligen Zeit wirklich aussah.
Auch die politischen Konflikte werden nur angedeutet, statt wirklich geschildert – was ich sehr schade finde.
Dadurch wirkt die Geschichte etwas distanziert; sie setzt voraus, dass man sich mit der Geschichte Indonesiens und der Kolonialzeit bereits gut auskennt, um die Zwischentöne zu verstehen.
Für Leser*innen ohne diesen Hintergrund bleibt vieles unklar.
Ein ruhiges, reflektierendes Buch – aber mir hat der historische und emotionale Tiefgang gefehlt.
Daher 3 Sterne.
Man bekommt kaum ein klares Bild davon, wer die Figuren eigentlich sind oder wie das Leben in der damaligen Zeit wirklich aussah.
Auch die politischen Konflikte werden nur angedeutet, statt wirklich geschildert – was ich sehr schade finde.
Dadurch wirkt die Geschichte etwas distanziert; sie setzt voraus, dass man sich mit der Geschichte Indonesiens und der Kolonialzeit bereits gut auskennt, um die Zwischentöne zu verstehen.
Für Leser*innen ohne diesen Hintergrund bleibt vieles unklar.
Ein ruhiges, reflektierendes Buch – aber mir hat der historische und emotionale Tiefgang gefehlt.
Daher 3 Sterne.
November 28, 2024
*3,5*
Vergeleken met Max Havelaar was dit een droom om te lezen. Vlot, maar toch poëtisch taalgebruik waardoor ik me helemaal kon meeleven in de personages. Ik ben blij dat ik door dit soort boeken leer over Nederlands-Indië, waar ik anders niets van af weet.
Vergeleken met Max Havelaar was dit een droom om te lezen. Vlot, maar toch poëtisch taalgebruik waardoor ik me helemaal kon meeleven in de personages. Ik ben blij dat ik door dit soort boeken leer over Nederlands-Indië, waar ik anders niets van af weet.
Read
January 2, 2026Gelezen (?) als luisterboek, fascinerend en meeslepend door het mysterie van de karakters met zeker een aantal plotpunten die ik echt niet had verwacht. Ook mooi hoeveel vragen het eigenlijk bij je opwekt bij het einde
December 14, 2024
The writing style was great and I liked the plot twists. It was nice to read a colonial novel that wasn’t too cliché, BUT GOD this was confusing sometimes…🙃
March 14, 2024
“Al wat je ooit zag of hoorde, al wat je dacht te weten, is niet meer dat, maar anders.”
August 5, 2023
Ik houd van Hella Haasse, en ook van romans over Nederlands-Indië, maar dit boekje vond ik best wel saai. Ze beschrijft met zoveel afstand de gebeurtenissen van vroeger dat ik niet mee het verhaal in word getrokken. Het lijkt een beetje op een verslag van een historicus dat niet is bedoeld om gelezen te worden door anderen. Het verhaal is ook wat chaotisch en willekeurig. Er staat een woordenlijstje achterin dat niet volledig is waardoor je op een gegeven moment opgeeft en alle onbekende Indonesische woorden maar laat voor wat ze zijn.
June 1, 2025
Cleverly structured psychological novel (‘homely gothic’) which requires close reading with an eye for details. Once having read this novel I kept looking for details and rereading parts which foreshadowed its ending.
December 25, 2025
Volgens mij is dit een van de bekendere boeken van Hella Haasse, maar ik vond hem tegen vallen. Ik weet zo goed als niks over de (moderne) geschiedenis van Indonesië (werd toch weinig aandacht aan besteed op de middelbare 🥶). Hierdoor zijn ongetwijfeld van details van dit boek mij ontgaan. Ook de vertel vorm (brieven af en aan) beviel me niet. Het boek begon erg traag. De laatste 10-15 procent van het boek werd ik overladen met informatie en was ik eindelijk meer geïnteresseerd in het verhaal. Maar toen eindigde deze natuurlijk…
August 15, 2020
Prachtig boek! Een dame op leeftijd krijgt een brief van een journalist die haar terugbrengt naar haar jeugd in Nederlands-Indië. Het verhaal draait om een bijzondere vriendschap tussen een ‘Belanda’ en een Indo. Wat is er werkelijk gebeurd en wat is illusie? Je denkt iemand te kennen, maar laat een mens zich wel helemaal kennen? Oude raadsels in het leven van de hoofdpersoon worden stukje bij beetje ontrafeld.
Ik was meteen gegrepen door het spannende en mooi geformuleerde verhaal; kon het boek niet meer wegleggen. Aardig om te weten is dat het boek deel uitmaakt van de ‘drie Indische romans’ van Hella Haasse. Dit boek schreef ze in 2003, toen ze zelf een dame op leeftijd was.
Ik was meteen gegrepen door het spannende en mooi geformuleerde verhaal; kon het boek niet meer wegleggen. Aardig om te weten is dat het boek deel uitmaakt van de ‘drie Indische romans’ van Hella Haasse. Dit boek schreef ze in 2003, toen ze zelf een dame op leeftijd was.
September 10, 2024
Na een langzame start, heeft de tweede helft van het boek me erg aangegrepen. Een korte, maar mooie roman die gaat over de gelaagdheid van identiteit, vriendschap en verraad vanuit het perspectief van een vrouw die terugblikt op haar bewogen leven.
August 23, 2017
Sleuteloog stond al in de kast sinds kindeke het in 2007 voor school moest aanschaffen. Nu gingen we het lezen voor de leesclub. Ik vond het prachtig.
Het verhaal is zo simpel als wat: Herma Warner, een oude vrouw, krijgt een brief van een journalist, die onderzoek doet naar ene Mila Wychinska, naar algauw blijkt een jeugdvriendin van Herma, uit haar tijd in Indië, die Dee Mijers heette. Al Herma's aandenkens aan Indië liggen opgeslagen in een ebbehouten kist, nog uit het huis van haar ouders, maar ze is de sleutel ervan kwijt. Nu moet ze uit haar herinneringen putten, aan dingen die ze veel liever vergeten was. Ze schrijft ze op zo ze bovenkomen, in fragmenten. Haar jeugd in Indië, de mensen met wie ze omging, de subtiele verschillen tussen blanke en Indo-Europese families, de veranderingen in wat eens een fijne vriendschap was. Haar studietijd in Nederland, haar huwelijk met de bioloog Taco Tadema, de keren dat ze terugging naar Indonesië. En alle ontdekkingen die ze doet, die leidden tot handelingen die ze zichzelf niet vergeven kan. Zij, de engelachtig blonde belanda.
De reacties van de journalist dwingen haar steeds dieper te graven, steeds denkt ze: dat schrift zit in de kist, die foto, die ansichtkaart … Is het kwijtraken van de sleutel een Freudiaanse Fehlleistung?
Ik zag pas een leuk vragenlijstje voor leesclubs, en daar stond onder andere de vraag bij: wilde je dat dit een dikker boek was?
En ik dacht: ja! Wat een doorwrochte, doorweven geschiedenis, je zou er wel een trilogie van kunnen maken. Maar tegelijk: in deze vorm – onderkoeld, terughoudend – heeft het verhaal misschien meer impact. Ik moest denken aan Sense of an Ending. Ook zo'n dun boekje dat een enorme nadreuner bleek.
Het verhaal is zo simpel als wat: Herma Warner, een oude vrouw, krijgt een brief van een journalist, die onderzoek doet naar ene Mila Wychinska, naar algauw blijkt een jeugdvriendin van Herma, uit haar tijd in Indië, die Dee Mijers heette. Al Herma's aandenkens aan Indië liggen opgeslagen in een ebbehouten kist, nog uit het huis van haar ouders, maar ze is de sleutel ervan kwijt. Nu moet ze uit haar herinneringen putten, aan dingen die ze veel liever vergeten was. Ze schrijft ze op zo ze bovenkomen, in fragmenten. Haar jeugd in Indië, de mensen met wie ze omging, de subtiele verschillen tussen blanke en Indo-Europese families, de veranderingen in wat eens een fijne vriendschap was. Haar studietijd in Nederland, haar huwelijk met de bioloog Taco Tadema, de keren dat ze terugging naar Indonesië. En alle ontdekkingen die ze doet, die leidden tot handelingen die ze zichzelf niet vergeven kan. Zij, de engelachtig blonde belanda.
De reacties van de journalist dwingen haar steeds dieper te graven, steeds denkt ze: dat schrift zit in de kist, die foto, die ansichtkaart … Is het kwijtraken van de sleutel een Freudiaanse Fehlleistung?
Ik zag pas een leuk vragenlijstje voor leesclubs, en daar stond onder andere de vraag bij: wilde je dat dit een dikker boek was?
En ik dacht: ja! Wat een doorwrochte, doorweven geschiedenis, je zou er wel een trilogie van kunnen maken. Maar tegelijk: in deze vorm – onderkoeld, terughoudend – heeft het verhaal misschien meer impact. Ik moest denken aan Sense of an Ending. Ook zo'n dun boekje dat een enorme nadreuner bleek.
October 8, 2020
Hella Haasse heeft dit boek in 2003 uitgebracht (ze is vorige week overleden) en het is duidelijk een soort terugblik op haar eigen leven (ofschoon ik denk dat alle personages fictie zijn), en de verhouding tussen blanken die in Indonesië zijn geboren en "echte" Indonesiers. Misschien een les hoe wij hier tegen allochtonen aankijken, zelfs als ze van de 2e of 3e generatie zijn. In Indonesië was dat nog moeilijker omdat de allochtoon als een superieure bezetter werd gezien. Een paar zinnen en alinea's hebben me echt getroffen.
"Zo leef ik naar mijn dood toe, in harmonie met de onbegrijpelijke orde der dingen. Boeken en muziek versterken die ervaring van rust. Ik ben wel op de hoogte van de actualiteit, maar neem die in me op met een relativerend vermogen dat mezelf vaak verbaast. Het verleden wijkt terug in nevels, en is alleen te interpreteren vanuit een heden dat ik evenmin in zijn ware gedaante kan zien"
"Iets wil geweten, uitgesproken worden, maar ik weet niet wat dat is. Het houdt zich schuil, ergens onder de oppervlakte van mijn bewustzijn."
"Zo leef ik naar mijn dood toe, in harmonie met de onbegrijpelijke orde der dingen. Boeken en muziek versterken die ervaring van rust. Ik ben wel op de hoogte van de actualiteit, maar neem die in me op met een relativerend vermogen dat mezelf vaak verbaast. Het verleden wijkt terug in nevels, en is alleen te interpreteren vanuit een heden dat ik evenmin in zijn ware gedaante kan zien"
"Iets wil geweten, uitgesproken worden, maar ik weet niet wat dat is. Het houdt zich schuil, ergens onder de oppervlakte van mijn bewustzijn."
Displaying 1 - 30 of 104 reviews