احتمال باران اسیدی

by مریم مقدم, بهتاش صناعی‌ها

136 pages, Paperback

Published January 1, 2016

Reviews

[Ali · Rating 4 out of 5]

خیلی دوست داشتم فیلمش را ببینم. احتمال باران اسیدی را. یادم نیست که هی چه شد و چه شد که نشد. عوضش فیلمنامه‌اش را گرفتم و به یکباره انگار که فیلم ببینم خواندمش. دوست می‌دارم فیلمنامه و نمایشنامه را یکباره بخوانم. عکسهایی هم از فیلم گذاشته انتهای کتابش و خب من هم یکجورهایی فکر می‌کنم فیلم را دیده‌ام در ذهنم. حالا نمی‌دانم این‌ها که می‌گویم درباره‌ی فیلم است و یا فیلمنامه، فقط به عنوان یک نوشته و کتاب. خودم که نمی‌دانم هرجور دوست دارید برداشت کنید.
داستان همان‌طور که نویسنده در مقدمه هم می‌گوید داستان سرکشتگی و تنهایی انسان است. منوچهر یک پیرپسر بازنشسته‌ی تنهاست. که این تنهایی را در تک‌پلان‌ها به خوبی می‌توان دید. حتی برای فرار از تنهایی هر روز به اداره‌ی پیشین خود بازمی‌گردد. منوچهر برای رهایی از تنهایشی تصمیم می‌گیرد به تهران برود و پی دوست قدیمیش بگردد. محتوای فیلمنامه برخورد منوچهر با چند جوان تنها و سرگشته چون خودش اما از جنسی دیگر است. فضای دلنشین و دوست داشتنی دارد. آدم‌های تنهایی که تنهایی هم را پر می‌کنند. گویا شیرینی زندگی امروز را این‌گونه می‌توان چشید.

[乂]

احتمال بارانِ اسیدی؛ فیلم‌نامه‌ی سینمایی / مریم مقدم، بهتاش صناعی‌ها / تهران: نگاه، چاپِ اول 1394
فیلم‌نامه‌های فارسی

«بهتاش صناعی‌ها» معتقد است که فیلم‌نامه‌ی «احتمالِ بارانِ اسیدی» یک مینیمالِ شاعرانه در بستر جامعه‌ای به بن‌بست رسیده است. جامعه‌ای که مردمانش همواره در انتظارِ باران به‌سر می‌برند و نمی‌دانند که این باران اسیدی است. [5]

برایم مهم است که دقیقاً «جمعِ» کدام‌یک از شخصیت‌های مطرح‌شده در این متن، مصداقِ «مردمِ» همواره منتظرِ باران‌اند؟ و چرا...؟


تیغ و آینه، و صورتی کف‌آلود: احتمالِ بارشی چهل‌ساله
«منوچهر رهنما»، بازنشسته‌ی اداره‌ی دخانیات در فومن است. نمی‌دانم برای چندمین‌بار اما درحالی که با صورتی کف‌آلود در مقابلِ آینه‌ای پایه‌دار نشسته و به ریش‌زدن مشغول است صدای رعد و برق توجهش را جلب می‌کند. او عازمِ مجلسِ ختمِ یکی از همکارانش است. درحالی‌که چتر-عصایی در ‌دست دارد سیاه‌پوش از خانه بیرون می‌آید اما این‌بار به‌جای رعد و برق، صدای اذان شنیده می‌شود و بچه‌هایی دبستانی که به‌سوی خانه‌های‌شان برمی‌گردند. منوچهر به آسمان نگاه می‌کند.

در مسجد، «محمد کرامت» رییسِ بازنشسته‌ی اداره، گله‌مند اما با احترام نزدِ منوچهر می‌آید. [9] او می‌گوید که یک عمر آرزویش این بوده تا بازنشسته شود و برود شوروی اما بازنشست که شده شوروی به روسیه تغییر کرده است. حال او مانده و این آرزوی برآورده نشده و یک نمایندگی بیمه که با پسرش آن‌را اداره می‌کند و از منوچهر نیز می‌خواهد که به آن‌ها ملحق شود. [12] او می‌داند منوچهر مجرد است و حدود یکسال است که مادرش را از دست داده است و با آن‌که حدود سه‌ماه از بازنشستگی‌اش می‌گذرد هم‌چنان اصرار دارد تا بر سرِ کارش حاضر شود و به اداره برود. [10]

مدتی است که یک فکرِ خاص، ذهنِ منوچهر را به‌خود مشغول کرده، تا این‌که بالاخره سراغِ دفترِ عقاید و خاطراتش می‌رود و آن‌را همراه با سه عکس از دوستش «خسرو دوانی» می‌یابد. یکی مربوط به زمانی‌که در اردوی رامسر بوده‌اند. دیگری زمانی‌که در لاهیجان جلوی سر-درِ یک سینما با فیلمِ «سلطانِ قلب‌ها» ایستاده‌اند. و بالاخره «خسرو» در سنِ 19-20سالگی، در لباسِ سربازی. یادگارهایی مربوط به چهل و اندی سالِ پیش.
این‌بار صدای اذان و زنگِ ساعت را با هم می‌شنویم. [13]
منوچهر، در معیتِ بچه‌هایی که راهیِ مدرسه‌اند در حالی‌که چتر در دست دارد به سمتِ اداره می‌رود.
در مقابلِ اداره‌، کارمندی جوان به او سلام می‌کند و در حالی‌که پک‌هایی تند به سیگارش می‌زند می‌پرسد: «امروز چی؟ بارون می‌آد؟» منوچهر تأیید می‌کند. [14] جوان می‌گوید: «پریروز هم گفتی، اما نیومد.» منوچهر اعتنایی نمی‌کند. [15] نامه‌ای اداری می‌نویسد و اطلاع می‌دهد که برای مدتی به تهران می‌رود. [16]

منوچهر می‌داند که خسرو از زمانِ جنگ به تهران رفته و دیگر خبری از او نشده است. تلفنی نشانی‌اش را می‌گیرد. [19]

تیغ و آینه، و صورتی کف‌آلود: الله اعلم
منوچهر با صورتی کف‌آلود به ریش‌زدن نشسته و این‌بار موهای بلندِ ابرویش را نیز کوتاه می‌کند.
به آسمان می‌نگرد. ابری است. لباس‌هایش را جمع می‌کند. [20] چتر و چمدانش را برمی‌دارد و بارانی به تن می‌کند. می‌خواهد خلوتِ ناآرامِ وجودش را به عزمِ حضور در شلوغیِ میدانی آزادتر ترک کند. عازمِ تهران می‌شود.
منوچهر در ازدحام و شلوغیِ میدانِ آزادی، نشانیِ «پامنار» می‌دهد که می‌گویند: «حاجی از این‌جا نمی‌برن، بگو دربست». [21]
در پامنار، پیرمردی کلنگ به‌دست به‌جای خسرو، «نیلوفر»ی حامله را نشانش می‌دهد که مشغولِ چرخاندنِ آتش برای بساطِ منقلِ خسرو-نامی است. [23] منوچهر از «نیلوفر»، نامِ فامیلِ همسرش را می‌پرسد، نمی‌داند. [24] گویی قصد دارد به منوچهر بفهماند که اگر به‌دنبالِ بختت آمده‌ای، فرقی نمی‌کند که نامِ فامیلت «رهنما» باشد یا نباشد، چون در گذرِ «هزارخانی»‌ها [94] اگر هزار-فامیل نباشی، ره-گم‌کرده‌ای بیش نیستی.
منوچهر در حالی که لبخندِ گیج و مبهوتی بر لبش نقش‌بسته است، در ازدحامِ عده‌ای که یک عروس را مشایعت می‌کنند گم می‌شود [25] و در حالی‌که گرسنه است به معبرِ دختری عصبانی می‌رسد، دختری که دل‌واپسِ بهداشتِ خصوصی‌اش در کلینیک‌های عمومی است. نامش «مهسا» است [27] و منوچهر او را دوباره در لابیِ یک هتل به‌نام «کیان» ملاقات خواهد کرد. در جستجوی سرپناهی برای شبِ اول و گیج از پاسخ‌های پسرداییِ «خسرو» درباره‌ی کار و وضعیتِ تأهل او. پاسخ‌ها را نمی‌دانیم. [28] منوچهر اتاقی در هتلِ کیان کرایه می‌کند. اتاقی که پنجره‌اش خراب است و حضورِ پشه‌ها اعصابش را خرد کرده و نمی‌تواند بخوابد. [34] نیمه-شب از همان دخترِ عصبانی، پشه‌کشی چندش‌آور می‌گیرد [36] و فردا صبح که با گردنی خشک‌شده و کج، برای خوردنِ صبحانه به کافه رستورانِ هتل می‌آید مهسا را می‌بیند که کنارِ پنجره‌ی لابی نشسته و مشغولِ درست‌کردنِ «گردنبند» است.
مهسا با مشاهده‌ی وضعِ منوچهر از کیفش یک قرص در می‌آورد. «یه دونه از این بخورین، خوب می‌شه.»
منوچهر: «من هیچ‌وقت قرص نمی‌خورم.» [38]
مهسا نگاهی به بیرون می‌کند و خودش قرص را می‌خورد و بدونِ مقدمه می‌گوید: «شما می‌آین داییِ من بشین؟»
منوچهر جا می‌خورد و از خدمه‌ی هتل، چگونگی رفتن به پامنار را می‌پرسد. [38]
مهسا می‌گوید: «خودم می‌برمتون... فقط یک نصفِ روز دایی‌ام شین.»
منوچهر: «من بلد نیستم خانم.» و عازمِ خانه‌ی خسرو می‌شود.

نیلوفر، مشغولِ سبزی-پاک‌کردن است. پیرمردِ دیروزی پیدا نیست. پیرمردِ دیگری مشغول خواندنِ نماز است و نامِ پسرِ او نیز خسرو است.
نیلوفر پیرمرد را زیرِ نظر دارد و هر بار عددی را اعلام می‌کند: «رکعتِ پناه و هفتم...» و با هر اعلام، تربچه‌ای را در سبد می‌اندازد. اسماعیل، پیرمردِ دیروزی با تکه‌ای کاغذ سر می‌رسد: «بهش نگی آدرس‌شو از من گرفتی ها.» [39] و نشانیِ محلِ کارِ صاحب‌خانه را می‌دهد؛ حمامِ حاج‌محمودی. «رکعتی دویست تومان، برای مرده‌ها و زنده‌ها.»
خسرو تشکر می‌کند و می‌پرسد برای رفتن به حمام از کدام‌طرف باید برود؟ [40]
حاج‌محمودی به منوچهر می‌گوید: «نمره بگیر الآن می‌آم. اگر هم مهلتِ حمومِ دومادی می‌خوای باید روز و ساعت‌شو...»
منوچهر: «نه حاج‌آقا، یه آدرس می‌خوام... واجبه... [41] نشانیِ خسرو دوانی که هفت‌هشت‌سالِ پیش در خانه‌ی پامنارتان مستأجرِ شما بوده.» [42]
حاج‌محمودی: «فقط یه امانتی‌اش پیشِ منه. چهار سال مستأجرِ من بود، هفت‌بار مأمورها ریختن تو خونه. علافِ ناصرخسرو بود. تو کارِ داروی نایاب و تاریخ-گذشته. اما سه سالِ پیش برای آخرین‌بار که دیدمش، کروات زده بود و موتورِ گازیش ماشینِ ژاپنی شده بود. برای محموله‌ای مجاز می‌خواست تمامِ خانه را یک‌جا اجاره و انباری کند. [43] مجوزِ وزارتِ بهداشت داشت جعلی یا واقعی نمی‌دونم. ندادم. هفت‌هشت سالِ پیش که دستگیر شد یک کارتن ازش باقی مانده بود که سه سال پیش هم گفت می‌آد می‌بره اما نیامد.» [44]
منوچهر: «آن موقع زن داشت؟»
محمودی: «الله اعلم.»
منوچهر کارتنِ امانتی را می‌گیرد: یک پیژاما و زیرپوشِ رکابی. یک شورتِ مردانه. جعبه‌ای دستمالِ کاغذی. دو تُنِ ماهی. یک کنسروِ لوبیا و چند عکس. و یک سوتینِ سایزِ بزرگ.
منوچهر، آشفته و بغض‌کرده در بخارِ حمامِ هتل محو می‌شود در حالی‌که جا خورده است. [45] و مهسای آشفته‌حال در میدانِ «انقلاب» پیدا می‌شود که به خاطرِ بر سر داشتنِ کلاه، به جرمِ بدحجابی بازداشت شده و او را به اداره‌ی مبارزه با مفاسدِ اجتماعی می‌برند. [50] در حالی‌که دقایقی پیش از آن کیفِ پولش توسط کیف‌قاپ‌های موتورسوار ربوده شده است [51] چندی پیش‌تر نیز مادرش را در هلند جا گذاشته [90] و نمودِ پدرش را به خاطره‌ای دفن‌شده در حیاطِ مادربزرگش تبدیل کرده است. [98] مادربزرگی که برای درکِ چنین فواصل و مفاصلی قدری زیادی فرتوت و زمین‌گیر شده است. [46]
منوچهر. بدون چتر. در لابی هتل: «من وقتِ دردسر ندارم.» [47]
صدای رعد و برقی شدید...؟ [101]

تیغ و آینه، و صورتی کف‌آلود: احتمالِ بارشی کینگ‌سایزی
منوچهر در حمامِ هتل مشغولِ تراشیدنِ ریش است [73] و چه‌بسا دوباره فکری تمامِ ذهنش را به‌خود مشغول کرده است. پسری را گوشواره بر گوش در اداره‌ی مبارزه با مفاسدِ اجتماعی می‌بیند. دستمالی از جیبش درمی‌آورد تا گوشواره‌ی خونی را بیرون آورد اما گوشواره له شده و گیر کرده. پسر که تردیدِ منوچهر را می‌بیند می‌گوید: «بابام زده.»
حاج‌آقای ستاد مبارزه با مفاسدِ اجتماعی می‌گوید: «نه آقا! دفعه‌ی اول نیست. پس لاید دو دفعه‌ی قبل یکی دیگر را آورده و جای شما به ما قالب کرده؟ حالا حق دارم ادعای تقلب و دروغگویی و هزارتا چیزِ دیگه بکنم؟» [48]
منوچهر به خود می‌آید و به‌عنوانِ داییِ «مهسا اقبالی» به واحدِ جریمه راهنمایی می‌شود. [49]
مهسا قبضِ جریمه را از م��وچهر می‌گیرد: «الآن ندارم ولی میدم بهتون. یه جا دو میلیون طلبکارم. ویزیتورشون بودم.»
منوچهر: عجله‌ای نیست. [51]
مهسا: «بله اون‌ها هم همینو میگن؛ چه عجله‌ایه خانم! [52] چشم جورش می‌کنیم. یه کم فرصت بدین.» [53] مهسا به سختی نفس می‌کشد و یک مجریِ لوس در رادیو از همه‌چی تعریف می‌کند. [54]
مهسا: «می‌شه به مادربزرگم بگین که دکترم هستین و حالم خوبه و همین روزا از کلینیک در می‌آم؟»
منوچهر بازهم غافل‌گیر شده.
مهسا: «آره... از شهرستان نیومدم. از یه کلینیکِ روانی اومدم. قرار بوده یک ماه اون‌‌جا بستری باشم. [56] طاقت نیاوردم زدم بیرون.»
مهسا در فیس بوک، دو نفر را به اسمِ خسرو دوانی پیدا می‌کند: «اینا نیستن؟... اولی که نبود. دومی هم که عکس نداره و ایران نیست، اما هزارتا دوستِ ثبت‌شده داره.»
منوچهر تعجب می‌کند. [62] «مگه هزارتا دوست می‌شه؟»
تصمیم می‌گیرند تا با موتور سه‌چرخه‌ی رحیم‌آقا آشپزِ هتل، در کوچه-پس‌کوچه‌های ناصر خسرو عکسِ دوران سربازیِ خسرو را نشان دهند و سراغ بگیرند.
منوچهر دردِ دل می‌کند: «محلِ زندگیِ خسرو از ما خیلی دور بود. [63] اما هر روز تو کوچه‌ی ما بود. چون عاشق یکی از دخترهای محل شده بود. اما جرأت نداشت بهش بگه. رفت سربازی و به آدرسِ من چند نامه برای آن دختر نوشت. نامه‌ها را نمی‌دادم به دختر و خودم جای او به خسرو جواب می‌دادم. کار که بالا گرفت. از طرفِ خودم برایش نوشتم که دختره داره ازدواج می‌کنه. از سربازی که برگشت، موضوع را فهمید.»
مهسا: «جای دختره چی می‌نوشتی براش؟»
منوچهر پاسخ نمی‌دهد. [64]
[...]


منوچهر: «هوا ابریه... شاید بارون بباره!»
کاوه با خنده: «آره، بارونِ اسیدی!» [79]
مهسا بغض کرده و سرش را به شیشه‌ی یک تاکسی تکیه داده است. [80]

[Shervin R · Rating 5 out of 5]

يكى از بهترين فيلم هاى تاريخ ايران ✌

[Homa · Rating 4 out of 5]

احساسی که توی کل کتاب موج میزد خیلی گیج و مبهم اماخوشایند بود.من که از خوندن اینجور کتابایی که دقیقا تهش میفهمی چی به چی بوده لذت میبرم.