ว่างยังวุ่น: ชนชั้น เพศสภาพ และเวลาว่างของผู้หญิง

by สมสุข หินวิมาน

มีคำกล่าวในทำนองที่ว่า ในยุโรปยุคโบราณ ความสำเริงสำราญจากกิจกรรม “ยามว่าง” ของชนชั้นสูงเป็น "ของขวัญ" ที่ได้มาจากการคุกคามชีวิตและอิสรภาพของบรรดาทาส “เวลาว่าง” จึงเป็น “โอกาส” ให้ใครสักคนได้เลือกใช้อย่างอำเภอใจ ที่อาจต้องแลกมาด้วย “การกดขี่” ใครอีกคนหนึ่ง

หนังสือเล็กๆ เล่มนี้ พยายามชี้ให้เห็นว่า กว่าที่ผู้หญิงสักคนจะมีเวลาว่าง มิใช่เรื่องที่ได้มาโดยง่าย เพราะชีวิตครัวเรือนในปัจจุบัน “ของขวัญ” ในวันว่างๆ ของสามีและลูกๆ อาจต้องแลกมาด้วยชีวิตและอิสรภาพของผู้หญิงหรือทาสประจำครอบครัวนั่นเอง

Genres: Feminism

128 pages, Paperback

Published October 1, 2015

Reviews

[Makmild · Rating 3 out of 5]

เล่มนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการพักผ่อนทั่วไป แต่เป็นการวิเคราะห์เชิงวิชาการที่อ่านสนุกโดยผู้เขียนตั้งคำถามว่า "เวลาว่าง" ของผู้หญิงมีอยู่จริงไหม? เพราะในขณะที่ผู้ชายอาจจะมีเวลาพักผ่อนหลังเลิกงาน แต่ผู้หญิงมักจะต้องเผชิญกับ "งานที่มองไม่เห็น" หรือการทำงานบ้านและดูแลครอบครัวต่อ เวลาว่างของผู้หญิงจริงๆ จึงไม่ใช่เวลาว่างอย่างแท้จริง แต่เป็น เวลาว่างที่ถูกนิยามผ่านสายตาคนอื่นเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการทำกับข้าว พับผ้า หรือการดูแลความเรียบร้อยในบ้าน โดยใช้สื่อต่างๆ หรือตัวอย่างข้างเคียงของผู้เขียนในการวิเคราะห์ อาจจะเฉพาะเจาะจงไปที่ชนชั้นกลางในภาคกลางมากกว่าจะเป็นผู้หญิงชนชั้นอื่นและในภูมิภาค แต่โดยรวมแล้วก็เป็นเรื่อง "เวลาว่าง" ของผู้หญิงในช่วงระยะเวลาหนึ่ง (ก่อนปี 2560)

ตอนอ่านก็รู้สึกว่าโครตจะจริง แม่เราไม่เคยว่างจริงๆ เวลาว่างของแม่ก็ยังเข้าครัวไปทำอาหาร หรือทำซึ่งอื่นๆ กว่าจะได้พักจริงๆ คือก่อนนอน เปิดดูนิตยสารสกุลไทยเพื่อตอกย้ำว่านี่คือสิ่งที่ถูกต้องของการเป็นผู้หญิง เรียกได้ว่ากรอบเวลาของผู้หญิงถูกหล่อหลอมจากสื่อและค่านิยมสังคมในช่วงนั้น

แล้วช่วงนี้ล่ะ? เวลาว่างของผู้หญิงเท่าเทียมกับผู้ชายมากขึ้นหรือยัง? เราคิดว่า พูดยาก ถึงแม้ว่าในช่วงเวลาปัจจุบัน (2569) ค่านิยมสังคมนั้นเปลี่ยนไปแล้ว ยุคก่อนหน้านั้น เวลาว่างอาจจะถูกกำหนดโดยเพศสภาพก็จริง แต่ปัจจุบัน เวลาว่างกลับถูกกำหนดโดยอัลกอริทึมแทน ถ้าถามว่าเท่าเทียมมั้ย ก็คงเท่าเทียมในแง่ของสภาพเศรษฐกิจที่ผู้ชายและผู้หญิง (รวมไปถึงเพศสภาพอื่นๆ) จะต้องโชว์เวลาว่างเพื่อสร้างตัวตนมากกว่า

เราคิดว่าเวลาว่างในปัจจุบันตอนนี้ที่ถูกกำหนดโดยเพศสภาพได้เลือนหายไปและทดแทนด้วยภาระทางเศรษฐกิจและชนชั้นมากกว่าว่าจะใช้แบบไหนเพื่อได้รับการยอมรับ เวลาว่างจึงไม่เคยเป็น "เวลาว่าง" อย่างแท้จริงไม่ว่าจะยุคสมัยใดก็ตาม

เป็นอีกเล่มที่ถึงแม้จะถูกเขียนมานานแล้วแต่ประเด็นยังน่าสนใจและต่อยอดได้อีกเยอะค่ะ สนุกดี

[Bannarot · Rating 4 out of 5]

4 - งานวิชาการเล่มบางๆ ของอาจารย์สมสุขที่ตั้งประเด็นขึ้นมาอย่างน่าสนใจ การหันมาใส่ใจกับ "เวลาว่าง" ที่ด้วยนิยามของมันเองแล้วไม่ได้ต้องการความใส่ใจ จึงเป็นการตั้งคำถามที่สนุก และยิ่งโฟกัสไปที่ "ผู้หญิง" มันยิ่งเห็นถึงมายาคติบางอย่างที่แม้แต่ผู้หญิงเองก็ยากจะเท่าทัน เพราะทำมันไปเรื่อยๆ จนกลายเป็นวิถี รู้ตัวอีกทีก็อยู่ในนั้น สมาธานหน้าที่นั้น

เวลาว่างที่ดูจะเป็นช่วงแห่งความเบาสบาย กลับกลายเป็นเวลาที่ผู้หญิงถูกเอารัดเอาเปรียบอย่างแนบเนียน

[Thanakharn Juntima · Rating 4 out of 5]

“เวลาว่าง” ดูเหมือนเป็นหัวข้อที่ไม่น่าจะมีประเด็นให้พูดถึงอะไรได้มาก เช่นเดียวกับการมองหาเรื่องสั้นบนกระดาษเปล่า แต่งานวิจัยของ สมสุข หินวิมาน ชี้ให้เห็นว่า เวลาว่าง ไม่ใช่เรื่องว่างๆ เปล่าๆ เสียแล้ว เพราะเวลาที่เกิดจาก “นาฬิกา” ประดิษฐกรรมแห่งโลกสมัยใหม่ได้บงการร่างกายและวิถีชีวิตให้หมุนไปตามหน้าที่ของมนุษย์ยุคโลกาภิวัตน์ เวลาว่าง และ เวลางาน จึงสัมพันธ์กับตัวแปรอย่างชนชั้น อายุ และเพศสภาพ จนแยกไม่ออก ซึ่งหนังสือเล่มนี้เน้นให้เห็นว่า เพศหญิง โดยเฉพาะบทบาท “เมีย” และ “แม่” กลายเป็นปัจเจกชนที่เหมือนจะมีเวลาว่าง แต่ไม่เคยว่างอย่างแท้จริงเลยเพราะอะไร (คำเตือน: ผลข้างเคียงจากการอ่านอาจทำให้คุณมองผู้หญิงในบ้านด้วยสายตาที่เปลี่ยนไป)

[Nhischarnun Nunthadsirisorn · Rating 4 out of 5]

วิชาการอ่านง่าย อ่านสนุก.

[Usanisa · Rating 4 out of 5]

งานดัดแปลงจากงานวิชาการ สั้นๆ อ่านง่าย แล้วคุณจะได้รู้ว่าสำหรับผู้หญิงใน 'เวลาว่าง' มีงาน. แต่ในเวลางานไม่มีเวลาว่าง

[Haritlak · Rating 4 out of 5]

ชื่อหนังสือคือการสรุปความเวลาว่างของผู้หญิงได้ดีมากๆ เพราะในความว่าง (เวลาที่ไม่ทำงาน) ของผู้หญิงไม่ได้ว่างจริงๆ โดยเฉพาะผู้หญิงที่มีหลายบทบาท (แม่ เมีย) เวลาว่างที่อยู่แค่ในบ้านหรือถ้าออกไปข้างนอกก็ยังมีความเกี่ยวข้องกับหน้าที่ในบ้าน งานบ้านถูกมองเป็นงานของผู้หญิงโดยอัตโนมัติ เป็น unpaid labor แถม underappreciated เพราะคนมองว่าเป็นหน้าที่ของแม่ที่ต้องทำ

context ในหนังสือรวบรวมมาจากงานวิชาการที่อาจจะไม่ได้ทันสมัยมาก (ก่อน 2020) แต่ก็ยังคงเป็นภาพของสังคมปัจจุบัน ตอนอ่านอดคิดไม่ได้ถึงผู้หญิงในยุคปัจจุบันและในอนาคตที่มีแนวโน้มจะไม่มีครอบครัว ไม่มีลูกและอยู่ตัวคนเดียว แบบนี้เวลาว่างจะเป็นของเราอย่างแท้จริงหรือยังนะ..

[wanderingmoodeng · Rating 5 out of 5]

ครอบคลุมกว้างขวางหลายแง่มุม ข้อมูลความรู้แน่น อ่านสนุก:-)