Ο Αλέκο εφέντης φτάνει απ’ τη Φώκαια της Μικρασίας, το 1914, στη Θεσσαλονίκη με τη γυναίκα και τα πέντε παιδιά του, ανάμεσά τους και τον έφηβο Θωμά.
Η ζωή του Θωμά θα συνδεθεί μ’ ένα βιολί που προέρχεται κι αυτό από τη Μικρασία. Οι δυο τους ανταμώνουν στα χώματα του προσφυγικού καταυλισμού στο Ζεϊτενλίκ, σ’ έναν απρογραμμάτιστο χορό που ξεσήκωσε η γκάιντα κάποιου Θρακιώτη πρόσφυγα. Το βιολί γίνεται η αφορμή για ένα ακόμη αντάμωμα: ο Θωμάς γνωρίζει την Ελβίρα, τη θυγατέρα ενός Εβραίου υφασματέμπορα, στη Σαλονίκη του Διχασμού και της μεγάλης πυρκαγιάς.
Ύστερα από μερικά χρόνια, ο Θωμάς, άντρας πια, και το βιολί συναντιούνται μ’ έναν ταγματάρχη του Κόκκινου Στρατού στις παγωμένες ερημιές της Ουκρανίας, κατά τη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου.
Ο άντρας και το βιολί περιπλανιούνται στην ταραγμένη Ευρώπη του Μεσοπολέμου. Ζουν παρέα στα χαμαιτυπεία του Βερολίνου, της μητρόπολης των παθών, την εποχή της ανόδου των ναζί. Τα γυρίσματα της μοίρας τούς φέρνουν στην αναρχική Βαρκελώνη του 1936, στα χρόνια του ισπανικού εμφυλίου, την ημέρα της κηδείας του Μπουαναβεντούρα Ντουρούτι.
Περίπου τρία χρόνια μετά, η περιπλάνηση συνεχίζεται…
Ο Μιχάλης Μπουναρτζίδης γεννήθηκε το 1947 στην Ξάνθη, όπου και τελείωσε το σχολείο. Σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Κατέχει τίτλους μεταπτυχιακών σπουδών και έχει γράψει εργασίες πάνω στις θετικές επιστήμες και στα οικονομικά. Το 2010 κυκλοφόρησε το πρώτο του μυθιστόρημα, "Προσευχή για τις καινούργιες πατρίδες".
Αν και το διάβασα σε χρόνο ρεκόρ αναλογικά με το μέγεθος του δε μπορώ να πω ότι ήχησε στα αυτιά μου κάποια ιδιαίτερη μελωδία από το βιολί της ιστορίας μας. Εξαιρετική πραγματικά η δουλειά του συγγραφέα στο κομμάτι έρευνα αλλά και στη ροή του λόγου του, δεν ξέρω μου έβγαλε ένα ήθος μέσα από το γράψιμο του δυστυχώς όμως σαν σύνολο ιστορίας δεν κατάφερε να με συγκινήσει και να μου προκαλέσει κάποιο ιδιαίτερο συναίσθημα. Ίσως οι πολλές πληροφορίες και ιστορικές αναφορές λειτούργησαν ανασταλτικά όσο αφορά τους κεντρικούς ήρωες και δεν ήταν λίγες οι φορές που ένιωσα ότι η δική τους ιστορία χανόταν ειδικά όσο προχωρούσε το βιβλίο. Νομίζω ότι με που έκλεισα το βιβλίο ήταν από τις λίγες φορές που δεν είχα κάποια σπουδαία ανάμνηση να κρατήσω. Πέρασε και δεν ακούμπησε.
Σε αυτό το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται η ζωή του Θωμά που αγάπησε ένα βιολί και το μετέφερε παντού μαζί του. Ένα κείμενο γεμάτο περιπέτειες ενός παιδιού που επέζησε από την πυρκαγιά στη Θεσσαλονίκη το 1916, πολέμησε στην Ουκρανία, έζησε το σκληρό ρωσικό μέτωπο στις εμφύλιες διαμάχες της εποχής και κατέληξε στη Βαρκελώνη που αναλώνεται σε έναν ανελέητο εμφύλιο. Παράλληλα, εκτυλίσσεται η πορεία της αγαπημένης του Θωμά, της Εβραίας Ελβίρας, από την οποία αποκόπηκε βίαια όταν κλήθηκε να υπηρετήσει στον στρατό και δεν κατάφεραν να ανταμώσουν ποτέ ξανά. Ώσπου στη Βαρκελώνη....
Οι πρώτες σελίδες μέχρι το έτος 1918 με κράτησαν και διάβασα το κείμενο απνευστί. Πολύ ωραία τοποθετημένη η οικογένεια του Αλέκο εφέντη, οι δυσκολίες του στην Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία, ο αγώνας του στη Θεσσαλονίκη. Καλογραμμένες οι ζωές των πρωταγωνιστών και ο έρωτας με την Ελβίρα ακριβοδίκαιος. Το λεξιλόγιο του συγγραφέα, τα καλολογικά στοιχεία, η τοποθέτηση στον χώρο και τον χρόνο ήταν άψογα. Παράλληλα με την ιστορία της Θεσσαλονίκης εξελίσσεται και η ιστορία της Βαρκελώνης, οπότε ήθελα να μάθω πώς κατέληξε εκεί ο Θωμάς, πώς βρέθηκαν με τον Ρώσο Μαξίμ σύντροφοι στις μάχες. Η κηδεία του Χοσέ Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι, αναρχικού του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, ήταν πολύ παραστατική.
Δυστυχώς όμως από κει και πέρα το κείμενο δε με τράβηξε καθόλου. Πολεμικές συρράξεις, μάχες, χιλιάδες ιστορικά στοιχεία για τη Ρωσία και την Ουκρανία, τη στρατιωτική και πολιτική τους διοίκηση, πάμπολλες πληροφορίες για την ιστορία της Ευρώπης και πάρα πολλές λεπτομέρειες γύρω από τα πρόσωπα και τα πράγματα του ισπανικού εμφυλίου που αναλύθηκε ενδελεχώς! Δεν εντόπισα σκηνές που θα με βοηθούσαν να πάρω μια ανάσα από τα δρώμενα, σε πολλά σημεία μάλιστα υπήρχαν μακροσκελέστατες παράγραφοι. Ο Θωμάς και η Ελβίρα ήταν λες και έπαιζαν πίσω από μια κουρτίνα που δε με άφηνε να απολαύσω και να ζήσω την ιστορία τους. Σαφέστατα σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα πρέπει να υπάρξουν και πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο, όχι όμως εις βάρος της πλοκής και όχι σε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες που ένας μέσος αναγνώστης δεν μπορεί να χωνέψει. Ειδικά από τη στιγμή που στο μυθιστόρημα αναφέρονται ιστορίες και γεγονότα λιγότερο γνωστά στο ελληνικό κοινό (εμφύλιος Ισπανίας και η Ρωσία μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση) και ίσως τολμήσω να πω και ξένα ως προς τη δική μας ιστορική πορεία, πρέπει να υπάρχει κάτι, μια σπίθα, ένα «δώρο» σε όποιον θελήσει να διαβάσει αυτό το μυθιστόρημα. Τρομερή η μελέτη του συγγραφέα, σίγουρα επίπονη η διαδικασία να τιθασευτεί το υλικό, αξιέπαινο το παράρτημα που τοποθετεί σε ενιαία αλφαβητική σειρά τα πρόσωπα και τις οργανώσεις που περνάνε από το μυθιστόρημα, προσωπικά όμως δεν εξέλαβα κάτι ιδιαίτερο και αναγκάστηκα να σταματήσω το διάβασμα πολύ πριν τελειώσει το βιβλίο.
Μικρασία, Θεσσαλονίκη, Διχασμός, Ουκρανία, Κόκκινος Στρατός, Μεσοπόλέμος, Ναζί, Βαρκελώνη, Ισπανικός Εμφύλιος, κηδεία του Μπουαναβεντούρα Ντουρούτι και Χοσέ Αντόνιο Πρίμο δε Ριβιέρα. Μπορείτε να φανταστείτε τί σχέση έχουν όλα αυτά μεταξύ τους; Πρόκειται για τη «ραχοκοκκαλιά», στην οποία στήνεται το νέο μυθιστόρημα του Μιχάλη Μπουναρτζίδη «Περιπλάνηση ενός βιολιού», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος. Μπορούμε να σας εξάψουμε και άλλο τη φαντασία, λέγοντάς σας πως κυρίαρχο στοιχείο του βιβλίου είναι ο έρωτας! Πρόκειται για ένα βιβλίο, του οποίου ο τίτλος δε θα μπορούσε να είναι πιο εύστοχος, αφού εκτός από το βιολί, ο αναγνώστης περιπλανάται σε εποχές και τόπους αλλοτινούς και γίνεται ένα με τους πρωταγωνιστές του βιβλίου.
Ένα αριστουργηματικό έπος! Ένα συγκλονιστικό ταξίδι! Μια αξιοσημείωτη ιστορία αλληλοεφαπτώμενων ζωών, η οποία ανήκει στο είδος του ιστορικού μυθιστορήματος και μας ταξιδεύει νοερά από την Φώκαια της Μικράς Ασίας στην προσφυγική Θεσσαλονίκη (1914), την εμπόλεμη Ουκρανία (1919) και τέλος τον Ισπανικό εμφύλιο (1936).
Κεντρικοί Χαρακτήρες του βιβλίου : Ο Μικρασιατικής καταγωγής Θωμάς και η Εβραία Ελβίρα, μέσα από τα βιώματα των οποίων καλούμαστε να βιώσουμε τα χρονικά του Μεσοπολέμου και το κλίμα πολιτικής αναταραχής που επικρατεί στην Ευρώπη λίγο πριν την άνοδο των Ναζί και τέλος τον αιματηρό Β παγκόσμιο Πόλεμο.Όπως και μας προϊδεάζει το εξαιρετικό εξώφυλλο του βιβλίου,που αναπαριστά με περίσσια χάρη τον πρωταγωνιστή μας να ισορροπεί ανάμεσα στις λεπτές γραμμές του πενταγράμμου και την θηριωδία των πολεμικών συρράξεων.
Ο κεντρικός άξονας της αφήγησης του βιβλίου χωρίζεται σε δυο επιμέρους τμήματα, που εξελίσσονται και εναλλάσσονται παράλληλα. Τα γεγονότα που διαδραματίζονται μετά το προσφυγικό καλοκαίρι του 1916 και τα δρώμενα της Ισπανικής επανάστασης το 1936.
Η γλώσσα του κειμένου πλούσια από το λεξιλόγιο της Θρακικής παράδοσης ενώ το ύφος του, σεβαστό τόσο για τους ήρωες της ιστορίες , όσο για τους επικείμενους αναγνώστες.
Οι περιγραφές των πόλεων, οδών, και γεγονότων, ολοζώντανες σαν θαρρείς πως το κρύο σε περονιάζει στα Ουκρανικά χαρακώματα προσπαθώντας να βρεις έναν τρόπο διαφυγής από την καταδιωκτική μανία του εχθρού. Η έρευνα και η μελέτη του συγγραφέα, φαίνεται τόσο εμπεριστατωμένη.
Χαρακτήρες ανθρώπινοι.. Εμποτισμένοι με αξίες και ιδανικά, οι οποίοι παλεύουν με τους προσωπικούς δαίμονες, την αντιμετώπιση από το κοινωνικό περιβάλλον αλλά και τις κακουχίες των ατελείωτων μαχών.
Αξιοσημείωτο είναι να υπογραμμίσουμε, τις αθάνατες ιδέες και την σκιαγράφηση των τα υψηλών ιδανικών πότε για ένα καλύτερο αύριο, για ένα δίκαιο και ανώτερο σκοπό και πότε για την γεωπολιτική εκμετάλλευση και απόλυτη κυριαρχία.
Κοινός παρανομαστής της περιπλάνησης στα πεδία μαχών το βιολί και η σαγηνευτική μελωδία του, το οποίο γλώσσα και θρησκεία δεν γνωρίζει, ενώ το κέδρινο δοξάρι του όχι μόνο κατευνάζει αιμοσταγείς εκτελεστές αλλά εξιλεώνει και χαμένες ψυχές που έχουν θυσιαστεί στον βωμό της ανιδιοτελής πίστης μιας ιδέας ή ηθικής αρχής.
Εμβαθύνοντας στο κείμενο..
Αρχικά η πένα του συγγραφέα περιστρέφεται γύρω από την οικογένεια του Αλέκο αφέντη η οποία κυνηγημένη από το μίσος του ξεριζωμού βρίσκει καταφύγιο στον προσφυγικό καταυλισμό Ζέιτενλικ (Ευκαρπία) της Θεσσαλονίκης. Η φτώχεια, ο αγώνας για επιβίωση και αναστήλωση της νέας ζωής του σκιαγραφείται με άψογη περιγραφική ικανότητα πάνω στο διαπολιτισμικό καμβά της νύφης του Θερμαϊκού. Όπου, όχι μόνο κάνει την δυναμική εμφάνιση της η Εβραϊκή εμπορική κοινότητα καθώς ο κος Μπουναρτζίδης προσπαθεί να μας εντρυφήσει στην καθημερινότητα της Ελβίρας, αλλά και πλήθος οι κάτοικων με καταγωγή από τις Βαλκανικές γειτονικές Χώρες λόγου του πολέμου (Σέρβοι, Βούλγαροι, Τούρκοι).
Κι καθώς η ανάγκη για οικονομική και ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ ατόμων με διαφορετική εθνική ταυτότητα είναι απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία της Ελληνικής κοινωνίας, η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης , από την μια “σαρώνει” τα όνειρα των χαρακτήρων και από την άλλη φουντώνει σαν λαίλαπα ο έρωτα των δυο νέων. Τα νεανικά σκιρτήματα , οι φευγαλέες ματιές, το πρώτο εύθραυστο χτυποκάρδι πίσω από το παράθυρο της Ελβίρας με θέα στο κατώφλι της οικείας της μαντάμ Ζανέτ..
Ένας δεύτερος σταθμός στην ιστορία μας είναι ο Ισπανικός εμφύλιος (1936-1939).Με σημείο αναφοράς την κηδεία του Ντουρούτι και την λαοθάλασσα που παρευρέθηκε στην πλατεί�� της Βαρκελώνης για να αποδώσει τον ύστατο φόρο τιμής. Στο Ύστατο Χαίρε θα συναντήσει ξανά στο παιχνίδι της μοίρας, την κατά 17 χρόνια ωριμότερη Ελβίρα και μέσα αριστοτεχνικά δομημένη παρουσίαση-κόσμημα της λογοτεχνίας, με αρωγό την εξέλιξη της ιστορίας, τις περιγραφές καταστάσεων,τις ιστορικές αναδρομές, την εξιστόρηση γεγονότων, τις συγκρίσεις για την κτηνωδία και την μακαβριότητα του πολέμου, οι αναγνώστες θα μάθουν απόκρυφες πληροφορίες για το παρελθόντων ηρώων (φιλονικίες-συγκρούσεις-οικογενειακές σχέσεις) και την έκβαση του συγγραφικού έργου.
Χάρη στην μαγεία την μαγεία της περιγραφής και διαφορετικούς τρόπους αφήγησης, θα ενωθούν τα κομμάτια του παζλ θα που κρατούν με τόση αγωνία τον αναγνώστη .Θα βρεθεί στην Οδησσό και μπρος στην κτηνωδία του απελευθερωτή Κόκκινου στρατού. Μπολσεβίκοι, φασίστες, αναρχικοί φτάνουν έως και την Ιβηρική Χερσόνησο .Θα προβληματιστεί για τα δεινά του εμφυλίου, για την ορθή κρίση της λογικής του σωστού ή του λάθους .. Θα αναπολήσει “στιγμές” ορόσημο στην ζωή κάθε χαρακτήρα αλλά και της ευρωπαϊκής Ιστορίας, καθώς θα ανακαλύψει γεγονότα που παρέμεναν κρυφά για χρόνια.
Ένα ιστορικό μυθιστόρημα με πολιτικές απολήξεις και το θεσμό της αγάπης, ιερό φυλακτό! Μεθυσμένο από την μελαγχολική μουσική του βιολιού, η οποία εξιστορεί πάθη και θυσίες, με την ελπίδα να αναδύεται ως υπέρτατο αγαθό μέσα από τρομακτικές απώλειες..