نهضت ادبی ایران در عصر قاجار

by ابراهیم صفایی

سال نشر: نامعلوم - چاپ اول کتاب ظاهرا در سال 1333 توسط چاپخانه راستی در 79 صفحه چاپ شده است. این نسخه چاپ دوم است

112 pages, Unknown Binding

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 2 out of 5]

کتابی است که به شعرا و نثرنویسان دوران بازگشت ادبی در عصر سلطنت و ادب نوازی فتحعلیشاه، محمد شاه و ناصرالدین شاه قاجار می پردازد. کتاب سوای مقدمه ای چند صفحه ای که مختصرا به کلیات شرایط ادبی آن دوران اشاره دارد، از ده بخش تشکیل شده که هر یک به شخصیتی می پردازد. افراد مورد بحث بدین ترتیب اند: 1) فتحعلیخان صبا؛ 2) معتمدالدوله نشاط؛ 3) صاحبدیوان؛ 4) وصال شیرازی؛ 5) قائم مقام فراهانی؛ 6)فاضل خان گروسی؛ 7) قاآنی؛ 8) فروغی بسطامی؛ 9) سروش؛ و در نهایت 10) محمودخان ملک الشعرا. هر بخش در واقع زندگی نامه ای است با چند نمونه از اشعار یا منثورات. خبری از تحلیل ادبی یا تاریخی سبک این افراد نیست

نویسنده به نظرم زیادی خوشبین است. اینجا و آنجا متذکر می شود که این شعرا از قدما چیزی کم ندارند و استقبال هایشان حتی در مواردی از متقدمین پیشی می گیرد

حاشیه: برخی اتفاقات تأمل برانگیز هم در این زندگی نامه ها هست. مثلا نقش قائم مقام فراهانی و عباس میرزا در عهدنامه ی ترکمانچای؛ خصومت قاآنی با امیرکبیر ( که مستمری اش را کاهش داد و سپس کلا قطع کرد؛ امیرکبیری که با اهل شعر و ادب میانه ای نداشت )؛ یا شکایتی که نویسنده می کند از دوران وزرات علی اصغر حکمت که در آن قبرها و آثار ظریف و چشم نواز از امام زاده ها و مقابر جدا و به موزه ها انتقال داده شدند و اموری از این دست. حتی در سطح کلی هم مقایسه کنید نفس ادب نوازی این سه شاه قاجار را با اندیشه ی ترقی امیرکبیر که شعر و مدح و ... را فدای نظم و پیشرفت کرد - راحت است پس زدن اشرافیت ادب دوست قاجاری زیر سایه پیشرفت و نظم امثال امیرکبیر - اما قضیه به این سادگی ها نیست