Een verslag van twee jaar Duitse vernietigings- en concentratiekampen. Jules Schelvis was een van de drie mannen die Sobibor overleefden. Ondanks alles hield hij vertrouwen in de mensheid.
Jules Schelvis (1921-2016) werd geboren in Amsterdam. In 1943 werd hij met zijn vrouw en haar familie via Westerbork gedeporteerd naar Sobibor. Hij had geluk en werd op verder transport gezet. Na omzwervingen via o.a. Lublin en Auschwitz keerde hij uiteindelijk in Nederland terug. Hij was auteur van het standaardwerk Vernietigingskamp Sobibor en van Binnen de poorten, een verslag van zijn omzwervingen. In 2009 en 2010 was Jules Schelvis een van de Nebenkläger bij het proces tegen de Oekraïense oorlogsmisdadiger Demjanjuk. In 2010 verscheen Ooggetuigen van Sobibor, een verzameling interviews met twaalf overlevenden van vernietigingskamp Sobibor. Op bol.com vind je alle boeken van Jules Schelvis.
Ik maakte een reis die mij een beetje dubbel doet voelen. Een reis naar het verleden, naar de jaren 1943-1945. Elke oplettende Hebbaner zal het onderwerp van mijn laatst gelezen boek wel al doorzien. Jules Schelvis nam mij mee naar zijn eigen persoonlijke verleden. Meer bepaald naar de twee jaar die hij doorbracht in verschillende concentratiekampen. Dit boekje vond ik in de ruilkast aan onze kerk maar het zal er niet meer naartoe gebracht worden. Het wordt opgenomen in mijn collectie boeken.
Jules Schelvis werd geboren in Amsterdam in 1921. Schelvis was van origine drukker en bleef dit uitoefenen tot aan zijn pensioen. Pas na zijn pensioen in 1982 durfde hij zijn eigen verhaal op papier te zetten.
Het verhaal In mei 1943 wordt Jules samen met zijn vrouw Rachel en haar familie opgepakt tijdens een grote razzia, en worden ze via Westerbork naar Sobibor gedeporteerd. Op een klein groepje mannen na word het volledige transport naar de gaskamers gebracht. Door zijn vak als drukker ontspringt Jules die gaskamers om dan via Dorohucza, Lublin,Radom en Auschwitz in Vaihingen/Enz te belanden. Van zijn groep blijven maar drie mannen in leven tegen dat ze bevrijd worden door de geallieerden. Vijftien vrouwen keerden ook terug uit de hel.
Mijn gedacht Ik heb al redelijk wat waargebeurde verhalen gelezen met de concentratiekampen als thema. Waar je meestal de gruwel, de ontberingen, het afzien al van quasi de eerste pagina voor de voeten gegooid wordt is dit bij Schelvis zijn verhaal niet zo. Hij vermeld het wel maar dan meer als een detail en niet als een hoofdonderwerp. Het hoofdonderwerp is hemzelf. Hij verteld zelf zijn verhaal op een sobere, integere manier. Geen verhaal om te choqueren maar meer om te educeren. Het verhaal leest wel vlot. Je wordt meegenomen in Schelvis zijn verhaal, en je verhuist gewoon met hem mee van kamp naar kamp. Het karakter van Schelvis komt goed naar buiten. Een man die de moed niet vlug laat zakken, ondanks dat hij weet wat er met zijn vrouw en familie gebeurt is in Sobibor. Hij zoekt naar methodes om zijn leven wat draaglijker te maken zonder zijn medelotgenoten te vergeten. Door de gruwel niet nadrukkelijk in beeld te brengen is zijn verhaal een ideale kennismaking met dit soort kampen voor zij die zich als leek tot dit soort verhalen wenden. Wat in andere boeken soms vergeten wordt is de terugkeer. Die wordt op het einde van het verhaal toch in beeld gebracht. De reis terug naar huis, naar de overgebleven familie.
Conclusie Een ideale instapper in de wereld van de concentratiekampen. De gruwel , de kommer en kwel als detail en de gevangene als onderwerp. Zeer goed geschreven, goed volgbaar. Een sober relaas van een reis door zeven kampen en gevangene Jules Schelvis die de moed nooit echt liet zakken om het te overleven.
Altijd leer ik wel iets bij op dit soort reizen. Reizen die gemaakt moeten worden om niet vergeten te worden. Nieuwe oorlogen nemen de plaats in van de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog. Oorlogen waarin dezelfde fouten gemaakt worden. Dit soort verhalen zal dus eigenlijk nooit stoppen met verschijnen. En daar vind ik dan van dat ze zeker moeten gelezen worden, besproken worden en nooit vergeten worden. Ik zal ze dan ook blijven lezen. Op naar een nieuwe reis in een ander boek.
4,5 ster! De enige reden dat ik het niet de volle 5 sterren geef is omdat ik graag wat meer emoties had gezien, het wordt allemaal vrij afstandelijk verteld. Anderzijds begrijp ik dat ook wel, het is misschien de enige manier voor de auteur om dit verhaal te KUNNEN vertellen. Want wat een verschrikking. Onvoorstelbaar dat dit allemaal zo kort geleden en in het "beschaafde" Europa heeft kunnen gebeuren. Wat ik ook zeer schokkend vond, ook al wist ik het natuurlijk uit eerdere boeken en verhalen, is dat er NUL hulp was voor de Joden die het hadden overleefd en die terugkeerden naar "huis" (tussen aanhalingstekens, want er woonden intussen andere mensen in). Tegenwoordig krijgen mensen die ooggetuige zijn van iets ergs al direct slachtofferhulp aangeboden, laat staan als je ZELF iets traumatisch meemaakt. Maar in die tijd was er helemaal niets van psychische hulp, of welke andere vorm van hulp dan ook, voor de slachtoffers die de vernietigingskampen hadden overleefd. Het is toch om je kapot te schamen. Zeer, zeer veel respect voor meneer Schelvis voor het schrijven van dit boek en het delen van zijn verhaal. Dit mag (en dat kan niet vaak genoeg gezegd worden) NOOIT vergeten worden.