حدیث خداوندی و بندگی، ضمن معرفی مفصل تاریخ بیهقی، که از شاهکارهای بینظیر نثر فارسی است، میکوشد مهمترین جنبههای این شاهکار را، از حیث تاریخی و ادبی و اجتماعی و روانشناختی، برای خوانندگان توضیح دهد. ضمناً ماجراهای مهم تاریخ غزنویان، چنانکه بیهقی روایت کرده است، در اینجا از نو و بر حسب توالی تاریخی مرتب شدهاند تا خوانندگان سر رشتهی رویدادها و حوادث را گم نکنند. شرح واژهها و جملههای دشوار و غامض در حاشیهی صفحات فهم متن را برای خواننده آسانتر میکند. نقشههای متعدد و توضیحاتی هم که ذیل نامهای تاریخی و جغرافیایی آمدهاند به او کمک میکنند که از فضا و مکان رویدادها تصویر و تصور روشنتری به دست آورد مخاطب این کتاب نهفقط استادان و دانشجویان ادبیات بلکه همهی کسانیاند که به تاریخ بیهقی علاقهمندند و میخواهند با این اثر بزرگ بهتر آشنا شوند و از خواندن آن بیشتر لذت ببرند
ریویوی من به طرزمعجزه آسایی ناپدید شد. پس دوباره مینویسم . برای آشنایی با تاریخ بیهقی که هیچگاه جرات نکرده بودم به سمتش بروم ، درکلاسهای دکتردهقانی شرکت کردم که بسیارخوب بود. کتاب حکایت خداوندگاران ( حاکمان ) و بندگان ( مردمان ) است . کتاب حکایت زندگی بیهقی ، آنچه براو گذشت ، دوستانش و دشمنانش ، سلوک او با آنها و گوشه های ازتاریخ به ویژه تاریخ غزنویان است . سلطان محمود و پسرانش . تاریخ که به هرجایش نگاه میکنی سیاست آمیخته است با دروغ ، تزویر ، قتل و...هرچه تاریخ ملتی قدیم ترو طولانی تر ، رسوبات گذشتگان آن قوم ، پایدارترو پیچیده تر..ماهم که الی ماشاءالله مورد هجوم اقوام غیر هم بوده ایم . ازداریوش که گفت : خدا این کشور را ، از دشمن ، از خشک سالی ، از دروغ حفظ نماید..تا امیرکبیر؟ که گفت : " کارکردن درایران مثل ماشین دودی است .تاوقتی ایستاده کسی کارش ندارد.همین که راه بیفتد همه به طرفش سنگ پرتاب میکنند. " . تا آنها که میگویند این دو و بقیه اشتباه گفته اند واینکه بیهقی هم انسانی بوده مثل همه تحت تاثیر نفسانیات ، دوستیها ، دشمنیها و...که عجیب نیست . آهنگ نوشته هایش هم زیباست به ویژه که صحیح و باصوت خوش خوانده شود. ضمنا " متوجه شدم که پخش شایعات مثل مجلات زردامروزی درآن زمان هم باب بوده است . از شباهت کسی با سلطان محمود وشایعه ارتباط مادرآن فرد باسلطان تا روابط پیچیده غلامان و...
اصلی ترین مشکل خوانش شاهکارهای نثر و نظم کلاسیک فارسی، حجم عظیم لغات نا آشناست. دکتر دهقانی با توضیح و شرح لغات در کنار متن، این مشکل رو حل کرده. طبیعتا از این نثر لذت خواهید برد.
کتاب شامل یک مقدمهی طولانی و بخشهای مهمی از تاریخ بیهقیه با توضیحات بعضی جملهها و کلمات مشکل. علاوه بر بخشهای خود تاریخ بیهقی، که جذابیت ذاتی خودشون رو دارن، اون مقدمه هم بسیار جالب بود. توضیحات خیلی خوبی داشت در رابطه با خود بیهقی، جهان در زمان بیهقی، تاریخ بیهقی به اختصار، شخصیتهای مهم کتاب مثل سلطان مسعود و بوسهل زوزنی و بونصر مشکان و ... ، تشکیلات دربار غزنوی، و خیلی چیزهای دیگه. همین مقدمه باعث میشه دید یکپارچه و خوبی در باره کلیت کتاب و تاریخی که روایت میکنه و نیز سبک و زبان بیهقی در نوشتن پیدا بکنیم. اسم کتاب هم اشاره به این داره که در دربار غزنوی بهخصوص سلطان مسعود، پادشاه خدا و بقیه بندهان و سرتاسر کتاب بیهقی حدیث خداوندی و بندگیه. زبان دکتر دهقان در نگارش کتاب بسیار شیوا و روانه. همین باعث میشه مطالعهی کتاب جذاب و ساده باشه. من از خوندنش بسیار لذت بردم. ولی دریغ و هزار دریغ که بخش بزرگی از تاریخ بیهقی در طی این هزار سال از دست رفته و به ما نرسیده. ما از داشتن چنین اثری محروم شدیم... ... «و هستند در روزگار ما گروهی عظامیان ( اشرافزادگان) با اسب و استام و جاممههای گرانمایه و غاشیه و جناغ که چون به سخنگفتن و هنر رسند چون خر بر یخ بمانند...» تاریخ بیهقی
مقدمهی مفصل دکتر دهقانی برای من مفید و روشنگر بود، و البته خوندنی و جذاب. یکسری سوالات درباره تاریخ بیهقی و متون تاریخی مشابهش برام مطرح بود که اینجا بعضیهاش جواب گرفتن. بخش عمدهی این کتاب رو شبها قبل خواب خوندم و خیلی حال داد
از دشواری های خواندن کتابی چون تاریخ بیهقی، اگر واژگان و کنایه ها و ساختارهای نحوی ناآشنا را در نظر داشته باشیم، با کمی صبر و مداومت کار آسان خواهد شد. اما به گمان من دنبال کردن اعلام و اشخاص، و در نظر گرفتن تاریخ ها، و تصور مکان وقوع رخدادها کاری نیست که در حوصله عموم خوانندگان چنین کتابی باشد. این کتاب شایدد بهترین باب برای ورود به عمارت باشکوه و زیبای بیهقی باشد، که هم دشواری های خود متن را ساده می کند، و هم اعلام و اشخاص را به سادگی در دسترس خواننده قرار میدهد. زیادت اینکه مقدمه کتاب سخت نیکو و به دور از ستایش ها و مداحی های گزافه گویانهی رایج نوشته شده، و موضوعات گوناگونی را دربرگرفته است که خواص و عوام از مطالب آن بی بهره نخواهند ماند.
نویسنده در بخشهای آغازین اطلاعاتی در مورد تاریخ بیهقی میده که جالبه ولی در کنارش نظرات خودش رو بیان میکنه که چنگی به دل نمیزنه. از این بخشها که بگذریم میرسیم به متن تاریخ بیهقی که جای تعریف نداره. ترکیبی شکوهمند و زیبا از ادبیات و تاریخ. بیهقی به گونهای زیبا با بیان جزییات طعم تازهای از مطالعه تاریخ رو به خواننده خودش میبخشه. تاریخ بیهقی اونجایی تکوندهنده میشه که اتفاقاتی که همیشه در فیلمهای فانتزی یا تاریخی دیدهایم این بار به صورت یک گذشته واقعی جلوی چشممون قرار میگیره.