Η Χάλκινη Εποχή: Το μυθιστόρημα του Κυπριακού Αγώνα

by Ρόδης Ρούφος, David Roessel (Επίμετρο), Δημήτρης Δασκαλόπουλος (Επίμετρο)

Ο Ρόδης Ρούφος δημοσίευσε τη "Χάλκινη Εποχή", ένα μυθιστόρημα για τον αγώνα ανεξαρτησίας της Κύπρου, το 1960. Παρόλο που ο Ρούφος έγραψε το μυθιστόρημα στα αγγλικά και το δημοσίευσε στο Λονδίνο, για να παρουσιάσει στο αγγλικό κοινό την ελληνική άποψη, το βιβλίο του Ρούφου ουσιαστικά αγνοήθηκε από αυτό το κοινό. Αυτή η αδιαφορία είναι ιδιαίτερα προβληματική για μελετητές του Ντάρελ, μια και ο Ρούφος έγραψε τη "Χάλκινη Εποχή" ως απάντηση στο βιβλίο του Λώρενς Ντάρελ για την Κύπρο, τον οποίο είχε γνωρίσει κάποτε στο νησί.

Υπάρχουν ίχνη αποικιοκρατικής νοοτροπίας στον τρόπο με τον οποίο μερικοί αναγνώστες του Ντάρελ μιλάνε ακόμα για τα "Πικρολέμονα" σαν ένα έντιμο ή ακόμα και φιλελληνικό βιβλίο, χωρίς να αναφέρουν, και μάλιστα χωρίς καν να έχουν επίγνωση, ότι έχει δημοσιευτεί ελληνική και κυπριακή απάντηση στα "Πικρολέμονα".

Χάρη στη γενναιοδωρία της Αριέττας Ρούφου, χήρας του Ρόδη Ρούφου, ένα κεφάλαιο της "Χάλκινης Εποχής", που αναφέρεται στο βιβλίο του Ντάρελ και αφαιρέθηκε από το κείμενο επειδή υπήρχε ο φόβος να θεωρηθεί δυσφημιστικό, δημοσιεύεται εδώ για πρώτη φορά. Ελπίζω ότι όταν ο Ρόδης Ρούφος θα έχει πει ό,τι έχει να πει, οι αναγνώστες θα δουν τα "Πικρολέμονα" με πιο κριτικό μάτι.
(David Roessel)

Για μιαν ακόμη φορά ο Ρούφος επιτυγχάνει με τη "Χάλκινη Εποχή" μιαν αξιόλογη ισορροπία μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας. [...]

Ο Ντάρελ στάθηκε κάποτε χρήσιμος για την Ελλάδα, όχι όμως πάντοτε ωφέλιμος για τον τόπο μας. Είναι, αναμφισβήτητα, από τους δυνατότερους συγγραφείς της μεταπολεμικής αγγλικής λογοτεχνίας. Από την άλλη μεριά, ο Ρόδης Ρούφος είναι η πιστή ηχώ της ελληνικής μεταπολεμικής περιπέτειας, αταλάντευτος και συνεπής στις αρχές του Έλληνα πολίτη, όπως μας τις παραδίδουν τα αρχαία ελληνικά κείμενα. Ανήκει σ' αυτό το σπάνιο είδος που ολοένα χάνεται στην εποχή μας, μιαν εποχή που εξακολουθεί να είναι χάλκινη.
(Δημήτρης Δασκαλόπουλος)

326 pages, Paperback

First published September 1, 1960

Reviews

[Panos · Rating 4 out of 5]

Αξιόλογο μυθιστόρημα, με δύο-τρία πολύ δυνατά σημεία-κορυφώσεις. Πραγματεύεται ένα θέμα (τον Αγώνα των Κυπρίων ενάντια στην αγγλική κυριαρχία) το οποίο δεν γνώριζα καθόλου. Αξίζει να διαβαστεί κατά τη γνώμη μου.

[Vasilis · Rating 4 out of 5]

Πολύ ωραίο βιβλίο με θέμα τον αγώνα της ΕΟΚΑ για την Ένωση με την Ελλάδα στη ταραγμένη εποχή του 50.
Ο τρόπος γραφης του συγγραφέα σε μαγεύει από τις πρώτες σελίδες, ενω ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι πνευματικές και ιδεολογικές αναζητήσεις του πρωταγωνιστή σχετικά με την επανάσταση. Αποφεύγει με μαεστρία τα εθνικιστικά μίση ενώ αντίθετα προβάλει τα βαθύτερα συναισθηματικά κίνητρα και τον αγνό πατριωτισμό.

[Marios Shekeris · Rating 4 out of 5]

Ακόμη και ως Κύπριος, αν δεν ψάξεις αρκετές πηγές (κυρίως από εθνικά τρίτους) δεν μπορείς να έχεις μια εμπεριστατωμένη ανάγνωση της νεότερης κυπριακής ιστορίας. Παρένθεση: νεότερη εννοώ του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα. Για τα σχολεία η περίοδος 1955 με 2000 δεν θεωρείται ιστορία αλλά επαφίεται στον κάθε εκπαιδευτικό να αποδώσει τα γεγονότα μέσω της προσωπικής του κοσμοθεωρίας. Για τον αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-59 το αφήγημα περιλαμβάνει κυρίως την επική και ρομαντική προσπάθεια του κυπριακού ελληνισμού για αυτοδιάθεση εναντίον μιας πανίσχυρης και κυνικής αυτοκρατορίας. Ανεξάρτητα τι προηγήθηκα και κυρίως τι ακολούθησε. Χωρίς πολλές λεπτομέρειες και περιορισμένη σε συγκεκριμένα ηρωικά συμβάντα.

Εννοείται ότι υπάρχει μπόλικη βιβλιογραφία. Εκείνος που θέλει να ψάξει, θα βρει αρκετό υλικό. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον του ιστορικού μυθιστορήματος του Ρόδη Ρούφου, όμως, είναι ότι γράφτηκε και εκδόθηκε κατά την διάρκεια του αγώνα (το 1958) χωρίς να γνωρίζει την κατάληξή του. Ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν εκείνη την εποχή υποπρόξενος της Ελλάδας στην Λευκωσία συνεργάστηκε με την ΕΟΚΑ και τον Γεώργιο Γρίβα και με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Με τον Μακάριο συνεργάστηκε εντατικά κατά τις διαπραγματεύσεις με τον κυβερνήτη της Κύπρου, σερ Τζων Χάρντιγκ, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό την τακτική του. Άρα ήταν παρόν, βίωσε τα γεγονότα από πρώτο χέρι. Και συγχρόνως τα κατέγραψε λογοτεχνικά. Δουλεμένο μυθιστόρημα, με δομή, πλοκή, ήρωες. Που διαβάζεται αυτόνομα, ανεξάρτητα από την γνώση του αναγνώστη των συγκεκριμένων γεγονότων. Γιατί ουσιαστικά είναι μια ιστορία ανθρώπινη: ένας νέος με ακαδημαϊκή καριέρα στο εξωτερικό, που γυρνάει στην πατρίδα του κάπως μπλαζέ, αλλά τον παρασέρνει η επαναστατική ενηλικίωση των χάλκινων εφήβων, ερωτεύεται, και κλονίζονται όλα του τα ιδανικά. Τι είναι σωστό, τι είναι αντίδραση, τι είναι η βία, ποιος είναι ο εχθρός. Αυτά που κάνω σήμερα με ηρωική αφέλεια, επική επαναστατικότητα και εφηβική παρόρμηση μπορεί να γυρίσουν ανάστροφα και να με κυνηγήσουν; Και όχι μόνο εμένα, αλλά και την πατρίδα μου?

Προφητικός ο ήρωας και κατ’ επέκταση ο συγγραφέας στις προβλέψεις και τις έγνοιες του. Ο εκ των υστέρων και ο εκ του ασφαλούς προφήτες του 2021 (εγώ δηλαδή) ανατριχιάζει και απελπίζεται με απλές αλήθειες που ήταν ορατές το 1958.

Παραμένω όμως στο καθαρά λογοτεχνικό κομμάτι. Και αυτό είναι καλό. Με την απλή συνταγή: Αληθοφανείς ήρωες, ανθρώπινοι με τις αδυναμίες και τα πάθη τους, καθαρή πλοκή και αναπάντεχες ανατροπές. Το ότι αναφέρεται σε μια περίοδο οικεία, προσδίδει το επιπλέον ενδιαφέρον αλλά δεν του προσθέτει κατ’ ανάγκην αστεράκια στην βαθμολογία. Τα παίρνει έτσι και αλλιώς.

[ΔουΨου · Rating 4 out of 5]

Πολύ ωραίο, αν και ο κεντρικός ήρωας είναι φανταστικό πρόσωπο, γίνεται μια πολύ καλή ανάπτυξη του χαρακτήρα του - διεισδύοντας στη ψυχολογία του - το πώς όντας πάρα πολύ μορφωμένος, με ανώτερες σπουδές στη φιλοσοφία, «φανατίζεται» από μόνος του, και γενικότερα στα βαθύτερα κίνητρα του να αναμειχθεί στον Αγώνα του λαού του για την ανεξαρτησία του. Με το πέρασμα του χρόνου, η μετεξέλιξη του κεντρικού ήρωα ακολουθεί αυτήν του ιδίου του Αγώνα.