What do you think?
Rate this book
Η Κάδμω
Η "Κάδμω" (1972) είναι το κύκνειο άσμα της Μέλπως Αξιώτη (1903-1973), στο οποίο καταγράφεται η αγωνία της εξόριστης κεντρικής ηρωίδας να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της γλώσσας και της πατρίδας της.
Το εμβληματικό αυτό έργο είναι ένας πικρός απολογισμός ζωής της συγγραφέως: τα παιδικά χρόνια στη Μύκονο, τα προπολεμικά χρόνια στην Αθήνα, η εποχή που πρωτογράφει λογοτεχνία, η Κατοχή, τα δύσκολα χρόνια της εξορίας, η χαρά της επιστροφής και η επακόλουθη απογοήτευση, η μοναξιά, η ιλιγγιώδης αίσθηση του τέλους.
Στον συγκινητικό αυτό λόγο εις εαυτόν, πολλοί από τους ήρωες που εμφανίζονται στα προηγούμενα βιβλία της Αξιώτη συντροφεύουν την Κάδμω στη μοναξιά της. Το ίδιο το κείμενο ανοίγει ένα μαγικό παράθυρο στο γίγνεσθαι της αφήγησης, ενώ μέσα από μια ελεύθερη όσο και συναρπαστική γραφή η συγγραφέας συναντά τα προπολεμικά έργα της και αναστοχάζεται τη ζωή της.
Το εμβληματικό αυτό έργο είναι ένας πικρός απολογισμός ζωής της συγγραφέως: τα παιδικά χρόνια στη Μύκονο, τα προπολεμικά χρόνια στην Αθήνα, η εποχή που πρωτογράφει λογοτεχνία, η Κατοχή, τα δύσκολα χρόνια της εξορίας, η χαρά της επιστροφής και η επακόλουθη απογοήτευση, η μοναξιά, η ιλιγγιώδης αίσθηση του τέλους.
Στον συγκινητικό αυτό λόγο εις εαυτόν, πολλοί από τους ήρωες που εμφανίζονται στα προηγούμενα βιβλία της Αξιώτη συντροφεύουν την Κάδμω στη μοναξιά της. Το ίδιο το κείμενο ανοίγει ένα μαγικό παράθυρο στο γίγνεσθαι της αφήγησης, ενώ μέσα από μια ελεύθερη όσο και συναρπαστική γραφή η συγγραφέας συναντά τα προπολεμικά έργα της και αναστοχάζεται τη ζωή της.
248 pages, Paperback
First published January 1, 1972
1 person is currently reading
70 people want to read
About the author
Μέλπω Αξιώτη
20 books6 followersΗ Μέλπω Αξιώτη γεννήθηκε στην Αθήνα, κόρη του μυκονιάτη μουσικοσυνθέτη και τεχνοκριτικού Γεωργίου Αξιώτη και της αριστοκράτισσας Καλλιόπης Βάβαρη. Οι γονείς της χώρισαν το 1908 και η Μέλπω μεγάλωσε στη Μύκονο με τον πατέρα της, ο οποίος τον επόμενο χρόνο παντρεύτηκε την Μαρουλίνα Γρυπάρη, κόρη του πολιτικού Ιωάννη Γρυπάρη, με την οποία απέκτησε δυο παιδιά. Το 1910 η μητέρα της παντρεύτηκε το Δημήτριο Ποσειδώνα.
Στη Μύκονο η Μέλπω μεγάλωσε χωρίς μητέρα στο αυστηρό περιβάλλον της οικογένειας Αξιώτη και τέλειωσε το Σχολαρχείο. Από το 1918 ως το 1922 μπήκε εσωτερική στη Σχολή Ουρσουλίνων της Τήνου. Το 1922 κατέβηκε στην Αθήνα και έζησε μαζί με τη μητέρα της και την ετεροθαλή αδερφή της Χαρούλα. Δύο χρόνια αργότερα πέθανε ο πατέρας της, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αθήνα. Το 1925 παντρεύτηκε το θεολόγο και δάσκαλό της Βασίλη Μάρκαρη με τον οποίο έφυγε για τη Μύκονο. Ο γάμος τους κράτησε τέσσερα χρόνια. Μετά το διαζύγιο επέστρεψε στην Αθήνα όπου προσπάθησε να ζήσει ξανά με τη μητέρα της. Οι δυσκολίες στη σχέση τους ωστόσο την οδήγησαν σε συνεχείς μετακομίσεις. Το 1936 προσχώρησε στο Κ.Κ.Ε., εγκαινιάζοντας τη δια βίου πολιτική της προσχώρηση στην Αριστερά. Ένα χρόνο αργότερα γνωρίστηκε με το δικηγόρο Νίκο Αλεξίου με τον οποίο συνδέθηκε ερωτικά.
Το 1933 πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία με τη δημοσίευση του διηγήματος Απ’ τα χτες ως τα σήμερα στο περιοδικό Μυκονιάτικα Χρονικά του Γιαννούλη Μπόνη. Ακολούθησαν κι άλλες δημοσιεύσεις στο ίδιο περιοδικό και το 1938 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα, που είχε τίτλο Δύσκολες Νύχτες και τιμήθηκε ένα χρόνο αργότερα με το πρώτο βραβείο του Γυναικείου Συλλόγου Γραμμάτων και Τεχνών. Κατά την προπολεμική περίοδο ήρθε σε επαφή με τους αθηναϊκούς λογοτεχνικούς κύκλους και γνωρίστηκε με το Νίκο Εγγονόπουλο, το Γιώργο Θεοτοκά, το Νίκο Καββαδία, τον Κλέωνα Παράσχο, το Γιώργο Σεφέρη, ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής εντάχτηκε στην Εθνική Αλληλεγγύη του ΕΑΜ και συνεργάστηκε στον παράνομο Τύπο, μαζί με τις Διδώ Σωτηρίου, Έλλη Αλεξίου, Έλλη Παππά, Τιτίκα Δαμασκηνού και άλλες ελληνίδες της αντίστασης. Μετά την απελευθέρωση συνέχισε τη συγγραφική και πολιτική της δραστηριότητα, ενώ παράλληλα συνεργάστηκε με το περιοδικό Χαραυγή (1946).
Οι επικείμενες συνέπειες της αριστερής της δράσης την ανάγκασαν να καταφύγει το 1947 στη Γαλλία, από όπου συνέχισε να αγωνίζεται μέσω άρθρων σε περιοδικά και συμμετοχών της σε συνέδρια, λόγους και άλλες εκδηλώσεις του εκεί αριστερού κινήματος. Στη Γαλλία γνωρίστηκε με κορυφαίες μορφές της αριστερής διανόησης (Louis Aragon, Elsa Triolet, Paul Elyard, Andre και Alice Bonnard, Pablo Neruda κ.α.). Από το Παρίσι ξεκίνησε και η πορεία προς την πανευρωπαϊκή της καταξίωση ως λογοτέχνιδας με τη μετάφραση του μυθιστορήματός της Εικοστός αιώνας, αρχικά στα γαλλικά (1949) και στη συνέχεια στα γερμανικά, ιταλικά, ρωσικά και πολωνικά. Το 1950 διάβημα της ελληνικής κυβέρνησης προς τη γαλλική προκάλεσε αναχώρηση της Αξιώτη για την Ανατολική Γερμανία, στα πλαίσια ομαδικής απέλασης 90 ατόμων. Από τη Δρέσδη όπου έζησε ως το τέλος του έτους συνέχισε τη δράση της, ενώ συνεχίστηκαν οι δημοσιεύσεις και εκδόσεις έργων της στις ευρωπαϊκές χώρες. Το Νοέμβρη του 1951 εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου ασχολήθηκε με την αρθρογραφία και τη λογοτεχνική μετάφραση και πήρε μέρος στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας, στα πλαίσια του οποίου γνωρίστηκε με το Ναζίμ Χικμέτ. Το 1952 μετακόμισε στη Βαρσοβία και εργάστηκε σε ελληνική εκπομπή του εκεί ραδιοφωνικού σταθμού μετά από πρόσκληση του Λευτέρη Μαυροειδή. Στη Βαρσοβία έζησε ως το 1955.
Με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης επέστρεψε στην Ελλάδα το 1964 και τα τελευταία χρόνια υπέφερε από προϊούσα αμνησία και σωματική καχεξία. Πέθανε σε ηλικία 68 ετών το Μάιο του 1973 σε οίκο ευγηρίας. Κηδεύτηκε στο Νεκροταφείο Ζωγράφου. Προτομή της φιλοτεχνήθηκε και τοποθετήθηκε στην πλατεία της περιοχής Μύλων της Μυκόνου.
Στη Μύκονο η Μέλπω μεγάλωσε χωρίς μητέρα στο αυστηρό περιβάλλον της οικογένειας Αξιώτη και τέλειωσε το Σχολαρχείο. Από το 1918 ως το 1922 μπήκε εσωτερική στη Σχολή Ουρσουλίνων της Τήνου. Το 1922 κατέβηκε στην Αθήνα και έζησε μαζί με τη μητέρα της και την ετεροθαλή αδερφή της Χαρούλα. Δύο χρόνια αργότερα πέθανε ο πατέρας της, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αθήνα. Το 1925 παντρεύτηκε το θεολόγο και δάσκαλό της Βασίλη Μάρκαρη με τον οποίο έφυγε για τη Μύκονο. Ο γάμος τους κράτησε τέσσερα χρόνια. Μετά το διαζύγιο επέστρεψε στην Αθήνα όπου προσπάθησε να ζήσει ξανά με τη μητέρα της. Οι δυσκολίες στη σχέση τους ωστόσο την οδήγησαν σε συνεχείς μετακομίσεις. Το 1936 προσχώρησε στο Κ.Κ.Ε., εγκαινιάζοντας τη δια βίου πολιτική της προσχώρηση στην Αριστερά. Ένα χρόνο αργότερα γνωρίστηκε με το δικηγόρο Νίκο Αλεξίου με τον οποίο συνδέθηκε ερωτικά.
Το 1933 πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία με τη δημοσίευση του διηγήματος Απ’ τα χτες ως τα σήμερα στο περιοδικό Μυκονιάτικα Χρονικά του Γιαννούλη Μπόνη. Ακολούθησαν κι άλλες δημοσιεύσεις στο ίδιο περιοδικό και το 1938 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα, που είχε τίτλο Δύσκολες Νύχτες και τιμήθηκε ένα χρόνο αργότερα με το πρώτο βραβείο του Γυναικείου Συλλόγου Γραμμάτων και Τεχνών. Κατά την προπολεμική περίοδο ήρθε σε επαφή με τους αθηναϊκούς λογοτεχνικούς κύκλους και γνωρίστηκε με το Νίκο Εγγονόπουλο, το Γιώργο Θεοτοκά, το Νίκο Καββαδία, τον Κλέωνα Παράσχο, το Γιώργο Σεφέρη, ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής εντάχτηκε στην Εθνική Αλληλεγγύη του ΕΑΜ και συνεργάστηκε στον παράνομο Τύπο, μαζί με τις Διδώ Σωτηρίου, Έλλη Αλεξίου, Έλλη Παππά, Τιτίκα Δαμασκηνού και άλλες ελληνίδες της αντίστασης. Μετά την απελευθέρωση συνέχισε τη συγγραφική και πολιτική της δραστηριότητα, ενώ παράλληλα συνεργάστηκε με το περιοδικό Χαραυγή (1946).
Οι επικείμενες συνέπειες της αριστερής της δράσης την ανάγκασαν να καταφύγει το 1947 στη Γαλλία, από όπου συνέχισε να αγωνίζεται μέσω άρθρων σε περιοδικά και συμμετοχών της σε συνέδρια, λόγους και άλλες εκδηλώσεις του εκεί αριστερού κινήματος. Στη Γαλλία γνωρίστηκε με κορυφαίες μορφές της αριστερής διανόησης (Louis Aragon, Elsa Triolet, Paul Elyard, Andre και Alice Bonnard, Pablo Neruda κ.α.). Από το Παρίσι ξεκίνησε και η πορεία προς την πανευρωπαϊκή της καταξίωση ως λογοτέχνιδας με τη μετάφραση του μυθιστορήματός της Εικοστός αιώνας, αρχικά στα γαλλικά (1949) και στη συνέχεια στα γερμανικά, ιταλικά, ρωσικά και πολωνικά. Το 1950 διάβημα της ελληνικής κυβέρνησης προς τη γαλλική προκάλεσε αναχώρηση της Αξιώτη για την Ανατολική Γερμανία, στα πλαίσια ομαδικής απέλασης 90 ατόμων. Από τη Δρέσδη όπου έζησε ως το τέλος του έτους συνέχισε τη δράση της, ενώ συνεχίστηκαν οι δημοσιεύσεις και εκδόσεις έργων της στις ευρωπαϊκές χώρες. Το Νοέμβρη του 1951 εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου ασχολήθηκε με την αρθρογραφία και τη λογοτεχνική μετάφραση και πήρε μέρος στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας, στα πλαίσια του οποίου γνωρίστηκε με το Ναζίμ Χικμέτ. Το 1952 μετακόμισε στη Βαρσοβία και εργάστηκε σε ελληνική εκπομπή του εκεί ραδιοφωνικού σταθμού μετά από πρόσκληση του Λευτέρη Μαυροειδή. Στη Βαρσοβία έζησε ως το 1955.
Με απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης επέστρεψε στην Ελλάδα το 1964 και τα τελευταία χρόνια υπέφερε από προϊούσα αμνησία και σωματική καχεξία. Πέθανε σε ηλικία 68 ετών το Μάιο του 1973 σε οίκο ευγηρίας. Κηδεύτηκε στο Νεκροταφείο Ζωγράφου. Προτομή της φιλοτεχνήθηκε και τοποθετήθηκε στην πλατεία της περιοχής Μύλων της Μυκόνου.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
August 17, 2021
Να σημειώσω ότι την Κάδμω την οφείλουμε στην επιμονή του Αιμίλιου Καλιακάτσου, τότε υπαλλήλου του Κέδρου, ο οποίος επισκεπτόταν στο κοντινό ξενοδοχείο επί της Πανεπιστημίου στο οποίο φιλοξενούνταν η Μυκονιάτισσα συγγραφέας αναλώμασιν της Νανάς Καλιανέση και την φρόντιζε. Ο κ. Καλιακάτσος τής έφερε τις κόλλες αναφοράς στις οποίες έγραψε την Κάδμω.
April 15, 2016
http://diavazontas.blogspot.gr/2016/0...
Ξαναδιαβάζοντας την Κάδμω: «Η Κάδμω είναι ένα σπαρακτικό κείμενο για τα γηρατειά και την μοναξιά», αυτό θυμόμουν από την πρώτη ανάγνωση. Ναι, η Κάδμω είναι αυτό, είναι ένα δευτεροπρόσωπο κουβεντολόι, όπου η ηρωίδα- αφηγήτρια Κάδμω μας μιλά για την ζωή της, σε 13 κείμενα σπαράγματα, γεμάτα αναδρομές στο παρελθόν, αναφορές στο παρόν, πόνο και πίκρα, κάποιες στιγμές είναι ένα σχεδόν ακατάληπτο παραλήρημα, άλλες ένα μεγαλειώδες κομμάτι φιλοσοφίας. Όμως το βιβλίο παίρνει άλλη μορφή μόλις μάθεις και συνειδητοποιήσεις αυτό που δεν ήξερε ο εικοσάχρονος εαυτός μου της πρώτης φοράς: Η Κάδμω είναι η Μέλπω.
Μάζεψε τώρα τα χαρτάκια, τις σημειώσεις σου, καθώς είσαι πλαγιασμένη. Κλείσε τα μάτια σου και τα’ αυτιά. Άφησε πια την ελπίδα ότι κάποιος θα έρθει κι από την κλειδαρότρυπα έστω θα προσπαθήσει να σε δει. Βάλε σε μια γωνιά τα χαρτάκια που μάζευες με τόση προσοχή. Μείνε εσύ μαζί μ’ εσένα. Πρέπει τώρα πια να τα πεις. Μα ποιος θα τ’ ακούσει. Ποιος θα τα πιστέψει. Την ελπίδα αυτή άφησέ την πια καταμέρος.
Γιατί ο άλλος, ο πλησίον, ο αναγνώστης σου, ας πούμε, πώς να σε καταλάβει. Είναι κάτι παρόμοιο με τα σπίτια τα παλαιά: που τα στυλώνουν να μη γείρουν, τους βάφουν το μουστάκι τους με χρωματιστή μαντέκα: διάφορα τέτοια μυστικά.
Βαστούν, βαστούν τα πράγματα, και ξαφνικά τσακίζουν· λίγο- λίγο, μόλις. Το βλέπεις για πρώτη φορά. Πότε έγινε αυτό; Ούτε που το κατάλαβες: η φθορά έρχεται γρήγορα στα πράγματα, όπως και στον άνθρωπο.
Υπό αυτό το πρίσμα, το κείμενο παύει να είναι απλά σπαρακτικό, σε στιγμές είναι τόσο συγκινητικό που δεν θέλεις, δεν θέλεις να το διαβάζεις αυτό για έναν άνθρωπο που θα μπορούσε να είχε δώσει τόσα, αν δεν τον κατασπάραζε η ζωή. Η Μέλπω Αξιώτη μπήκε πολύ δυναμικά στα ελληνικά γράμματα κι έπειτα με ένα σωρό περιπέτειες που περιελάμβαναν 18 χρόνια εξορίας στις χώρες του Ανατολικού μπλοκ και αρκετά στρατευμένα και λογοκριμένα κείμενα γύρισε στα εξήντα της στην Ελλάδα κι έγραψε την Κάδμω. Ένα αυτοβιογραφικό κείμενο με όλες τις αρετές των πρώτων της, που φλερτάρει με τον μοντερνισμό, αναδεικνύει την προφορικότητα και τον αυθορμητισμό της γραφής της.
Η γλώσσα της είναι ιδιότυπη, με διαφορετική ορθογραφία και στίξη, το δεύτερο πρόσωπο βοηθά να έρχεσαι κοντά αλλά να κρατιέσαι σε απόσταση, η γραφή είναι πρωτοποριακή για την εποχή, σαν να μην είναι γραμμένο από Έλληνα αλλά ξένο λογοτέχνη. Η Κάδμω-Μέλπω είναι αφηγήτρια που δεν σε αφήνει να ανασάνεις, την απασχολούν η ματαίωση των ονείρων, η μνήμη, η εγκατάλειψη, η πατρίδα, το σπίτι, ο πόνος, η απώλεια, ο θάνατος. Μέσα στην «Κάδμω» ξεχειλίζει η πίκρα. Για το χαμένο δυναμικό, για τα χαμένα φρέσκα χρόνια. Για τον θάνατο που θα έρθει. Η Κάδμω βρωμάει θάνατο.
Τότε είχες μπροστά σου τουλάχιστον τριάντα χρόνια καιρό. Τώρα δεν θα ξανάχεις ποτέ τριάντα χρόνια- καθαρά προπάντων, αμεταχείριστα, σαν την πρώτη ποδιά, όταν ακόμα το μπάλωμα δεν την απασχολεί καθόλου.
Η Αξιώτη απευθύνεται στον εαυτό της πρωτίστως- τον τωρινό και τον παλιό- και δευτερευόντως στον αναγνώστη. Είναι σε κακή κατάσταση υγείας και πνευματικής διαύγειας όταν γράφει την Κάδμω, όμως το κείμενο έτσι αποκτά με τις επαναλήψεις, την αυτοαναφορικότητα και τα αποσπάσματα, μια σαγήνη που έχουν μόνον τα πραγματικά έργα του μοντερνισμού. Η ταύτιση δεν προκύπτει από την ιστορία που μπορεί να μην ξέρεις, αλλά από τα ίδια τα λόγια.
Όλα τα πρόσωπα των βιβλίων μου ζωντανεύουν τώρα και με τριγυρίζουν. Όταν θα είμαι νεκρή θα μιλούν ίσως για μένα Αλλά τι να το κάμεις όταν θα είσαι μες στη γη, τυφλή, κουφή, αναίσθητη, χωρίς αναπνοή. Πρόσωπα που ποτέ δεν βλέπεις σε συνήθεις καταστάσεις. Γυναίκες γριές, άντρες ηλικιωμένοι, παιδιά μεγάλα ή μικρότερα…. Τα δικά τους παιδιά, εκείνων που σκοτώθηκαν πάνω στα βουνά, στ’ αντάρτικα, στις στεριές και στις θάλασσες.
"Η Κάδμω" παρέμεινε εξαντλημένη για πολλά πολλά χρόνια. Η Αξιώτη ξεχάστηκε- σε καμιά βιβλιοθήκη μόνο κάποιος υποψιασμένος όπως εγώ θα έβρισκε αντίτυπο. Τώρα όμως επανήλθε, σε μια έκδοση που ακολουθεί την αρχική σε όλα, στις περικοπές και την επιμέλεια που έκανε μαζί με το Ρίτσο, στην στίξη, λέξη λέξη και το κείμενο ακολουθείται από μια σημαντική μελέτη, της Μαρίας Κακαβούλια. Έτσι, πέρα από το πρωτογενές αίσθημα, μαθαίνεις τι είναι αυτό που κάνει την Μέλπω Αξιώτη τόσο σημαντική στα ελληνικά γράμματα. Επιτέλους "Η Κάδμω" έχει μια έκδοση που της αξίζει.
Ξαναδιαβάζοντας την Κάδμω: «Η Κάδμω είναι ένα σπαρακτικό κείμενο για τα γηρατειά και την μοναξιά», αυτό θυμόμουν από την πρώτη ανάγνωση. Ναι, η Κάδμω είναι αυτό, είναι ένα δευτεροπρόσωπο κουβεντολόι, όπου η ηρωίδα- αφηγήτρια Κάδμω μας μιλά για την ζωή της, σε 13 κείμενα σπαράγματα, γεμάτα αναδρομές στο παρελθόν, αναφορές στο παρόν, πόνο και πίκρα, κάποιες στιγμές είναι ένα σχεδόν ακατάληπτο παραλήρημα, άλλες ένα μεγαλειώδες κομμάτι φιλοσοφίας. Όμως το βιβλίο παίρνει άλλη μορφή μόλις μάθεις και συνειδητοποιήσεις αυτό που δεν ήξερε ο εικοσάχρονος εαυτός μου της πρώτης φοράς: Η Κάδμω είναι η Μέλπω.
Μάζεψε τώρα τα χαρτάκια, τις σημειώσεις σου, καθώς είσαι πλαγιασμένη. Κλείσε τα μάτια σου και τα’ αυτιά. Άφησε πια την ελπίδα ότι κάποιος θα έρθει κι από την κλειδαρότρυπα έστω θα προσπαθήσει να σε δει. Βάλε σε μια γωνιά τα χαρτάκια που μάζευες με τόση προσοχή. Μείνε εσύ μαζί μ’ εσένα. Πρέπει τώρα πια να τα πεις. Μα ποιος θα τ’ ακούσει. Ποιος θα τα πιστέψει. Την ελπίδα αυτή άφησέ την πια καταμέρος.
Γιατί ο άλλος, ο πλησίον, ο αναγνώστης σου, ας πούμε, πώς να σε καταλάβει. Είναι κάτι παρόμοιο με τα σπίτια τα παλαιά: που τα στυλώνουν να μη γείρουν, τους βάφουν το μουστάκι τους με χρωματιστή μαντέκα: διάφορα τέτοια μυστικά.
Βαστούν, βαστούν τα πράγματα, και ξαφνικά τσακίζουν· λίγο- λίγο, μόλις. Το βλέπεις για πρώτη φορά. Πότε έγινε αυτό; Ούτε που το κατάλαβες: η φθορά έρχεται γρήγορα στα πράγματα, όπως και στον άνθρωπο.
Υπό αυτό το πρίσμα, το κείμενο παύει να είναι απλά σπαρακτικό, σε στιγμές είναι τόσο συγκινητικό που δεν θέλεις, δεν θέλεις να το διαβάζεις αυτό για έναν άνθρωπο που θα μπορούσε να είχε δώσει τόσα, αν δεν τον κατασπάραζε η ζωή. Η Μέλπω Αξιώτη μπήκε πολύ δυναμικά στα ελληνικά γράμματα κι έπειτα με ένα σωρό περιπέτειες που περιελάμβαναν 18 χρόνια εξορίας στις χώρες του Ανατολικού μπλοκ και αρκετά στρατευμένα και λογοκριμένα κείμενα γύρισε στα εξήντα της στην Ελλάδα κι έγραψε την Κάδμω. Ένα αυτοβιογραφικό κείμενο με όλες τις αρετές των πρώτων της, που φλερτάρει με τον μοντερνισμό, αναδεικνύει την προφορικότητα και τον αυθορμητισμό της γραφής της.
Η γλώσσα της είναι ιδιότυπη, με διαφορετική ορθογραφία και στίξη, το δεύτερο πρόσωπο βοηθά να έρχεσαι κοντά αλλά να κρατιέσαι σε απόσταση, η γραφή είναι πρωτοποριακή για την εποχή, σαν να μην είναι γραμμένο από Έλληνα αλλά ξένο λογοτέχνη. Η Κάδμω-Μέλπω είναι αφηγήτρια που δεν σε αφήνει να ανασάνεις, την απασχολούν η ματαίωση των ονείρων, η μνήμη, η εγκατάλειψη, η πατρίδα, το σπίτι, ο πόνος, η απώλεια, ο θάνατος. Μέσα στην «Κάδμω» ξεχειλίζει η πίκρα. Για το χαμένο δυναμικό, για τα χαμένα φρέσκα χρόνια. Για τον θάνατο που θα έρθει. Η Κάδμω βρωμάει θάνατο.
Τότε είχες μπροστά σου τουλάχιστον τριάντα χρόνια καιρό. Τώρα δεν θα ξανάχεις ποτέ τριάντα χρόνια- καθαρά προπάντων, αμεταχείριστα, σαν την πρώτη ποδιά, όταν ακόμα το μπάλωμα δεν την απασχολεί καθόλου.
Η Αξιώτη απευθύνεται στον εαυτό της πρωτίστως- τον τωρινό και τον παλιό- και δευτερευόντως στον αναγνώστη. Είναι σε κακή κατάσταση υγείας και πνευματικής διαύγειας όταν γράφει την Κάδμω, όμως το κείμενο έτσι αποκτά με τις επαναλήψεις, την αυτοαναφορικότητα και τα αποσπάσματα, μια σαγήνη που έχουν μόνον τα πραγματικά έργα του μοντερνισμού. Η ταύτιση δεν προκύπτει από την ιστορία που μπορεί να μην ξέρεις, αλλά από τα ίδια τα λόγια.
Όλα τα πρόσωπα των βιβλίων μου ζωντανεύουν τώρα και με τριγυρίζουν. Όταν θα είμαι νεκρή θα μιλούν ίσως για μένα Αλλά τι να το κάμεις όταν θα είσαι μες στη γη, τυφλή, κουφή, αναίσθητη, χωρίς αναπνοή. Πρόσωπα που ποτέ δεν βλέπεις σε συνήθεις καταστάσεις. Γυναίκες γριές, άντρες ηλικιωμένοι, παιδιά μεγάλα ή μικρότερα…. Τα δικά τους παιδιά, εκείνων που σκοτώθηκαν πάνω στα βουνά, στ’ αντάρτικα, στις στεριές και στις θάλασσες.
"Η Κάδμω" παρέμεινε εξαντλημένη για πολλά πολλά χρόνια. Η Αξιώτη ξεχάστηκε- σε καμιά βιβλιοθήκη μόνο κάποιος υποψιασμένος όπως εγώ θα έβρισκε αντίτυπο. Τώρα όμως επανήλθε, σε μια έκδοση που ακολουθεί την αρχική σε όλα, στις περικοπές και την επιμέλεια που έκανε μαζί με το Ρίτσο, στην στίξη, λέξη λέξη και το κείμενο ακολουθείται από μια σημαντική μελέτη, της Μαρίας Κακαβούλια. Έτσι, πέρα από το πρωτογενές αίσθημα, μαθαίνεις τι είναι αυτό που κάνει την Μέλπω Αξιώτη τόσο σημαντική στα ελληνικά γράμματα. Επιτέλους "Η Κάδμω" έχει μια έκδοση που της αξίζει.
May 4, 2016
"Μυριάδες έχει μέσα το χοντρό λεξικό, αλλά πόσες τάχα να ξέρεις εσύ, ένα μικρούτσικο πλάσμα. Όταν όμως θα βάλεις το χαρτί μπροστά σου, έρχονται και σε βρίσκουν από τα βάθη του κόσμου, φυτρώνουν εκεί που δεν έχει χώμα, στραγγίζουν σαν από κόσκινο - και ζυγιάζεται η λέξη, να μην πέσει βαριά, ή μην έρθει στενή, ή μήπως περισσεύει - σου βγαίνουν στη μέση και οι στυφές. Και θέλει πολλή προσοχή, ανάλογα με τον καιρό, καμώνονται σαν το κυδώνι, που είναι καρπός δύσκολος, και ταξιδεύουν οι λέξεις, λείπουν κάποτε για πολύ διάστημα, και τότε κουβαλούν στη ράχη τη μνήμη τους. Γιατί πρέπει η λέξη να έχει μια απέραντη μνήμη. Κι ο άνθρωπος με το χαρτί, πρέπει κάθε φορά και να την λησμονεί, για να την ξαναβρίσκει. Αλλά μπορεί να τύχει σε άνθρωπο μια διαφορετική αιτία της λησμοσύνης. Μπορεί να σου τύχει η αχρησία."
Μερικά βιβλία είναι υπεράνω κριτικής. Αισθάνομαι πως αυτό είναι ένα τέτοιο. Το τελευταίο βιβλίο που έγραψε η Αξιώτη είναι ένας μονόλογος σε δεύτερο πρόσωπο. Θέματα όπως η μνήμη και η απώλειά της, ο θάνατος, το γήρας κλωθογυρνάνε. Σου αφήνει μια πικρή γεύση στο στόμα, πικρή όπως και οι αλήθειες του. Το αγάπησα με την πρώτη ανάγνωση και θα ξαναγυρίσω.
Μερικά βιβλία είναι υπεράνω κριτικής. Αισθάνομαι πως αυτό είναι ένα τέτοιο. Το τελευταίο βιβλίο που έγραψε η Αξιώτη είναι ένας μονόλογος σε δεύτερο πρόσωπο. Θέματα όπως η μνήμη και η απώλειά της, ο θάνατος, το γήρας κλωθογυρνάνε. Σου αφήνει μια πικρή γεύση στο στόμα, πικρή όπως και οι αλήθειες του. Το αγάπησα με την πρώτη ανάγνωση και θα ξαναγυρίσω.
December 1, 2024
Ένιωσα μεγάλη σύνδεση με το συγκεκριμένο βιβλίο. Ήξερα εκ των προτέρων ότι γράφτηκε στο τέλος της ζωής της Αξιώτη και είχα μια ιδέα για την ταραχώδη ζωή της και την πολιτική εξορία της. Ο τρόπος που γράφει, όμως, μοιάζει τόσο γενικός (ή, καλύτερα, αγγίζει τόσο κοινά βιώματα) που επιτρέπει να δεις τον εαυτό σου στους προβληματισμούς της, ακόμα και αν οι ζωές σας είναι διαφορετικές. Ποιος δεν μπορεί να ταυτιστεί με τη νοσταλγία για το παρελθόν, με την προσπάθεια να ψηλαφήσεις το ποιος (θα μπορούσες να) ήσουν, με το φόβο για το χρόνο που τελειώνει;
Για την Αξιώτη, η αναζήτηση / ανάκτηση της γλώσσας κατέχει κεντρικό ρόλο, αποτελεί μια “συντόμευση” για την ανασυγκρότηση του σπιτικού. Η πολύχρονη επιβεβλημένη εξορία την έχει κάνει να ατροφήσει – ενώ επί χρόνια ακρωτηριαζόταν περαιτέρω από την Επιτροπή Διαφώτισης, που τη συνέθλιβε σε μία εγκεκριμένη μορφή. Στην περίπτωσή μου, αυτή τη σύνδεση με τη γλώσσα, που τόσο αποζητά η Αξιώτη, δεν την ένιωσα ποτέ (ίσως επειδή τα αγγλικά είχαν αρκετά νωρίς σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητά μου και άρα πάει πολύς καιρός από τότε που τα ελληνικά ήταν η μοναδική διέξοδος στον κόσμο / που αποτελούσαν μια αναντικατάστατη σύνδεση με το παρελθόν – ίσως, πάλι, επειδή τα ελληνικά μου δεν είχαν το στοιχείο της ντοπιολαλιάς που εντείνει τον τοπικό χαρακτήρα). Όποιος και να είναι ο λόγος, πάντως, η ζωή στο εξωτερικό τον ενέτεινε, και το αίσθημα του μετεώρου και της οριστικής απομάκρυνσης από το οικείο παρελθόν – που πλέον περιορίζεται σε έναν (οριστικά χαμένο) χρόνο και σε έναν (αμετάκλητα αλλαγμένο) τόπο – ολοένα και οξύνεται. Τα λέω αυτά, όχι (αποκλειστικά) με διάθεση ομφαλοσκόπησης, αλλά για να τονίσω ότι καθένας θα μπορέσει να “προβάλλει” τον εαυτό του πάνω στο κείμενο.
Η προσπάθεια αντίστασης στην αποξένωση αντικατοπτρίζεται και στη λογοτεχνική φόρμα. Έχω στο μυαλό μου κάποια έργα γραμμένα σε β' ενικό πρόσωπο, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση η φόρμα συνάδει πραγματικά με το περιεχόμενο. Η Αξιώτη μιλάει για τον εαυτό της, αλλά το πρώτο πρόσωπο θα ενέτεινε ακόμα περισσότερο τη μοναξιά της. Ο χαμένος "άλλος" – ο σύντροφος, συνοδοιπόρος και μάρτυρας – αποκαθίσταται με το β' πρόσωπο, έστω κι αν πρόκειται για μια παροδική συντροφιά, μια φασματική εκδοχή του ίδιου της του εαυτού. Επιπλέον, πέρα από τον πρακτικό αυτό ρόλο, η χρήση του β' προσώπου ενισχύει την αίσθηση της αλληλεπίδρασης του υποκειμένου με τον εαυτό του, κάτι στο οποίο συμβάλλει και “ο εσωτερικός αυτοδανεισμός / η εσωστρεφής διακειμενικότητα”* (τόσο εντός του συγκεκριμένου βιβλίου όσο και γενικότερα εντός του συνολικού έργου της Αξιώτη). Ομολογώ ότι μου αρέσει πολύ η αντιμετώπιση της μικρής, προσωπικής ιστορίας ως άξιας αναφοράς και ανασκόπησης, η δημιουργία μιας ιδιωτικής μυθολογίας. Όπως θα έλεγε και (σε ένα πολύ ελαφρύτερο πλαίσιο) η Selin του “the idiot” της Elif Batuman προς υπεράσπιση της εμμονικής ανάλυσης των μηνυμάτων που ανταλλάσσει με το αγόρι της: “I read Ivan's messages over and over, thinking about what they meant. I felt ashamed, but why? Why was it more honorable to reread and interpret a novel like Lost Illusions than to reread and interpret some email from Ivan? [...] Was it because Balzac's novels had been read and analyzed by hundreds of professors, so that reading and interpreting Balzac was like participating in a conversation with all these professors, and was therefore a higher and more meaningful activity than reading an email only I could see? But the fact that the email had been written specifically to me, in response to things I had said, made it literally a conversation, in the way that Balzac's novels [...] were not; and so wasn't what I was doing in a way more authentic, and more human?”
Ωστόσο, δεν μπορούσα παρά να αναρωτηθώ σε ορισμένα σημεία για την “αλαζονεία” του συγγραφέα (λέω "του" και όχι "της", γιατί εκφράζει σε κάποιο βαθμό μια γενικότερη στάση των δημιουργών / καλλιτεχνών), όταν μιλάει για τον μικρό, εφήμερο άνθρωπο και την παρηγοριά του να αφήνεις πίσω σου κάτι μεγάλο ως παρακαταθήκη, κάτι που θα διαρκέσει με τη μορφή τέχνης. Και ενώ υποθέτω πως ένα τέτοιο συναίσθημα είναι μάλλον βάλσαμο για έναν καλλιτέχνη που παρασύρθηκε από τη δίνη της ιστορίας και που έχασε τα πάντα εκτός από κάποια ψήγματα καλλιτεχνικής ελευθερίας, αναρωτιέμαι τι θα σήμαινε μια αντίστοιχη μοίρα για έναν τυχαίο άνθρωπο, για κάποιον που δεν αφήνει όντως τίποτα πίσω του και που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να αψηφήσει τη λήθη και το θάνατο.
Αυτή, όμως, δεν είναι η ιστορία της Αξιώτη.
* όροι δανεισμένοι από το επίμετρο “τόποι και τρόποι της Κάδμως”
*** Quotes ***
Για την Αξιώτη, η αναζήτηση / ανάκτηση της γλώσσας κατέχει κεντρικό ρόλο, αποτελεί μια “συντόμευση” για την ανασυγκρότηση του σπιτικού. Η πολύχρονη επιβεβλημένη εξορία την έχει κάνει να ατροφήσει – ενώ επί χρόνια ακρωτηριαζόταν περαιτέρω από την Επιτροπή Διαφώτισης, που τη συνέθλιβε σε μία εγκεκριμένη μορφή. Στην περίπτωσή μου, αυτή τη σύνδεση με τη γλώσσα, που τόσο αποζητά η Αξιώτη, δεν την ένιωσα ποτέ (ίσως επειδή τα αγγλικά είχαν αρκετά νωρίς σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητά μου και άρα πάει πολύς καιρός από τότε που τα ελληνικά ήταν η μοναδική διέξοδος στον κόσμο / που αποτελούσαν μια αναντικατάστατη σύνδεση με το παρελθόν – ίσως, πάλι, επειδή τα ελληνικά μου δεν είχαν το στοιχείο της ντοπιολαλιάς που εντείνει τον τοπικό χαρακτήρα). Όποιος και να είναι ο λόγος, πάντως, η ζωή στο εξωτερικό τον ενέτεινε, και το αίσθημα του μετεώρου και της οριστικής απομάκρυνσης από το οικείο παρελθόν – που πλέον περιορίζεται σε έναν (οριστικά χαμένο) χρόνο και σε έναν (αμετάκλητα αλλαγμένο) τόπο – ολοένα και οξύνεται. Τα λέω αυτά, όχι (αποκλειστικά) με διάθεση ομφαλοσκόπησης, αλλά για να τονίσω ότι καθένας θα μπορέσει να “προβάλλει” τον εαυτό του πάνω στο κείμενο.
Η προσπάθεια αντίστασης στην αποξένωση αντικατοπτρίζεται και στη λογοτεχνική φόρμα. Έχω στο μυαλό μου κάποια έργα γραμμένα σε β' ενικό πρόσωπο, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση η φόρμα συνάδει πραγματικά με το περιεχόμενο. Η Αξιώτη μιλάει για τον εαυτό της, αλλά το πρώτο πρόσωπο θα ενέτεινε ακόμα περισσότερο τη μοναξιά της. Ο χαμένος "άλλος" – ο σύντροφος, συνοδοιπόρος και μάρτυρας – αποκαθίσταται με το β' πρόσωπο, έστω κι αν πρόκειται για μια παροδική συντροφιά, μια φασματική εκδοχή του ίδιου της του εαυτού. Επιπλέον, πέρα από τον πρακτικό αυτό ρόλο, η χρήση του β' προσώπου ενισχύει την αίσθηση της αλληλεπίδρασης του υποκειμένου με τον εαυτό του, κάτι στο οποίο συμβάλλει και “ο εσωτερικός αυτοδανεισμός / η εσωστρεφής διακειμενικότητα”* (τόσο εντός του συγκεκριμένου βιβλίου όσο και γενικότερα εντός του συνολικού έργου της Αξιώτη). Ομολογώ ότι μου αρέσει πολύ η αντιμετώπιση της μικρής, προσωπικής ιστορίας ως άξιας αναφοράς και ανασκόπησης, η δημιουργία μιας ιδιωτικής μυθολογίας. Όπως θα έλεγε και (σε ένα πολύ ελαφρύτερο πλαίσιο) η Selin του “the idiot” της Elif Batuman προς υπεράσπιση της εμμονικής ανάλυσης των μηνυμάτων που ανταλλάσσει με το αγόρι της: “I read Ivan's messages over and over, thinking about what they meant. I felt ashamed, but why? Why was it more honorable to reread and interpret a novel like Lost Illusions than to reread and interpret some email from Ivan? [...] Was it because Balzac's novels had been read and analyzed by hundreds of professors, so that reading and interpreting Balzac was like participating in a conversation with all these professors, and was therefore a higher and more meaningful activity than reading an email only I could see? But the fact that the email had been written specifically to me, in response to things I had said, made it literally a conversation, in the way that Balzac's novels [...] were not; and so wasn't what I was doing in a way more authentic, and more human?”
Ωστόσο, δεν μπορούσα παρά να αναρωτηθώ σε ορισμένα σημεία για την “αλαζονεία” του συγγραφέα (λέω "του" και όχι "της", γιατί εκφράζει σε κάποιο βαθμό μια γενικότερη στάση των δημιουργών / καλλιτεχνών), όταν μιλάει για τον μικρό, εφήμερο άνθρωπο και την παρηγοριά του να αφήνεις πίσω σου κάτι μεγάλο ως παρακαταθήκη, κάτι που θα διαρκέσει με τη μορφή τέχνης. Και ενώ υποθέτω πως ένα τέτοιο συναίσθημα είναι μάλλον βάλσαμο για έναν καλλιτέχνη που παρασύρθηκε από τη δίνη της ιστορίας και που έχασε τα πάντα εκτός από κάποια ψήγματα καλλιτεχνικής ελευθερίας, αναρωτιέμαι τι θα σήμαινε μια αντίστοιχη μοίρα για έναν τυχαίο άνθρωπο, για κάποιον που δεν αφήνει όντως τίποτα πίσω του και που δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να αψηφήσει τη λήθη και το θάνατο.
Αυτή, όμως, δεν είναι η ιστορία της Αξιώτη.
* όροι δανεισμένοι από το επίμετρο “τόποι και τρόποι της Κάδμως”
*** Quotes ***
March 31, 2016
Αυτοβιογραφικά κείμενα της συγγραφέως αφηγούμενα την ζωή κ το έργο της. Μου άρεσε πολύ ο ποιητικός κ γλυκός της λόγος κ μου κέντρισε το ενδιαφέρον να διαβάσω κάποια απο τα έργα της, πόσο μάλλον αφού διάβασα σε αυτό την τόσο μεγάλη της ανησυχία για το τί θα απογίνουν μετά τον θάνατο της. Δυστυχώς βέβαια αν δεν τα έχεις διαβάσει ήδη όπως εγώ είναι πολλά αυτά που διαβάζεις κ δεν καταλαβαίνεις.
June 11, 2024
Το διάβασα χωρς να ξέρω τιποτα για την συγγραφέα και τις περιστάσεις της ζωής της. Γραμμενο σε δεύτερο προσωπο, παρατηρεί την ζωή της και την φιλοσοφεί σε ένα κείμενο πολύ ζωντανό, πολύ δυνατό. Αλλά ποτισμένο με πίκρα, ματαίωση, απογοήτευση.
Μετά διαβαζοντας το επίμετρο και τα σχόλια, κατάλαβα τι ακριβώς της είχε συμβεί. Το τραυμα να στερηθεί την μητέρα της σε πολύ μικρή ηλικία, η ένταξη στο ΚΚΕ και η προσκόλληση στην κομματική πειθαρχία μου φάνηκαν να συνδέονται. Η αυτοεξορία της σύμφωνα με τις επιταγές του κόμματος που υπαγόρευε και τι λογοτεχνία θα έπρεπε να γράφει μου φάνηκε ένα πολύ βαρύ τίμημα για μια ανόθευτη ιδεολογική πίστη.
Ομως, παρά τον πόνο της ξενιτιάς που βίωσε, έζησε και την αναγνωριση στη Γαλλία και στη Γερμανία όπου δημιούργησε ένα σημαντικό έργο. Κι όταν γύρισε στην Ελλάδα είχε ένα κύκλο ανθρώπων κοντά της που την στήριζαν και την εκτιμούσαν. Ομως αυτές οι θετικές πλευρές της ζωής της πολύ λίγο αντανακλώνται στο βιβλίο. Η κακή κατάσταση της υγείας της και των οικονομικών της στα τελευταία χρόνια της ζωής της την οδηγούν στην πικρία, στην αυτολύπηση. Ομως άφησε ένα όνομα, την υστεροφημία που φαίνεται να επιθυμούσε.
Τελικά αναρωτήθηκα: τι αντιπροσωπεύει το βιβλίο ανεξάρτητα από τη ζωή της συγγραφέως? τι λέει σε μενα την αναγνωστρια σήμερα?
Μη ξέροντας τα βιώματα της, μου ήταν πολύ δύσκολο να καταλάβω τι συνέβαινε στην αφηγήτρια, παρά την δυναμικότητα και ζωντάνια της γραφής και την ευστοχία των παρατηρήσεων για τη ζωή. Το βρήκα ένα καταθλιπτικό κείμενο που αφηγείται μια ζωή χωρίς χαρά, χωρίς λόγο ύπαρξης.
Μαθαίνοντας για τη ζωη της, ένοιωσα πως άδικα υπέφερε στο όνομα μιας ιδεολογίας και ενός αυταρχικού κόμματος που πολύ λίγο φαίνεται να νοιαζόταν για τον άνθρωπο πίσω από τον " σύντροφο ".
Μετά διαβαζοντας το επίμετρο και τα σχόλια, κατάλαβα τι ακριβώς της είχε συμβεί. Το τραυμα να στερηθεί την μητέρα της σε πολύ μικρή ηλικία, η ένταξη στο ΚΚΕ και η προσκόλληση στην κομματική πειθαρχία μου φάνηκαν να συνδέονται. Η αυτοεξορία της σύμφωνα με τις επιταγές του κόμματος που υπαγόρευε και τι λογοτεχνία θα έπρεπε να γράφει μου φάνηκε ένα πολύ βαρύ τίμημα για μια ανόθευτη ιδεολογική πίστη.
Ομως, παρά τον πόνο της ξενιτιάς που βίωσε, έζησε και την αναγνωριση στη Γαλλία και στη Γερμανία όπου δημιούργησε ένα σημαντικό έργο. Κι όταν γύρισε στην Ελλάδα είχε ένα κύκλο ανθρώπων κοντά της που την στήριζαν και την εκτιμούσαν. Ομως αυτές οι θετικές πλευρές της ζωής της πολύ λίγο αντανακλώνται στο βιβλίο. Η κακή κατάσταση της υγείας της και των οικονομικών της στα τελευταία χρόνια της ζωής της την οδηγούν στην πικρία, στην αυτολύπηση. Ομως άφησε ένα όνομα, την υστεροφημία που φαίνεται να επιθυμούσε.
Τελικά αναρωτήθηκα: τι αντιπροσωπεύει το βιβλίο ανεξάρτητα από τη ζωή της συγγραφέως? τι λέει σε μενα την αναγνωστρια σήμερα?
Μη ξέροντας τα βιώματα της, μου ήταν πολύ δύσκολο να καταλάβω τι συνέβαινε στην αφηγήτρια, παρά την δυναμικότητα και ζωντάνια της γραφής και την ευστοχία των παρατηρήσεων για τη ζωή. Το βρήκα ένα καταθλιπτικό κείμενο που αφηγείται μια ζωή χωρίς χαρά, χωρίς λόγο ύπαρξης.
Μαθαίνοντας για τη ζωη της, ένοιωσα πως άδικα υπέφερε στο όνομα μιας ιδεολογίας και ενός αυταρχικού κόμματος που πολύ λίγο φαίνεται να νοιαζόταν για τον άνθρωπο πίσω από τον " σύντροφο ".
Read
December 19, 2022«Οι συγγραφείς ψάχνουν μέσα τους να βρουν τα κομματάκια της ζωής για να τα κάνουν τέχνη»
August 29, 2025
Το ύφος και η γραφή της Αξιώτη με συγκινούν πάντα. Αξίζει πάρα πολύ και η συγκεκριμένη εμπλουτισμένη έκδοση από τον Κέδρο.
Displaying 1 - 8 of 8 reviews