Τα ίχνη της εμπειρίας: Νευρωνική πλαστικότητα και η συνάντηση της βιολογίας με την ψυχανάλυση

by François Ansermet, Pierre Maistretti, Βασιλική Βακάκη (Translator)

Enfrentados desde hace varios lustros, el psicoanálisis y las neurociencias han reclamado cada uno para sí los mejores títulos cuando se intenta proponer una explicación de la conducta humana. Para el primero, las neurociencias son mecanicistas, estáticas y reduccionistas, y en su pretensión de fundar una explicación cientí

Genres: Psychology, Science

236 pages, Paperback

First published June 30, 2006

Reviews

[roz_anthi · Rating 3 out of 5]

Η νευρωνική πλαστικότητα, δηλαδή η δυνατότητα των νευρώνων του εγκεφάλου μας να αναπτύσσουν νέες συνάψεις μεταξύ τους και να αποκρίνονται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο στα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας, ανοίγει ορίζοντες που δεν έχουμε ακόμα φανταστεί κι ούτε ξέρουμε ακόμη να διαχειριστούμε με ακρίβεια. Το βιβλίο επειχειρεί να παρουσιάσει συνοπτικά υπερβολικά πολλά πράγματα μαζί, κι ίσως εκεί χάνεται η μπάλα. Η τομή νευροβιολογίας και ψυχανάλυσης, η ανατομία των νευρώνων, η διαδικασία νέων συνάψεων, όλα αυτά μαζί συνιστούν μία ανομοιογενή, κάποιες φορές, σούπα που ίσως κουράσει και βαρύνει τον αναγνώστη.

Θεωρώ πως με ένα σφιχτότερο έντιτινγκ, όπου πολλές επαναλήψεις θα αποφεύγονταν, το βιβλίο θα γινόταν πιο κατανοητό σε ένα πλατύτερο κοινό. Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο το κοινό στο οποίο απευθύνεται τελικά η έκδοση, μιας και δεν είναι το hard science που θα αποξενώσει πολλούς, αλλά δεν παρέχει και την εκλαϊκευση που θα σε συναρπάσει ώστε να αναζητήσεις περισσότερα.

[Ypatios Varelas · Rating 2 out of 5]

Τελικά μπορεί να συνδεθεί επιστημονικά η ψυχανάλυση με τη νευροεπιστήμη; Να χρησιμοποιήσουμε τα εκπληκτικά ευρήματα της δεύτερης για να επικυρώσουμε την πρώτη; Ίσως και να γίνει κάποτε, όμως όχι σε αυτό το βιβλίο.

Πρώτα απ' όλα το βιβλίο απευθύνεται αποκλειστικά σε ειδικούς, σε ένα πολύ περιορισμένο αναγνωστικό κοινό, και οποιοσδήποτε μη γνώστης σημαντικών εννοιών και ιδεών της ψυχανάλυσης αλλά και στοιχείων της βιολογίας που χρησιμοποιεί η νευροεπιστήμη θα χάσει γρήγορα τη μπάλα. Η κριτική μου απευθύνεται λοιπόν στους γνώστες και σε αυτούς μπορώ να πω ότι το βιβίο περιέχει πολλές, πάρα πολλές υποθέσεις προσπαθώντας συχνά να ταιριάσει τα αταίριαστα. Αντιστοιχίσεις ψυχαναλυτικών εννοιών και δομών με αντίστοιχες δομές του εγκεφάλου γίνονται συχνά, όμως πάντα με υποθέσεις που δεν έχουν επιβεβαιωθεί και που ορισμένες φορές είναι εξώφθαλμα λανθασμένες. Ευρήματα της νευροεπιστήμης απομονώνονται, κάποια άλλα πολύ σημαντικά που σχετίζονται με αυτά παραλείπονται (ίσως από πρόθεση, ίσως από άγνοια αφού από το 2004 που γράφτηκε το βιβλίο η νευροεπιστήμη έχει προχωρήσει σε πολλές νέες ανακαλύψεις), συχνά οι συγγραφείς χάνονται στην ανάπτυξη λεπτομερειών που θα μπορούσαν να παραληφθούν (ίσως γιατί αισθάνονται άνετα με αυτές;), συχνά επίσης επαναλαμβάνουν τα ίδια και τα ίδια χωρίς ουσιαστική εξέλιξη των προτάσεών τους και τελικά, στον επίλογο, γράφουν αυθαίρετα ότι "έννοιες οι οποίες αρχικά έμοιαζαν με αφηρημένα στοιχεία μίας θεωρητικής κατασκευής βρίσκουν αβίαστα μια στέρη βάση, σε επίπεδο φυσιολογίας, στο φαινόμενο της νευρωνικής πλαστικότητας". Μόνο που το βιβλίο ΔΕΝ στηρίζει επαρκώς αυτό το συμπέρασμα. Βρίσκουμε χαλαρές συνδέσεις, εκατοντάδες υποθέσεις και μία αδυναμία να παρουσιαστεί ένα ξεκάθαρο σενάριο που να ενοποιεί τις ιδέες. Καθόλου περίεργο αν σκεφτουμε ότι η ίδια η φροϊδική ψυχανάλυση βρίθει από ασυνέπειες, αντιφάσεις και τραβηγμένες ερμηνείες και γενικεύσεις.

Το επιστημονικό ύφος του βιβλίου μπορεί να ξεγελάσει πολλούς, όμως διαβάζοντάς το προσεκτικά και εφόσον έχετε τις απαραίτητες γνώσεις δύσκολα θα διαφωνήσετε μαζί μου. Βάζω όμως δύο αστέρα στα πέντε ως επιβράβευση της προσπάθειας των συγγραφέων και για το ότι κάποιες από τις ιδέες τους είναι προκλητικές, με την καλή έννοια, και μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ ενδιαφέροντα μονοπάτια έρευνας.

[Buveur d'encre · Rating 4 out of 5]

Να διευκρινιστεί αρχικά ότι κάποιος που ενδιαφέρεται για ψυχολογία και ακολουθεί μια συγκεκριμένη σκέψη κάποιας σχολής (πχ κοινωνικής ψυχ.) και βρίσκεται σε άρνηση μπροστά στην σύγκλιση των ρευμάτων με άλλες σχολές και επιστήμες, αφενός δεν μπορεί να εκτιμήσει τέτοια βιβλία σαν κι αυτό και αφετέρου δεν είναι σε θέση να εκμεταλλευτεί την γνώση που παρέχεται.
Το βιβλίο αυτό έχει ως μοναδικό μειονέκτημα για μένα τις πολλές επαναλήψεις, οι οποίες όμως για κάποιον άλλον πιο άπειρο με τις πραγματευόμενες έννοιες θα φανούν χρήσιμες.
Πρόκειται για "μια δικαίωση του Freud" και μια επαλήθευση του «Πέραν της αρχής της ηδονής». Προσωπικά, διαβάζοντας το βιβλίο με παρότρυνση της καθηγήτριας μου στην γνωστική ψυχολογία και έχοντας ο ίδιος ενδιαφερθεί στο παρελθόν και για νευροφυσιολογία, βρήκα το εγχείρημα των συγγραφέων άκρως αξιοσημείωτο.
Ωστόσο για κάποιους που υποστηρίζουν ότι όλα αυτά είναι υποθέσεις και αυθαιρεσίες στερούνται δυστυχώς γνωστικού υποβάθρου.
Συνεπώς, μπορεί να το διαβάσει με ευκολία οποίος έχει βάσεις σε έναν από τους τρεις τομείς που συνδέονται εδώ: α)ψυχανάλυση (φρουδική και λακανική κατά βάση) β)γνωστική ψυχολογία γ)νευρο-φυσιολογία,βιολογία.
Ο απλώς αναγνώστης ίσως θα κουραστεί και θα χαθεί κάπου στο βιβλίο και ως αποτέλεσμα να μην το εκτιμήσει. Ενώ όντως αξίζει.
Τέλος, να σημειώσω ότι γίνονται συνδέσεις και αναφορές στα έργα των Damasio, LeDoux, James το κύρος των οποίων είναι αδιαμφισβήτητο σήμερα με τη συμβολή τους στην ψυχολογία των συναισθημάτων και της συγκίνησης, πέραν της ψυχολογίας ως επιστήμης γενικά.

[ranaki · Rating 2 out of 5]

Για τον αναγνώστη που δεν διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στο θέμα (όπως εγώ) κουράζει πάρα πολύ με εξαντλητικές λεπτομέρειες, ενώ σε κάποια άλλα σημεία υιοθετεί πιο εκλαϊκευμένη προσέγγιση, με αποτέλεσμα ένα συνεχές «ανακάτεμα» - κάθε λίγο να σε μαγνητίζει με ενδιαφέρουσες αφηγήσεις και περιγραφές μόνο και μόνο για να σε αποξενώσει λίγες γραμμές παρακάτω εμβαθύνοντας κατά πολύ στο τεχνικό κομμάτι (π.χ ακριβώς πως συντελείται μια λειτουργία σε κυτταρικό επίπεδο).

Απογοητεύτηκα καθώς η κύρια ιδέα του βιβλίου με ενδιέφερε πολύ - δυστυχώς δεν μπορώ να πω πως έμαθα κάτι παραπάνω από αυτά που ήδη ήξερα για τα «ίχνη της εμπειρίας» αν εξαιρέσουμε την ενίσχυση της αφηρημένης πεποίθησης ότι οι εμπειρίες όντως αφήνουν κάποια ίχνη…

Δεν κατάφερα να το τελειώσω.

[Chiara Peri · Rating 2 out of 5]

La lettura per un non specialista non è impossibile, ma neppure così agevole come dicono alcune recensioni su Amazon

[Ma Maria · Rating 4 out of 5]

Κατ' αρχάς, οι συγγραφείς είναι δύο: Ansermet (ψυχαναλυτής) και Magistretti (νευροεπιστήμονας). Στο βιβλίο επιχειρείται μία προσπάθεια σύγκλισης της ψυχανάλυσης με τη νευροφυσιολογία με τα μέχρι στιγμής (00's) επιστημονικά δεδομένα. Οι αναφορές στον Φρόυντ, στον Λακάν και στον Καντέλ προσπαθούν να τεκμηριώσουν αυτή τη σύγκλιση, ωστόσο οι συγγραφείς δεν διστάζουν να παραδεχτούν ότι πολλές απαντήσεις εκκρεμούν. Πώς οι εμπειρίες αποτυπώνονται στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου, πώς τροποποιούνται εντός του, πώς δημιουργούνται οι φαντασιώσεις και το ασυνείδητο, πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις, ποιος ο ρόλος της ψυχανάλυσης είναι βασικά ερωτήματα που απασχολούν τους συγγραφείς, πάντα υπό το πρίσμα της νευροεπιστήμης (αλλά και της γενετικής, εν μέρει). Πολύ ωραίο βιβλίο!

[Loris · Rating 4 out of 5]

Adatto per gli addetti ai lavori.