What do you think?
Rate this book
Τα ίχνη της εμπειρίας: Νευρωνική πλαστικότητα και η συνάντηση της βιολογίας με την ψυχανάλυση
Enfrentados desde hace varios lustros, el psicoanálisis y las neurociencias han reclamado cada uno para sí los mejores títulos cuando se intenta proponer una explicación de la conducta humana. Para el primero, las neurociencias son mecanicistas, estáticas y reduccionistas, y en su pretensión de fundar una explicación cientí
- GenresPsychologyScience
236 pages, Paperback
First published June 30, 2006
9 people are currently reading
125 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
May 1, 2018
Η νευρωνική πλαστικότητα, δηλαδή η δυνατότητα των νευρώνων του εγκεφάλου μας να αναπτύσσουν νέες συνάψεις μεταξύ τους και να αποκρίνονται κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο στα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας, ανοίγει ορίζοντες που δεν έχουμε ακόμα φανταστεί κι ούτε ξέρουμε ακόμη να διαχειριστούμε με ακρίβεια. Το βιβλίο επειχειρεί να παρουσιάσει συνοπτικά υπερβολικά πολλά πράγματα μαζί, κι ίσως εκεί χάνεται η μπάλα. Η τομή νευροβιολογίας και ψυχανάλυσης, η ανατομία των νευρώνων, η διαδικασία νέων συνάψεων, όλα αυτά μαζί συνιστούν μία ανομοιογενή, κάποιες φορές, σούπα που ίσως κουράσει και βαρύνει τον αναγνώστη.
Θεωρώ πως με ένα σφιχτότερο έντιτινγκ, όπου πολλές επαναλήψεις θα αποφεύγονταν, το βιβλίο θα γινόταν πιο κατανοητό σε ένα πλατύτερο κοινό. Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο το κοινό στο οποίο απευθύνεται τελικά η έκδοση, μιας και δεν είναι το hard science που θα αποξενώσει πολλούς, αλλά δεν παρέχει και την εκλαϊκευση που θα σε συναρπάσει ώστε να αναζητήσεις περισσότερα.
Θεωρώ πως με ένα σφιχτότερο έντιτινγκ, όπου πολλές επαναλήψεις θα αποφεύγονταν, το βιβλίο θα γινόταν πιο κατανοητό σε ένα πλατύτερο κοινό. Ωστόσο, δεν είναι ξεκάθαρο το κοινό στο οποίο απευθύνεται τελικά η έκδοση, μιας και δεν είναι το hard science που θα αποξενώσει πολλούς, αλλά δεν παρέχει και την εκλαϊκευση που θα σε συναρπάσει ώστε να αναζητήσεις περισσότερα.
July 31, 2016
Τελικά μπορεί να συνδεθεί επιστημονικά η ψυχανάλυση με τη νευροεπιστήμη; Να χρησιμοποιήσουμε τα εκπληκτικά ευρήματα της δεύτερης για να επικυρώσουμε την πρώτη; Ίσως και να γίνει κάποτε, όμως όχι σε αυτό το βιβλίο.
Πρώτα απ' όλα το βιβλίο απευθύνεται αποκλειστικά σε ειδικούς, σε ένα πολύ περιορισμένο αναγνωστικό κοινό, και οποιοσδήποτε μη γνώστης σημαντικών εννοιών και ιδεών της ψυχανάλυσης αλλά και στοιχείων της βιολογίας που χρησιμοποιεί η νευροεπιστήμη θα χάσει γρήγορα τη μπάλα. Η κριτική μου απευθύνεται λοιπόν στους γνώστες και σε αυτούς μπορώ να πω ότι το βιβίο περιέχει πολλές, πάρα πολλές υποθέσεις προσπαθώντας συχνά να ταιριάσει τα αταίριαστα. Αντιστοιχίσεις ψυχαναλυτικών εννοιών και δομών με αντίστοιχες δομές του εγκεφάλου γίνονται συχνά, όμως πάντα με υποθέσεις που δεν έχουν επιβεβαιωθεί και που ορισμένες φορές είναι εξώφθαλμα λανθασμένες. Ευρήματα της νευροεπιστήμης απομονώνονται, κάποια άλλα πολύ σημαντικά που σχετίζονται με αυτά παραλείπονται (ίσως από πρόθεση, ίσως από άγνοια αφού από το 2004 που γράφτηκε το βιβλίο η νευροεπιστήμη έχει προχωρήσει σε πολλές νέες ανακαλύψεις), συχνά οι συγγραφείς χάνονται στην ανάπτυξη λεπτομερειών που θα μπορούσαν να παραληφθούν (ίσως γιατί αισθάνονται άνετα με αυτές;), συχνά επίσης επαναλαμβάνουν τα ίδια και τα ίδια χωρίς ουσιαστική εξέλιξη των προτάσεών τους και τελικά, στον επίλογο, γράφουν αυθαίρετα ότι "έννοιες οι οποίες αρχικά έμοιαζαν με αφηρημένα στοιχεία μίας θεωρητικής κατασκευής βρίσκουν αβίαστα μια στέρη βάση, σε επίπεδο φυσιολογίας, στο φαινόμενο της νευρωνικής πλαστικότητας". Μόνο που το βιβλίο ΔΕΝ στηρίζει επαρκώς αυτό το συμπέρασμα. Βρίσκουμε χαλαρές συνδέσεις, εκατοντάδες υποθέσεις και μία αδυναμία να παρουσιαστεί ένα ξεκάθαρο σενάριο που να ενοποιεί τις ιδέες. Καθόλου περίεργο αν σκεφτουμε ότι η ίδια η φροϊδική ψυχανάλυση βρίθει από ασυνέπειες, αντιφάσεις και τραβηγμένες ερμηνείες και γενικεύσεις.
Το επιστημονικό ύφος του βιβλίου μπορεί να ξεγελάσει πολλούς, όμως διαβάζοντάς το προσεκτικά και εφόσον έχετε τις απαραίτητες γνώσεις δύσκολα θα διαφωνήσετε μαζί μου. Βάζω όμως δύο αστέρα στα πέντε ως επιβράβευση της προσπάθειας των συγγραφέων και για το ότι κάποιες από τις ιδέες τους είναι προκλητικές, με την καλή έννοια, και μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ ενδιαφέροντα μονοπάτια έρευνας.
Πρώτα απ' όλα το βιβλίο απευθύνεται αποκλειστικά σε ειδικούς, σε ένα πολύ περιορισμένο αναγνωστικό κοινό, και οποιοσδήποτε μη γνώστης σημαντικών εννοιών και ιδεών της ψυχανάλυσης αλλά και στοιχείων της βιολογίας που χρησιμοποιεί η νευροεπιστήμη θα χάσει γρήγορα τη μπάλα. Η κριτική μου απευθύνεται λοιπόν στους γνώστες και σε αυτούς μπορώ να πω ότι το βιβίο περιέχει πολλές, πάρα πολλές υποθέσεις προσπαθώντας συχνά να ταιριάσει τα αταίριαστα. Αντιστοιχίσεις ψυχαναλυτικών εννοιών και δομών με αντίστοιχες δομές του εγκεφάλου γίνονται συχνά, όμως πάντα με υποθέσεις που δεν έχουν επιβεβαιωθεί και που ορισμένες φορές είναι εξώφθαλμα λανθασμένες. Ευρήματα της νευροεπιστήμης απομονώνονται, κάποια άλλα πολύ σημαντικά που σχετίζονται με αυτά παραλείπονται (ίσως από πρόθεση, ίσως από άγνοια αφού από το 2004 που γράφτηκε το βιβλίο η νευροεπιστήμη έχει προχωρήσει σε πολλές νέες ανακαλύψεις), συχνά οι συγγραφείς χάνονται στην ανάπτυξη λεπτομερειών που θα μπορούσαν να παραληφθούν (ίσως γιατί αισθάνονται άνετα με αυτές;), συχνά επίσης επαναλαμβάνουν τα ίδια και τα ίδια χωρίς ουσιαστική εξέλιξη των προτάσεών τους και τελικά, στον επίλογο, γράφουν αυθαίρετα ότι "έννοιες οι οποίες αρχικά έμοιαζαν με αφηρημένα στοιχεία μίας θεωρητικής κατασκευής βρίσκουν αβίαστα μια στέρη βάση, σε επίπεδο φυσιολογίας, στο φαινόμενο της νευρωνικής πλαστικότητας". Μόνο που το βιβλίο ΔΕΝ στηρίζει επαρκώς αυτό το συμπέρασμα. Βρίσκουμε χαλαρές συνδέσεις, εκατοντάδες υποθέσεις και μία αδυναμία να παρουσιαστεί ένα ξεκάθαρο σενάριο που να ενοποιεί τις ιδέες. Καθόλου περίεργο αν σκεφτουμε ότι η ίδια η φροϊδική ψυχανάλυση βρίθει από ασυνέπειες, αντιφάσεις και τραβηγμένες ερμηνείες και γενικεύσεις.
Το επιστημονικό ύφος του βιβλίου μπορεί να ξεγελάσει πολλούς, όμως διαβάζοντάς το προσεκτικά και εφόσον έχετε τις απαραίτητες γνώσεις δύσκολα θα διαφωνήσετε μαζί μου. Βάζω όμως δύο αστέρα στα πέντε ως επιβράβευση της προσπάθειας των συγγραφέων και για το ότι κάποιες από τις ιδέες τους είναι προκλητικές, με την καλή έννοια, και μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ ενδιαφέροντα μονοπάτια έρευνας.
February 18, 2021
Να διευκρινιστεί αρχικά ότι κάποιος που ενδιαφέρεται για ψυχολογία και ακολουθεί μια συγκεκριμένη σκέψη κάποιας σχολής (πχ κοινωνικής ψυχ.) και βρίσκεται σε άρνηση μπροστά στην σύγκλιση των ρευμάτων με άλλες σχολές και επιστήμες, αφενός δεν μπορεί να εκτιμήσει τέτοια βιβλία σαν κι αυτό και αφετέρου δεν είναι σε θέση να εκμεταλλευτεί την γνώση που παρέχεται.
Το βιβλίο αυτό έχει ως μοναδικό μειονέκτημα για μένα τις πολλές επαναλήψεις, οι οποίες όμως για κάποιον άλλον πιο άπειρο με τις πραγματευόμενες έννοιες θα φανούν χρήσιμες.
Πρόκειται για "μια δικαίωση του Freud" και μια επαλήθευση του «Πέραν της αρχής της ηδονής». Προσωπικά, διαβάζοντας το βιβλίο με παρότρυνση της καθηγήτριας μου στην γνωστική ψυχολογία και έχοντας ο ίδιος ενδιαφερθεί στο παρελθόν και για νευροφυσιολογία, βρήκα το εγχείρημα των συγγραφέων άκρως αξιοσημείωτο.
Ωστόσο για κάποιους που υποστηρίζουν ότι όλα αυτά είναι υποθέσεις και αυθαιρεσίες στερούνται δυστυχώς γνωστικού υποβάθρου.
Συνεπώς, μπορεί να το διαβάσει με ευκολία οποίος έχει βάσεις σε έναν από τους τρεις τομείς που συνδέονται εδώ: α)ψυχανάλυση (φρουδική και λακανική κατά βάση) β)γνωστική ψυχολογία γ)νευρο-φυσιολογία,βιολογία.
Ο απλώς αναγνώστης ίσως θα κουραστεί και θα χαθεί κάπου στο βιβλίο και ως αποτέλεσμα να μην το εκτιμήσει. Ενώ όντως αξίζει.
Τέλος, να σημειώσω ότι γίνονται συνδέσεις και αναφορές στα έργα των Damasio, LeDoux, James το κύρος των οποίων είναι αδιαμφισβήτητο σήμερα με τη συμβολή τους στην ψυχολογία των συναισθημάτων και της συγκίνησης, πέραν της ψυχολογίας ως επιστήμης γενικά.
Το βιβλίο αυτό έχει ως μοναδικό μειονέκτημα για μένα τις πολλές επαναλήψεις, οι οποίες όμως για κάποιον άλλον πιο άπειρο με τις πραγματευόμενες έννοιες θα φανούν χρήσιμες.
Πρόκειται για "μια δικαίωση του Freud" και μια επαλήθευση του «Πέραν της αρχής της ηδονής». Προσωπικά, διαβάζοντας το βιβλίο με παρότρυνση της καθηγήτριας μου στην γνωστική ψυχολογία και έχοντας ο ίδιος ενδιαφερθεί στο παρελθόν και για νευροφυσιολογία, βρήκα το εγχείρημα των συγγραφέων άκρως αξιοσημείωτο.
Ωστόσο για κάποιους που υποστηρίζουν ότι όλα αυτά είναι υποθέσεις και αυθαιρεσίες στερούνται δυστυχώς γνωστικού υποβάθρου.
Συνεπώς, μπορεί να το διαβάσει με ευκολία οποίος έχει βάσεις σε έναν από τους τρεις τομείς που συνδέονται εδώ: α)ψυχανάλυση (φρουδική και λακανική κατά βάση) β)γνωστική ψυχολογία γ)νευρο-φυσιολογία,βιολογία.
Ο απλώς αναγνώστης ίσως θα κουραστεί και θα χαθεί κάπου στο βιβλίο και ως αποτέλεσμα να μην το εκτιμήσει. Ενώ όντως αξίζει.
Τέλος, να σημειώσω ότι γίνονται συνδέσεις και αναφορές στα έργα των Damasio, LeDoux, James το κύρος των οποίων είναι αδιαμφισβήτητο σήμερα με τη συμβολή τους στην ψυχολογία των συναισθημάτων και της συγκίνησης, πέραν της ψυχολογίας ως επιστήμης γενικά.
July 22, 2025
Για τον αναγνώστη που δεν διαθέτει εξειδικευμένες γνώσεις πάνω στο θέμα (όπως εγώ) κουράζει πάρα πολύ με εξαντλητικές λεπτομέρειες, ενώ σε κάποια άλλα σημεία υιοθετεί πιο εκλαϊκευμένη προσέγγιση, με αποτέλεσμα ένα συνεχές «ανακάτεμα» - κάθε λίγο να σε μαγνητίζει με ενδιαφέρουσες αφηγήσεις και περιγραφές μόνο και μόνο για να σε αποξενώσει λίγες γραμμές παρακάτω εμβαθύνοντας κατά πολύ στο τεχνικό κομμάτι (π.χ ακριβώς πως συντελείται μια λειτουργία σε κυτταρικό επίπεδο).
Απογοητεύτηκα καθώς η κύρια ιδέα του βιβλίου με ενδιέφερε πολύ - δυστυχώς δεν μπορώ να πω πως έμαθα κάτι παραπάνω από αυτά που ήδη ήξερα για τα «ίχνη της εμπειρίας» αν εξαιρέσουμε την ενίσχυση της αφηρημένης πεποίθησης ότι οι εμπειρίες όντως αφήνουν κάποια ίχνη…
Δεν κατάφερα να το τελειώσω.
Απογοητεύτηκα καθώς η κύρια ιδέα του βιβλίου με ενδιέφερε πολύ - δυστυχώς δεν μπορώ να πω πως έμαθα κάτι παραπάνω από αυτά που ήδη ήξερα για τα «ίχνη της εμπειρίας» αν εξαιρέσουμε την ενίσχυση της αφηρημένης πεποίθησης ότι οι εμπειρίες όντως αφήνουν κάποια ίχνη…
Δεν κατάφερα να το τελειώσω.
February 10, 2026
Το έργο των François Ansermet (ψυχαναλυτής) και Pierre Magistretti (νευροεπιστήμονας), «Τα ίχνη της εμπειρίας: Νευρωνική πλαστικότητα και η συνάντηση της βιολογίας με την ψυχανάλυση», αποτελεί μια θεμελιώδη προσπάθεια γεφύρωσης δύο πεδίων που παραδοσιακά θεωρούνταν ασύμβατα. Οι συγγραφείς προτείνουν μια κοινή βάση συνεννόησης, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο η εμπειρία εγγράφεται στον οργανισμό.
1. Σύντομη συνολική περίληψη
Το βασικό επιχείρημα του βιβλίου είναι ότι η νευρωνική πλαστικότητα αποτελεί τον βιολογικό μηχανισμό που επιτρέπει την ανάδυση της υποκειμενικότητας. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι ο εγκέφαλος δεν είναι ένα άκαμπτο, προκαθορισμένο όργανο, αλλά ένα σύστημα που τροποποιείται συνεχώς από την εμπειρία. Αυτή η εγγραφή της εμπειρίας (το «ίχνος») δεν αποτελεί απλή αναπαράσταση της πραγματικότητας, αλλά ανασυντίθεται μέσω εσωτερικών διεργασιών, δημιουργώντας μια μοναδική ψυχική πραγματικότητα για κάθε άτομο.
Το βιβλίο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η βιολογία, μέσω της πλαστικότητας, «απελευθερώνει» το άτομο από τον γενετικό ντετερμινισμό. Το γεγονός ότι ο εγκέφαλος τροποποιείται από την εμπειρία σημαίνει ότι η βιολογική μας κατασκευή είναι αυτή που μας καθιστά μοναδικούς και υποκειμενικά διαφοροποιημένους, επιβεβαιώνοντας έτσι την ψυχαναλυτική θέση για το ανεπανάληπτο του κάθε υποκειμένου.
2. Κεντρικές θέσεις και ιδέες
1. Η σύγκλιση Νευροεπιστημών και Ψυχανάλυσης: Η πλαστικότητα του εγκεφάλου είναι ο κρίκος που συνδέει το βιολογικό υπόστρωμα με το ψυχικό γεγονός.
2. Το Ίχνος και η Εγγραφή: Κάθε εμπειρία αφήνει ένα συναπτικό ίχνος. Ωστόσο, τα ίχνη αυτά μπορούν να συνδυαστούν μεταξύ τους ανεξάρτητα από την αρχική εμπειρία, δημιουργώντας νέα νοήματα (φαντασιώσεις).
3. Από τη Βιολογία στην Ελευθερία: Η πλαστικότητα ακυρώνει την ιδέα ενός αυστηρά προγραμματισμέ��ου εγκεφάλου. Το υποκείμενο είναι «καταδικασμένο» από τη βιολογία του να είναι ελεύθερο και μοναδικό.
4. Η Επανακατάταξη των Ιχνών: Ο ψυχισμός δεν αποθηκεύει παθητικά πληροφορίες, αλλά τις αναδιοργανώνει διαρκώς. Αυτό εξηγεί πώς μια τωρινή εμπειρία μπορεί να προσδώσει νέο νόημα σε ένα παλαιότερο ίχνος (η έννοια της «μεταγενέστερης επίδρασης» ή après-coup).
5. Η Ανάδυση του Ασυνειδήτου: Οι μηχανισμοί σύνδεσης και αποσύνδεσης των νευρωνικών ιχνών παρέχουν ένα βιολογικό ανάλογο για τις ασυνείδητες διεργασίες που περιγράφει η ψυχανάλυση.
3. Θεωρητικό πλαίσιο
Οι συγγραφείς συνδυάζουν τις Νευροεπιστήμες (συγκεκριμένα τη νευροβιολογία των συνάψεων) με τη Λακανική και Φροϊδική Ψυχανάλυση. Το έργο κινείται ενάντια στον αναγωγισμό (reductionism) που θέλει την ψυχολογία να είναι απλώς «εφαρμοσμένη βιολογία», υποστηρίζοντας αντίθετα ότι η ίδια η βιολογία δημιουργεί τον χώρο για το μη-βιολογικό (το ψυχικό).
4. Βασικές έννοιες
• Νευρωνική Πλαστικότητα: Η ικανότητα των νευρώνων να μεταβάλλουν τη δύναμη και τη δομή των συνδέσεών τους ως απόκριση σε ερεθίσματα.
• Συναπτικό Ίχνος: Η υλική μεταβολή στο νευρωνικό δίκτυο που αντιστοιχεί σε μια μνήμη ή εμπειρία.
• Ομοιόσταση και Αλλόσταση: Η διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας του οργανισμού και η προσαρμογή του μέσω της αλλαγής.
• Υποκειμενικότητα: Η μοναδική εσωτερική κατάσταση του ατόμου που προκύπτει από την ιδιαιτερότητα των δικών του εγγεγραμμένων εμπειριών.
5. Σκοπός του βιβλίου
Το βιβλίο προσπαθεί να αμφισβητήσει τον δογματισμό και των δύο πλευρών:
• Αντιτίθεται στις νευροεπιστήμες που αγνοούν το υποκείμενο και τη σημασία του λόγου.
• Αντιτίθεται στην ψυχανάλυση που απορρίπτει τα βιολογικά δεδομένα ως άσχετα με το ψυχικό γίγνεσθαι.
Σκοπός είναι να αποδειχθεί ότι το βιολογικό και το ψυχικό είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, όπου η πλαστικότητα επιτρέπει στη βιολογία να παράγει κάτι που την υπερβαίνει.
Αξιολόγηση, Σύγκριση και Κριτική
Σημασία του βιβλίου:
Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα στον τομέα της Νευροψυχανάλυσης. Προσέφερε μια επιστημονική βάση σε ψυχαναλυτικές έννοιες που θεωρούνταν «μεταφορικές», ενώ παράλληλα έδωσε στις νευροεπιστήμες ένα εννοιολογικό πλαίσιο για την κατανόηση της ατομικής διαφοράς.
Σύγκριση με άλλους στοχαστές:
• Antonio Damasio: Ενώ ο Damasio (στο Το λάθος του Καρτέσιου) εστιάζει στο συναίσθημα ως βιολογικό ρυθμιστή της λογικής, οι Ansermet & Magistretti προχωρούν περισσότερο στην έννοια του «ίχνους» ως στοιχείο δόμησης της φαντασίωσης.
• Eric Kandel: Ο νομπελίστας Kandel έχει επίσης υποστηρίξει τη σύγκλιση βιολογίας και ψυχανάλυσης, αλλά οι Ansermet & Magistretti διαφοροποιούνται δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη λακανική θεωρία και στο πώς η πλαστικότητα οδηγεί στην «αποσύνδεση» από το αντικείμενο.
Κύριες κριτικές:
1. Επιστημολογικό Χάσμα: Ορισμένοι κριτικοί υποστηρίζουν ότι παρά την κομψότητα της θεωρίας, παραμένει ένα «άλμα πίστης» η σύνδεση μιας συναπτικής μεταβολής με μια σύνθετη ψυχαναλυτική έννοια όπως το «ασυνείδητο».
2. Μεταφορική Χρήση: Υπάρχει η ένσταση ότι η «πλαστικότητα» χρησιμοποιείται ενίοτε υπερβολικά ευρέως για να εξηγήσει τα πάντα, χάνοντας έτσι την ακρίβεια της ως βιολογικός όρος.
3. Αντίσταση από την Κλασική Ψυχανάλυση: Μια μερίδα ψυχαναλυτών θεωρεί ότι η αναζήτηση βιολογικών ερεισμάτων προδίδει την ουσία της ψυχανάλυσης, η οποία οφείλει να ασχολείται αποκλειστικά με το νόημα και τον λόγο.
1. Σύντομη συνολική περίληψη
Το βασικό επιχείρημα του βιβλίου είναι ότι η νευρωνική πλαστικότητα αποτελεί τον βιολογικό μηχανισμό που επιτρέπει την ανάδυση της υποκειμενικότητας. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι ο εγκέφαλος δεν είναι ένα άκαμπτο, προκαθορισμένο όργανο, αλλά ένα σύστημα που τροποποιείται συνεχώς από την εμπειρία. Αυτή η εγγραφή της εμπειρίας (το «ίχνος») δεν αποτελεί απλή αναπαράσταση της πραγματικότητας, αλλά ανασυντίθεται μέσω εσωτερικών διεργασιών, δημιουργώντας μια μοναδική ψυχική πραγματικότητα για κάθε άτομο.
Το βιβλίο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η βιολογία, μέσω της πλαστικότητας, «απελευθερώνει» το άτομο από τον γενετικό ντετερμινισμό. Το γεγονός ότι ο εγκέφαλος τροποποιείται από την εμπειρία σημαίνει ότι η βιολογική μας κατασκευή είναι αυτή που μας καθιστά μοναδικούς και υποκειμενικά διαφοροποιημένους, επιβεβαιώνοντας έτσι την ψυχαναλυτική θέση για το ανεπανάληπτο του κάθε υποκειμένου.
2. Κεντρικές θέσεις και ιδέες
1. Η σύγκλιση Νευροεπιστημών και Ψυχανάλυσης: Η πλαστικότητα του εγκεφάλου είναι ο κρίκος που συνδέει το βιολογικό υπόστρωμα με το ψυχικό γεγονός.
2. Το Ίχνος και η Εγγραφή: Κάθε εμπειρία αφήνει ένα συναπτικό ίχνος. Ωστόσο, τα ίχνη αυτά μπορούν να συνδυαστούν μεταξύ τους ανεξάρτητα από την αρχική εμπειρία, δημιουργώντας νέα νοήματα (φαντασιώσεις).
3. Από τη Βιολογία στην Ελευθερία: Η πλαστικότητα ακυρώνει την ιδέα ενός αυστηρά προγραμματισμέ��ου εγκεφάλου. Το υποκείμενο είναι «καταδικασμένο» από τη βιολογία του να είναι ελεύθερο και μοναδικό.
4. Η Επανακατάταξη των Ιχνών: Ο ψυχισμός δεν αποθηκεύει παθητικά πληροφορίες, αλλά τις αναδιοργανώνει διαρκώς. Αυτό εξηγεί πώς μια τωρινή εμπειρία μπορεί να προσδώσει νέο νόημα σε ένα παλαιότερο ίχνος (η έννοια της «μεταγενέστερης επίδρασης» ή après-coup).
5. Η Ανάδυση του Ασυνειδήτου: Οι μηχανισμοί σύνδεσης και αποσύνδεσης των νευρωνικών ιχνών παρέχουν ένα βιολογικό ανάλογο για τις ασυνείδητες διεργασίες που περιγράφει η ψυχανάλυση.
3. Θεωρητικό πλαίσιο
Οι συγγραφείς συνδυάζουν τις Νευροεπιστήμες (συγκεκριμένα τη νευροβιολογία των συνάψεων) με τη Λακανική και Φροϊδική Ψυχανάλυση. Το έργο κινείται ενάντια στον αναγωγισμό (reductionism) που θέλει την ψυχολογία να είναι απλώς «εφαρμοσμένη βιολογία», υποστηρίζοντας αντίθετα ότι η ίδια η βιολογία δημιουργεί τον χώρο για το μη-βιολογικό (το ψυχικό).
4. Βασικές έννοιες
• Νευρωνική Πλαστικότητα: Η ικανότητα των νευρώνων να μεταβάλλουν τη δύναμη και τη δομή των συνδέσεών τους ως απόκριση σε ερεθίσματα.
• Συναπτικό Ίχνος: Η υλική μεταβολή στο νευρωνικό δίκτυο που αντιστοιχεί σε μια μνήμη ή εμπειρία.
• Ομοιόσταση και Αλλόσταση: Η διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας του οργανισμού και η προσαρμογή του μέσω της αλλαγής.
• Υποκειμενικότητα: Η μοναδική εσωτερική κατάσταση του ατόμου που προκύπτει από την ιδιαιτερότητα των δικών του εγγεγραμμένων εμπειριών.
5. Σκοπός του βιβλίου
Το βιβλίο προσπαθεί να αμφισβητήσει τον δογματισμό και των δύο πλευρών:
• Αντιτίθεται στις νευροεπιστήμες που αγνοούν το υποκείμενο και τη σημασία του λόγου.
• Αντιτίθεται στην ψυχανάλυση που απορρίπτει τα βιολογικά δεδομένα ως άσχετα με το ψυχικό γίγνεσθαι.
Σκοπός είναι να αποδειχθεί ότι το βιολογικό και το ψυχικό είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, όπου η πλαστικότητα επιτρέπει στη βιολογία να παράγει κάτι που την υπερβαίνει.
Αξιολόγηση, Σύγκριση και Κριτική
Σημασία του βιβλίου:
Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα στον τομέα της Νευροψυχανάλυσης. Προσέφερε μια επιστημονική βάση σε ψυχαναλυτικές έννοιες που θεωρούνταν «μεταφορικές», ενώ παράλληλα έδωσε στις νευροεπιστήμες ένα εννοιολογικό πλαίσιο για την κατανόηση της ατομικής διαφοράς.
Σύγκριση με άλλους στοχαστές:
• Antonio Damasio: Ενώ ο Damasio (στο Το λάθος του Καρτέσιου) εστιάζει στο συναίσθημα ως βιολογικό ρυθμιστή της λογικής, οι Ansermet & Magistretti προχωρούν περισσότερο στην έννοια του «ίχνους» ως στοιχείο δόμησης της φαντασίωσης.
• Eric Kandel: Ο νομπελίστας Kandel έχει επίσης υποστηρίξει τη σύγκλιση βιολογίας και ψυχανάλυσης, αλλά οι Ansermet & Magistretti διαφοροποιούνται δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη λακανική θεωρία και στο πώς η πλαστικότητα οδηγεί στην «αποσύνδεση» από το αντικείμενο.
Κύριες κριτικές:
1. Επιστημολογικό Χάσμα: Ορισμένοι κριτικοί υποστηρίζουν ότι παρά την κομψότητα της θεωρίας, παραμένει ένα «άλμα πίστης» η σύνδεση μιας συναπτικής μεταβολής με μια σύνθετη ψυχαναλυτική έννοια όπως το «ασυνείδητο».
2. Μεταφορική Χρήση: Υπάρχει η ένσταση ότι η «πλαστικότητα» χρησιμοποιείται ενίοτε υπερβολικά ευρέως για να εξηγήσει τα πάντα, χάνοντας έτσι την ακρίβεια της ως βιολογικός όρος.
3. Αντίσταση από την Κλασική Ψυχανάλυση: Μια μερίδα ψυχαναλυτών θεωρεί ότι η αναζήτηση βιολογικών ερεισμάτων προδίδει την ουσία της ψυχανάλυσης, η οποία οφείλει να ασχολείται αποκλειστικά με το νόημα και τον λόγο.
January 21, 2021
La lettura per un non specialista non è impossibile, ma neppure così agevole come dicono alcune recensioni su Amazon
August 17, 2022
Κατ' αρχάς, οι συγγραφείς είναι δύο: Ansermet (ψυχαναλυτής) και Magistretti (νευροεπιστήμονας). Στο βιβλίο επιχειρείται μία προσπάθεια σύγκλισης της ψυχανάλυσης με τη νευροφυσιολογία με τα μέχρι στιγμής (00's) επιστημονικά δεδομένα. Οι αναφορές στον Φρόυντ, στον Λακάν και στον Καντέλ προσπαθούν να τεκμηριώσουν αυτή τη σύγκλιση, ωστόσο οι συγγραφείς δεν διστάζουν να παραδεχτούν ότι πολλές απαντήσεις εκκρεμούν. Πώς οι εμπειρίες αποτυπώνονται στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου, πώς τροποποιούνται εντός του, πώς δημιουργούνται οι φαντασιώσεις και το ασυνείδητο, πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις, ποιος ο ρόλος της ψυχανάλυσης είναι βασικά ερωτήματα που απασχολούν τους συγγραφείς, πάντα υπό το πρίσμα της νευροεπιστήμης (αλλά και της γενετικής, εν μέρει). Πολύ ωραίο βιβλίο!
January 10, 2021
Adatto per gli addetti ai lavori.
Displaying 1 - 8 of 8 reviews