ایلامیها در طول تاریخ درازمدت خود همواره با سرزمینهای همجوارشان، علیالخصوص مردمان بینالنهرین، در تعامل و تقابل بودهآند. با اینهمه از آنان بسیار کم میدانیم و این شاید ناشی از پیچیدگی خط، زبان، دین و تاریخشان باشد. کتاب حاضر بر آن است که تا حد امکان پرده از این سرزمین اسرارآمیز بردارد: سرزمینی که در نظر سومریها جایگاه مردمان خرابکار و بزدل و در نظر آشوریها و بابلیها سرزمین پریان و جادوگران و ارواح خبیث بود. این کتاب در سال ۱۳۸۸، برندهی جایزهی کتاب سال شده است.
پنجشنبهی این هفته، دوم آذرماه، کارگاهی خواهیم داشت با موضوع «تمدن ایلام» در این کارگاه قراره از جغرافیا، خط و دین، ساختار و دورههای سیاسی، جنگها، وارثان و یادمانهای تاریخی این تمدن صحبت کنیم. از چغازنبیل و کوتیرناهونته و شیلهک اینشوشینک میگیم و شکوفایی پارسیان هخامنشی از دل جامعهی ایلامی. گریزی به این کتاب میزنیم و از منابع جدیدتر و یافتههای تازه هم صحبت میکنیم.
شرکت در این کارگاه برای همه آزاده و هیچ پیشنیازی نداره. اگر دوست دارید همراهمون باشید به واتسپ یا تلگرام جامعهی راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی پیام بدید. 09912360594
1. مطالعه تاریخ فرهنگ و تمدن عیلام/ایلام پیش زمینه ی مطالعه ی تاریخ فرهنگ و تمدن باستان ایران است. 2. عیلام فرهنگ و تمدنی دارد اسرارآمیز و مبهم که بسختی خود را برای محقق بازمینماید. 3. آثار و منابع اندکی برای شناخت عیلام موجود است اما همین آثار مکتوب حاضر حاصل سالها اکتشاف و حفاری بوده است. 4. کتاب " دنیای گمشده عیلام " به رغم کم بودن صفحاتش (199 صفحه ) اطلاعات مفید و رضایتبخشی در مورد کلیات مسائلی چون : سیاست و دین ، سنن عیلامی ، قوانین مدنی ، هنر و معماری عیلامی و دوران شکوفایی و افول این مردمان در اختیار محقق میگذارد. 5. بغیر از این کتاب ؛ کتاب " شهریاری ایلام " نوشته ی والتر هینتس با ترجمه ی دکتر پرویز رجبی هم میتواند گره گشا محققین باشد.
یکی از بهترین کتابهایی که درباره تاریخ ایران و بخصوص تاریخ گنگ و مبهم عیلام نوشته شده. کتاب حجم کمی داره اما پر از اطلاعات ناگفته و هیجان انگیزه. هر چند تاریخ چاپ نسخه اصلی مربوط به سه چهار دهه قبله اما اطلاعاتی که ارایه میده همچنان نو و تازه است. البته ترجمه هم با توجه به اینکه بیست و خردهای سال پیش انجام شده، یه کمی جملاتش سخت خونده میشه. توی این کتاب تاریخ عیلام از زوایای مختلف بررسی شده، هنر، دین، قانون، پادشاهان، جغرافیا. خود نویسنده هم در صفحه ی آخر به گنگ و مبهم بودن تاریخ عیلام اشاره می کنه و امیدواره که با کشفیات و پژوهش های بیشتر بخشی از این دنیای گمشده روشن بشه. بخشی از تاریخ ایران که کمتر گفته و نوشته شده رو می تونید توی این کتاب بخونید.
کتاب مختصر و مفید و جامعی درباره «عیلام» با ترجمه ضعیف (ترجمه فیروز فیروزنیا که البته در زمان خود تنها گزینه بوده و دستشان هم درد نکند) البته ترجمه استاد پرویز رجبی هم با عنوان «شهریاری ایلام» منتشر شده که هم کامل است و هم مشکلات متعدد این ترجمه را ندارد
📚توضیحاتی در مورد کتاب: نویسنده در این کتاب، براساس یافته های باستان شناسی، تحقیقات میدانی و پژوهش های خویش، به بررسی تمدن ایلام(البته که من علاقه دارم به مانند پیر آمیه باستان شناس بزرگ و شهیر، ایلام را «عیلام» خطاب کنم) بپردازد. از این رو، فصول کتاب خود را بر مبنای ذیل تقسیم بندی کرده است: انسان در ایلام، خط و زبان ایلامی، نخستین هزاره ایلام، حقوق ایلامی، دوره کلاسیک ایلام، فرمانروایی ایلام نو و هنر ایلام
🖋️والتر هینتس نویسنده این کتاب، یکی از ایرانشناسان بزرگ آلمانی و متخصص خط، زبان های ایرانی و به ویژه تمدن ایلام است که سعی کرده، گوشه های از تاریخ پنهان تمدن ایلام را برای خوانندگان و پژوهشگران این حوزه، براساس یافته های باستان شناسی و تحقیقات خود و دیگر محققین این حوزه روشن نماید و به حق، این کتاب، جزء منابع مهم برای شناخت تاریخ ایلام است. کتاب تاریخ ایلام در دوره پهلوی دوم توسط دکتر پرویز رجبی که از همکاران نزدیک هینتس بود، ترجمه و در ایران به چاپ رسید.
✅ از جمله ویژگی های مهم این اثر، جدا از بحث های اشاره شده در کتاب، ارائه جداول زمانی و فهرست پادشاهان ایلامی است. نویسنده سعی کرده براساس منابع و یافته های موجود، فهرستی از پادشاهان و حدود تقریبی حکومت آنها ارائه دهد که این موضوع بر اهمیت کتاب او افزوده است؛ گرچه باید به این نکته توجه داشت که در طی هزاره های مختلف حضور تمدن ایلام، پادشاهان دیگری نیز حضور داشته اند که به سبب نبود اطلاعات و به دست نیامدن کتیبه و آثاری از آنها در طی چند قرن، امکان شناخت حتی نامی از آنها میسر نبوده و در این فهرست جای آنها خالی است(لازم به ذکر است که حکومت ایلام، دارای ویژگی خاصی بوده و در کنار پادشاه، یک نائب السلطنه و حاکم شوش که متشکل از برادر شاه و پسر شاه یا برادرزاده اوست نیز، پادشاه را در حکومت یاری می کردند)
🔅نکته مهم: تمدن ایلام یا عیلام، شامل یک تمدن در منطقهای بود که بخش بزرگی از جنوب غربی فلات ایران را در پایان هزاره سوم قبل از میلاد در بر میگرفت و در دورهٔ هخامنشیان به منطقهٔ جغرافیایی شوش کاهش یافت. با توجه به وسعت و اهمیت تمدن ایلام(عیلام) در تاریخ ایران و نیز ناشناخته ماندن آن به دلیل عدم توجه در طی قرون متمادی، وسعت منطقه و عدم امکان بررسی تمام مناطق و نیز از بین رفتن بسیاری از بناها و آثار و یا به سرقت رفتن و نیز انتقال آنها به موزه های خارجی، نخستین کسانی که در آغاز به این تمدن پرداخته اند، باستان شناسان و ایرانشناسان خارجی هستند که در دوره قاجار و پهلوی به ایران آمده و به تحقیق در این زمینه پرداخته و آثار خود را به چاپ رسانده اند که از جمله این موارد که در ایران ترجمه شده اند، می توان به کتاب والتر هینتس(نویسنده این کتاب و کتاب دنیای گمشده عیلام)، تاریخ ایلام (استولپر)، تاریخ عیلام(پیر آمیه)، چهار شعر بلند از ایلام باستان(استوارت هریس)، باستان شناسی ایلام(تی. پاتس) و... اشاره کرد. البته مقالاتی نیز در این زمینه به چاپ رسیده که در اینجا از ذکر آن خودداری می کنم. در چند دهه اخیر، توجه به تاریخ عیلام در ایران نیز گسترش یافته و کتابها و مقالاتی در این خصوص به چاپ رسیده که می توان به مواردی چون: هلتمتی؛ ایلام باستان(نصرآبادی)، ایلام و تمدن دیرینه آن(مرحوم ایرج افشار)، تاریخ کامل ایلام(ساعد حسینی)، تاریخ و تمدن ایلام(مجیدزاده) و...اشاره کرد. اما در این میان می توان گفت که اولا، اولین جرقه ها برای شناسایی این تمدن به ایرانشناسان خارجی بازمیگردد و ثانیا کتاب مورد اشاره، جز منابع مهم در حوزه ایلام شناسی به شمار آمده و نویسنده آن هم جز مهمترین ایلام شناسان معاصر است. با این همه، تاریخ و تمدن ایلام هنوز هم دارای زوایای پنهان و خاموشی است که نیاز به کاوش های باستان شناسی بیشتر و فعالیت ویژه، طولانی و مستمر از سوی زبان شناسان و محققان برای خوانش اشکال نقر شده بر روی بناها، کتیبه ها و آثار به جامانده جهت شناسایی بیشتر این تمدن و مردمان آن است.
📌نکات ویژه و قابل توجه تاریخی در کتاب: ▪️اهمیت جایگاه زن و مادرسالاری و توجه ویژه به الهه مادر در ایلام خصوصا در نخستین هزاره های ایلام و دوره کلاسیک ▪️ازدواج با محارم خصوصا خواهر که این موضوع بعدها در برخی از قسمت های دیگر جهان نیز دیده شده است ▪️اشاره به تمدن ایلام در تورات؛ به شکلی که ۱۲بار در تورات و ۱بار در عهد جدید به ایلامی ها اشاره شده ▪️اولین باری که تمدن آشور با آریایی ها روبرو شد، در زمان سلمنصر سوم و در سال ۸۳۵ پیش از میلاد است که در سالنامه های آشوری به آن اشاره شده. در این زمان آریایی ها(مادها و پارس ها)، در منطقه گوتیوم باستانی، یعنی کردستان امروز ایران در جنوب دریاچه ارومیه تا نزدیکی جاده نظامی بابل به ری، ساکن شده بودند که در طی چند قرن مادها و پارس ها از هم جدا شده، کوچ کرده و هریک در مناطقی اسکان یافتند ▪️در میان سپاهیان ایلام، جنگجویانی از پارسواش حضور داشتند. این نخستین باری است که در تاریخ ایلام از پارسواش( سرزمین پارس ها) برمی خوریم. در اینجا مقصود از پارسواش، دیگر نواحی جنوبی دریاچه ارومیه نیست، بلکه مقصود، انزان یا انشان منطقه ای باستانی در فارس است که زادگاه کورش به شمار می رود
هینتس زمانی کتابی را منتشر کرد که دادههای باستانشناسی درباره تاریخ عیلام بسیار کم بوده است با این وجود این کتاب برای کسانی که میخواهند مطالعه تاریخ ایران باستان و یا تمدن عیلام/ایلام را آغاز کنند منبع مفیدی است.
توضیحات نسبتا خوبی دربارهٔ ایلامیان دارد. اما با روایتهای تاریخی خطی کمی متفاوت است و قسمتهایی در کتاب هست که در بخشهای مختلف به آن ارجاع داده میشود. عکسهای کتاب سیاه و سفید است که معمولا مهرها و نگارههاست و توضیحات مبسوطی دربارهشان نوشته شده. ترجمه روان و فهمیدنی است.