انجمن‌های نیمه سری زنان در نهضت مشروطه

by Janet Afary, ژانت آفاری (a.k.a), جواد یوسفیان (مترجم)

سال نشر: بهار ۱۳۷۷

این کتاب ترجمه‌ی بخشی از کتاب زیر است
The Iranian Constitutional Revolution, 1906-1911
ترجمه فارسی کل اثر هم انجام شده است:
انقلاب مشروطه ایران ۱۹۰۶-۱۹۱۱

Genres: Feminism, History

76 pages, Paperback

Published January 1, 1998

Reviews

[Miss Ravi · Rating 3 out of 5]

بخشی از اطلاعات کتاب می‌تواند مکمل فصلی از کتاب چرا شد محو از یاد تو نامم؟ باشد و این تصور را بر هم بزند که زن‌ها در طول تاریخ همواره در پستو بوده‌اند.

[Hosna · Rating 4 out of 5]

کتاب کوچکی که به خلاصه گزارشی از کوششهای زنان بدبخت ایرانی در دوران مشروطه برای ذره ای آزادی بیشتر می دهد.

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

نمره ی واقعی: دو و نیم

کتابی است مختصر با بعضی اطلاعات جالب. اما متاسفانه عنوان کتاب تنها نشانگر بخشی از محتوای آن است. بهتر بود عنوان کتاب این باشد: نقش زنان در مراحل سه گانه ی انقلاب مشروطه - از شکل گیری مجلس ملی تا به توپ بستن مجلس، دوران استبداد صغیر و مبارزات مسلحانه در تبریز، از فتح تهران تا بسته شدن مجلس توسط کابینه در پی اولتیماتوم روسیه

به نظرم مطالب کمی شلخته بود و نظم کاملا معقولی نداشت. مثلا از حق رأی حرف می زد و عنوان فصلش را هم این گذاشته بود اما صرفا به همین کفایت می کرد که وکیل الرعایا پیشنهاد حق رأی زنان را به مجلس داد. دیگر نه خبری از سیر آن است ونه خبری از نتایجش و نه خبری از پیگیری واکنش ها به این طرح در روزنامه ها. کلا باقی بخش ها هم همینطور است. می شود گفت کتاب سرسری نوشته شده

من اصل متن را در اختیار نداشتم که ترجمه را بررسی کنم اما در کل ترجمه ی تا حدی قابل قبولی بود از نظر فهم عبارات. عجیب اینکه پینوشت های کتاب ترجمه نشده بودن و با بسیاری اغلاط چاپی به صورت انگلیسی در پایان کتاب آورده شده بودند

* گزارشی تیتروار از محتوای کتاب



الف. انجمن های مهم زنان در آن روزگار: انجمن آزادی زنان، انجمن مخدرات وطن ( که رئیسش آغابیگم دختر مجتهد مشهور شیخ هادی نجم آبادی بود؛ هم او که زنش نیز فعال زنان بود ) و غیره

ب. افرادی که در این انجمن ها حاضر بودند و بعدتر خود از فعالان مشهور شدند: صدیقه دولت آبادی ( خواهر یحیی دولت آبادی )، محترم اسکندری، شمس الملوک جواهرکلام و هما محمودی

پ. مربیان و مدیران پیشگام در مدارس دخترانه: بی بی وزیرف، طوبی آزموده، درة المعالی و صفیه یزدی - که همسر مجتهد معروف محمد حسین یزدی بود

ت. تلاش انجمن های زنان در راستای تحریم کالای خارجی، تشکیل بانک ملی و مخالفت با دخالت خارجی

ث. پدید آمدن مخالفت با آموزش و پرورش دختران و مؤسسات فرهنگی مربوط به آنها از سوی محافظه کاران؛ حتی حمله و فحاشی به مربیان در خیابان ها. این مخالفت ها موجب از بین رفتن پیوند اولیه زنان با محافظه کاران - در مبارزات اولیه ی مشروطه - و رشد مخالفت میان آنها شد

ج. انجمن های زنان به دلیل بی کفایتی مجلس در حل مشکلات ملی به نمایندگان می تاختند. افزون بر این مجلس در مورد قانونی کردن انجمن های زنان صرفا پذیرفت که آنها را تحمل کند - البته به شرط آنکه در حد تحریم کالاهای خارجی و آموزش خیاطی و ... باقی بمانند

چ. اشاره ای به سخن گویان از حقوق زنان: تاج السلطنه، عصمت تهرانی، و نشریه ی دانش

ح. رجال همراه با زنان: دهخدا، وکیل الرعایا، ایرج میرزا، و بعدتر لاهوتی و عشقی - همچنین به تقی زاده هم اشارتی شده

خ. مجله های مشروطه همدل با مبارزات زنان: صور اسرافیل، حبل المتین، ایران نو و تاحدی ملانصرالدین

د. به توپ بستن مجلس و انتقال مرکز مشروطه خواهان به تبریز، محاصره ی تبریز و دست به اسلحه شدن زنان در لباس مردان

ذ. پس از فتح تهران مبارزات زنان به طور محکم تری پی گرفته شد و تقابل با فرهنگ اسلامی سنتی هم کم کم آشکارتر شد

ر. در سال 1911 میلادی، قدرت دموکرات ها در مجلس کاهش می یابد؛ ورود هیئت اتحادیه ی اسلامی، که منجر به محدود کردن حضور زنان در خیابان های می شود

ز. در همان سال وکیل الرعایا، نماینده ی همدان در مجلس، پیشنهاد حق رأی برای زنان را به مجلس می دهد

ژ. باز در همان سال، روسیه ( با هماهنگی انگلیس ) برای اخراج شوستر به ایران اولتیماتوم می دهد و ایران را به حمله ی نظامی به تهران تهدید می کند. زنان در تظاهراتی علیه این اقدام روسیه حضور پرشوری از خود نشان می دهند. آنها قهوه خانه ها را به تحریم شکر ترغیب و حتی مجبور می کنند، به تحریم کالسکه های اروپایی دست می زنند و از استفاده از راه آهن تهران-شاه عبدالعظیم نیز احتراز می کنند. زن ها در مقابل تهدیدها و تجاوزات روسیه - مثلا در قزوین - به پخش اعلامیه های شدید الحن علیه مجلس و مردان کشور دست می زنند و حتی تهدید می کنند که مردان بی شرف خود را خواهند کشت. با همه ی این تلاش ها کابینه زیر فشار تهدید روسیه مجلس را بست و این اقدامات همه بی حاصل ماند

[Kowsar Bagheri · Rating 3 out of 5]

وه که چه راه صعب و درازی!
باورکردنی نیست که زنان ایرانی از چه مسیر سخت و طولانی و دردآوری گذر کردن تا بتونن فقط بخشی از حقوق انسانی خودشون رو پس بگیرن. این‌که این مبارزه چه قدمتی داره و چه زحمت‌ها و فداکاری‌هایی پشتش خوابیده، عمیقاً متأثرم می‌کنه. محترم اسکندری علی‌رغم معلولیت جسمانی و عمر کوتاهش چه خدماتی که نکرد. زنان مؤسس مدارس مثل صفیه یزدی چقدر تو کوچه و خیابون مورد فحاشی و حمله‌ی فیزیکی قرار گرفتن. زنانی مثل ماهرخ گوهرشناس مجبور بودن تدریس رو از شوهرشون مخفی کنن و وقتی شوهرها می‌فهمیدن اونا رو به فساد اخلاقی متهم می‌کردن. درة المعالی ارثیه‌ی پدری خودش رو وقف راه ساخت مدارس برای زنان کرد. و هزارویک مورد دیگه و هزارویک زن دیگه.
این کتاب البته خیلی کوتاه و مختصره و صرفاً بخش کوچکی از پژوهش آفاری در مورد مشروطه‌ی ایرانه. کتاب صرفاً نام انجمن‌ها رو می‌بره و اطلاعات مختصری در موردش مونده. مثل انجمن آزادی زنان، انجمن مخدرات وطن، انجمن نسوان، اتحادیه‌ی غیبی نسوان، انجمن خواتین ایران، انجمن همت خواتین، شرکت خیریه‌ی خواتین ایران و غیره. اسامی مدارس تأسیس‌شده رو می‌آره. و نام زنانی که در این راه صعب و دراز کوشیدن مثل تاج‌السلطنه، افتخارالسلطنه، صفیه یزدی، ماهرخ گوهرشناس، محترم اسکندری، درة المعالی، صدیقه دولت‌آبادی، شمس‌الملوک جواهرکلام و غیره. و شرح خیلی خلاصه‌ای از اقداماتشون، موضع‌گیری‌هاشون، مطالباتشون و استدلال‌هاشون ارائه می‌ده. اینکه دغدغه‌ی اون‌ها فقط به تحصیل زنان مربوط نمی‌شد. ده‌ها خیریه تأسیس شد برای کمک به زنان، خصوصاً زنان بی‌خانمان. تأسیس ده‌ها نشریه. مقاومت در برابر محافظه‌کاران. انتقاد به مجلس. انجام یک‌سری اقدامات سازمان‌یافته‌ برای حمایت از تولیدات ملی و خلع ید انگلیس و روسیه و غیره و غیره.
خیلی عجیبه که هنوز که هنوزه انقد در مورد تاریخ زنان ایرانی کم نوشته شده.
وه که چه راه صعب و درازی!

پ.ن: با ایده‌ی تاج‌السلطنه در مورد برابری جنسیتی بیشتر در جامعه‌ی روستایی نسبت به جامعه‌ی شهری می‌شه گفت کاملاً موافقم. هنوز هم کار می‌کنه حتی از جهاتی. و اگر شما دوستم باشید، تا حالا صدبار مختون رو با حرف‌هام در این باره خورده‌م. :)))

[Faezeh Khatibzadeh · Rating 3 out of 5]

کتاب از نظر تحلیلی غنی نیست، اما منبع خوبی برای پیدا کردن سرنخ‌هایی از منابع دسته اول است.

[Mia · Rating 4 out of 5]

برای کسایی که باور دارن حق رای رو دولت به زنان "تقدیم" کرده و نیازی نبوده براش بجنگند