کتاب قصههای صمد بهرنگی که در 2 جلد به قطع جیبی به چاپ رسیده است شامل مجموعهای کامل از قصههای صمد بهرنگی 1347-1318 نویسنده با استعداد و جوانمرگ شده ایرانی میباشد. در جلد اول این مجموعه داستانهای: ماهی سیاه کوچولو، 24 ساعت در خواب و بیداری، اولدوز و عروسک سخنگو، اولدوز و کلاغها، یک هلو، هزار هلو، پسرک لبو فروش، سرگذشت دانهی برف، پیرزن و جوجهی طلاییاش، دو گربه روی دیوار و در جلد دوم: سرگذشت دومرول دیوانه سر، افسانهی محبت، کوراوغلو و کچل حمزه، کچل کفتر باز، تلخون، بینام، عادت، پوست نارنج، آوی و بودی، به دنبال فلک، گرگ و گوسفند و موش گرسنه را میخوانیم. صمد بهرنگی از مهر ۱۳۳۱ در دبیرستان تربیت و از ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۶ در دانشسرای مقدماتی تبریز تحصیل کرد. از ماه مهر همان سال در روستاهای آذرشهر در استان آذربایجان شرقی در ایران، به کار آموزگاری پرداخته و در عین حال در فاصله مهر ۱۳۳۷ تا خرداد ۱۳۴۱ در رشته زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه تبریز فارغالتحصیل شد. چاپ ۱۳۸۷
Samad Behrangi was an Iranian teacher, social activist and critic, folklorist, translator, and short story writer of Azerbaijani descent. He is famous for his children's books, particularly The Little Black Fish.
كتاب بسيار خواستني بود !قلم و دنياي عجيب و دوست داشتني داشته اقاي بهرنگي. تو ذهنم اومد وقتي سنم رفت بالا حتما يك بار ديگه بخونمش تا تمام حسهاي خوب و قشنگي و اين كتاب بهم داد ياداوري كنم براي خودم. براي من زيباترين داستانهاش ماهي سياه كوچولو ،اولدوز و كلاغها،افسانه ي محبت بود !
"برای شناختن اجتماع و جواب یافتن به پرسشها چند راه وجود دارد. یکی از این راهها این است که به روستاها و شهرها سفر کنید و با مردم مختلف نشست و برخاست داشته باشید. راه دیگرش کتاب خواندن است. البته نه هر کتابی. بعضیها میگویند «هر کتابی به یک بار خواندنش میارزد». این حرف چرند است. در دنیا آنقدر کتاب خوب داریم که عمر ما برای خواندن نصف نصف آنها هم کافی نیست. از میان کتابها باید خوبها را انتخاب کنیم. کتابهایی را انتخاب کنیم که به پرسشهای جوراجور ما جوابهای درست میدهند، علت اشیا و حوادث و پدیدهها را شرح میدهند، ما را با اجتماع خودمان و ملتهای دیگر آشنا میکنند و ناخوشیهای اجتماعی را به ما میشناسانند. کتابهایی که ما را فقط سرگرم میکنند و فریب میدهند، به درد پاره کردن و سوختن میخورند. بچهها قصه و داستان را با میل میخوانند. قصههای با ارزش میتوانند شما را با مردم و اجتماع و زندگی آشنا کنند و علتها را شرح دهند. قصه خواندن تنها برای سرگرمی نیست.
به مناسبت تولد صمد بهرنگی مقالات جدیدی این روزها چاپ می شود یا درفضای مجازی منتشرمی شود.مثلا این سوال که آیا صمد مارکسیست بوده ؟دوستان صمد اعم از کاظم سعادتی ، بهروزدهقانی ، علیرضا نابدل و...همه چپ بودند و بعدها به چریکهای فدایی خلق پیوستند وشاخه تبریز آن راتشکیل دادند. اطلاعات تئوریک چپ ها چقدربود ؟ چقدرمتون مارکسیستی را تک تک مطالعه کرده بودند ؟ وسوالات بسیار..ولی به نظرمن این موضوع اهمیت چندانی ندارد. مهم آثارصمد و نقشی که درآموزش کودکان روستاهای آذربایجان داشت و..سایرمکتوبات او در حفظ فولکلوراذربایجان است وبایستی به بررسی آنها پرداخت .بقول خودش درماهی سیاه کوچولو: مهم این است که مرگ وزندگی من چه تاثیری درزندگی دیگران داشته باشد. وامروز نکته عجیبی درروزنامه اعتماد ازقول آقای جمال میرصادقی نوشته بود که : صمد برای پناهنده شدن به شوروی به ارس رفته بود که غرق شد.علیرغم روایتهای بسیارازمرگش تابحال چنین چیزی نشنیده بودم وبه نظرم صحیح نمی آید .
وبازبه تصورمن ارزش هرنوشته ای درچهارچوب زمان وشرایطش هم باید سنجیده شود . هرچند بعضی نوشته های او درروزگارفعلی چندان دلچسب وکاربردی به نظرنیاید .
یادم باشه جای اراجیفی که اینروزا به عنوان کتاب کودک به خورد بچه ها میدن قبل از خواب برای پسرم تعریف کنم که ماهی سیاه کوچولو چجوری نه سیاه بود، نه کوچولو
سبک قدیمی کتاب دلچسبم نبود . حرف از جن و حرف زدن پرنده ها و حیوونا و ... به نظرم برای بچه های این نسل دیگه هیچ کاربردی نداره .هرچند بعضی جمله هاش میتونسته برای نسل های قبل خیلی نشونه راه باشه.
داستان ها ي صمد بهرنگي در ظاهر براي بچه ها گفته شده ولي خوندنش و فهميدنش براي كساني مناسبه كه روح بزرگي دارند و مي تونند درد رو حس كنند. من خودم اين داستان ها رو تو يكي دو سال گذشته خوندم. هنوزم هيچ كتاب و داستاني به زيبايي ماهي سياه كوچولو نخوندم... داستاني كه در عين سادگيش مي تونه زندگي خيلي ها رو عوض كنه...
نقل قول آوردن و استفاده از متن یک کتاب برای نوشتن ریووی یک کتاب دیگه نمیدونم درسته یا نه. به هر ترتیب من برای توصیف این کتاب میخوام قسمتی از متن نامههای صمد بهرنگی رو بیارم. جایی که صمد برای شاگردانش در مدرسه ممقان نامهای مینویسه و از اینکه قیمت کتاب "ماهی سیاه کوچولو" قدری بالاست عذرخواهی میکند. و میگوید اینکه برای چاپ کتابش چاپی لوکس را در نظر گرفته اشتباه بوده. و از اینکه کتاب به دست بچههایی که باید برسد نمیرسد متأسف است. صمد یک معلم بود. معلمی که برایش احترام بسیاری قائلم. قصههای بهرنگ برای من درس زندگی و عشق و محبت است. قصههای بهرنگ مرا یاد زمان کودکیام میاندازد. همان زمانی که معلم کلاس اول راهنماییمان قصه ماهی سیاه کوچولو و یک هلو هزار هلو را برایمان خواند. ماهی سیاه کوچولو را بارها خواندهام. یک هلو هزار هلو را هم. توصیفات بهرنگی لطیف و با جزئیات کامل است. در همین داستان یک هلو هزار هلو وقتی وصف هلویی که صاحبعلی و پولاد نوش جانش میکنند را میآورد، به قدری با جزئیات و دقیق است که حقیقتاً هوس خوردن یک هلوی رسیدهی خنک شده در کنار جوی آب را میکنم. خواندن دیگر داستانهای کتاب هم خالی از لطف نیست. کچل کفترباز، پسرک لبو فروش، اولدوز، بیست و چهار ساعت در خواب و بیداری، کوراوغلو، آدی و بودی، پوست نارنج و ... همه داستانهای خوب و جالبی هستند. . «سخن هر دو نفرتان درباره چاپ لوکس «ماهی سیاه کوچولو» کاملاً درست است. من کار غلطی کردهام که قصهام را به این ناشر دادهام. درست است که تقریبا ۱۳۰۰-۱۲۰۰ تومن پول از بابت چاپ اول قصه به من خواهند داد، اما حتم میدانم که این قصه برخلاف قصههای دیگرم به دست آن عده از بچههایی که شما هم میشناسید و من هم میشناسم که با چه مشقّتی زندگی میکنند، نخواهد رسید. من از همین دو سه روز پیش، در فکر اینم که ناشر را وادارم چاپ ارزانقیمتی هم درآورد مثلا به قیمت ۱۵ ریال ۲۰ ریال. اگر این کار را بکنم، خیلی خوب خواهد شد؛ دیگر ناراحتی وجدان نخواهم داشت. #صمد_بهرنگی نامه به شاگردان مدرسه ممقان #نامه_های_صمد_بهرنگی»
ما باید افکار و گقتگو ها و رفتارمان را از زمان و مکان خودمان بگیریم. ما باید قهرمانان زمان خودمان را جستجو کنیم و خودمان را در یک زمان و مکان محدود نکنیم. قرن بیستم زمان ماست و سراسر دنیا مکان ما. زمان و مکان افسانه های قدیمی تنگتر بوده و کهنه شده.
تم تمام داستانهای صمد بهرنگی فقر و تنگدستی،جامعه ارباب رعیتی،تضاد طبقاتی،انتقاد و رد خرافات و مذهب زدگی،بررسی علت پدیده ها از روشهای علمی و منطقی مخصوصا برای کودکان و نوجوانان،زیرا تغییرات بنیادی باید از ریشه اتفاق بیفته و ریشه تفکرات هر جامعه از دوران کودکی و نوجوانی شکل میگیره و صمد بهرنگی دقیقا روی این مهم کار کرده.
منکر این نیستم که شاید آن روزها در جایگاه یک کودک یا نوجوان از قصّههای صمد لذت فراوانی بردیم،اما متأسفانه در آن موقع متوجه کینه و تعصبی که با این آثار به قلب و روح مان تزریق میشد نبودیم.من هنوز هم کارهای صمد را گاهی میخوانم و دوستشان دارم،برای من یادآور روزهای کودکی و بیخیالی ست و گارد خاصی در برابر آنها ندارم،اما خوب به یاد میآورم که زمانی که داستانهای او برایم خوانده میشد دیگر کودک و بی خیال نبودم،دلم پر میشد از غصه یا شاید احساس ناتوانی یا گناه میکردم،دانستن این که کودکان خیلی بدبخت و بیچارهای هستند که من توانایی کمک به آنها را ندارم نه به آنها کمکی میکرد و نه به من ،پس ظاهرا این داستانها تاثیری را که باید در نسل ما نداشته و راه حل خاصی را نیز عرضه نکرده و تنها به کینه ورزی و تیره نگری بسنده کرده اند. ممکن است گفت شود که این داستانها برای یادآوری به دیگران نوشته میشده اما در قالب داستان کودک، به نوعی مصداق مثلی که به در میگویند که دیوار بشنود،که در این صورت باید بگویم که کشیدن پای کودکان به دعواهای قومی و سیاسی بی انصافی بزرگی در حق آنهاست و تأثیرات مخربی را نیز به جا میگذرد.(فکر کنم ذکر این تأثیرات که بعدها خود را نشان دادند لازم نباشد)
زنده شدن خاطرات : مرگ خیلی آسان می تواند الان به سراغ من بیاید ، اما من تا میتوانم زندگی کنم نباید ه پیشواز مرگ بروم.البته اگر یک وقت ناچار با مرگ روبرو شدم که میشوم مهم نیست .مهم این است که زندگی یا مرگ من ، چه اثری در زندگی دیگران داشته باشد. صمد بهرنگی
چطوری بگم؟ که چقدر این کتاب رو دوست داشتم مخصوصا داستان ماهی سیاه کوچولو رو.!خیلی دوست داشتم، داستان هایی توی این کتاب بود که باخوندنشون هم فرهنگ ایرانی رو واضح میفهمی هم مشکلات مردم رو. من عاشق این کتاب شدم. قطعا دوباره میخونمش.
متن کامل قصه های بهرنگ / صمد بهرنگی / نشر نامک / 400 صفحه / تاریخ اتمام کتاب: پنجشنبه 29 فروردین 1398/ امتیازم به کتاب از پنج: سه این کتاب شامل همه ی داستان های صمد بهرنگی و به جز داستان ماهی سیاه کوچولو که قبلا جداگونه دربارش نوشتم، بقیه شون سطحشون پایین تر از اون بود و میزان محتوایی که اون داشت رو نداشتن ولی در کل باحال بود بعضی داستاناش مخصوصا اصطلاحاتی که استفاده می کرد مربوط به یک فرهنگ قدیمی تر از نسل ما بود و بعضیاش حتی خنده دار بود :)) در کل حجم کتاب زیاد بود و چون آخراش دیگه محتوایی برام نداشت حوصلمو حسابی سر برده بود و میخواستم زودتر تموم شه. بعضی از داستان هاش هم به نظرم اصلا مناسب بچه ها نبود و از رسالتی که خودش برای ادبیات کودک اول کتاب تعریف می کنه کاملا به دور بود.
موضوع قصه های صمد بهرنگ برای بچه های عزیزدوردونه و باکلاس و مامانی و پولدار نیست. در مورد بچه هایی که تحت فشار اقتصادی و خانوادگی و اجتماعی زندگی میکنن نوشته شده. نه برای اینکه براشون تاسف بخوری و حس دلسوزی پیدا کنی. بلکه صحبت از شجاعت و مقاومت و غیرت این بچه هاست قصه هایی که تخیل زیبای کودکانه زیبایی دارند.
از 24 داستان کتاب اینهارو دوس داشتم: افسانه محبت اولدوز و کلاغها پسرک لبو فروش تلخون و... سرگذشت دومرول دسوانه سر کچل کفترباز کوراغلو و کچل حمزه (که داستان اساطیر ترک_ه) ماهی سیاه کوچولو یک هلو و هزار هلو
نوستالژی سال های نوجوونی...با درد و تلخی که توی داستان ها موج میزنه و اون سالها که میخونی تا حدی برات بیگانه است و باید چند سال بگذره تا با چشم های خودت ببینی و لمس کنی ...
من صمد بهرنگی رو از ماهی سیاه کوچولو میشناختم. اون داستان رو با وجود اینکه برای مخاطب کودک و نوجوان بود خیلی دوست دارم. اما بقیه داستانهای کتاب رو دوست نداشتم. از طرفی فکر میکنم این داستانها برای مخاطب نوجوان هم مناسب نیست. مفاهیم سکسیتی و کمونیستی که برای دنیای امروز مناسب نیست لابلای داستانها پنهان شده. داستانها پر از کینه و دشمنی هست. همه زن باباها وحشی، زنا خیانتکار و پادشاها ظالم. مطمئنا اگر بچه میداشتم، هیچوقت اجازه نمیدادم یک کتاب تا این حد تخم نفرت نسبت به همه چی رو توی دلش بکاره. اول که کتاب رو شروع کردم قصد داشتم بعد از خوندن به یک نوجوان هدیه اش کنم، اما فکر میکنم این کتاب هم میره جزو دسته کتابهایی که بهتره توسط هیچکس خوانده نشه.
همیشه مثل یه کتاب معمولی موقع خواب ظهرهای بچگی میخوندمش. اما از وقتی فهمیده بودم ممنوعه است فکر می کردم باید یه چیز خارق العاده از توش پیدا کنم. اما هیچ وقت پیداش نکردم!البته شایدم هیچ وقت نفهمیدم!!
مثل کودکی هایم دو زانو روی مبل نشستم و پشت سر هم خواندمش با الدوز خندیدم و گریه کردم ، به جشن عروسک های رفتم و سوار بر توری که کلاغ ها میبردنش بر فراز شهر پرواز کردم.... به همسرم میگویم ما آخرین نسلی بودیم که فکر کردن را به ما آموختن و بعد یاد روزهایی افتادم که زندگی یمان ساده بود و مادرم بی هیچ ادعای روشنفکری برایمان کتاب میخواند و روز های تعطیل تئاتر کودکان پاتوقمان بود... ولی در این روزگار پر از زرق و برق که ادعای روشنفکری مادر ها و پدر ها زمین و زمان را پر کرده است کودکان روز به روز از فکر خالی تر میشوند... و هیچ چیز برای من وحشتناک تر از رویارویی با نسلی نیست که قرار است آینده این کشور را بسازند ولی مغزهایشان خالی ست و ورد زبانشان ناسزا... همسرم در مقابل تمام دلهره هایم میگوید ما نسل بعد را میسازیم درست مثل مادر هایمان و بعد با آن لبخندش به من اعتماد میدهد که ما میتوانیم.... بلند میشوم کتاب را میگذارم توی کتابخانه ام و به 13 سالگی پسرم فکر میکنم به زمانی این کتاب را مثل گنج به او میدهم و میگویم خوب چشمانت را باز کن جهان پر از خوبی و بدیست ، هر چند بدی هایش به خوبی هایش میچربد ولی این وظیفه ی توست که از خوبی پاسداری کنی و خوب زندگی کنی و این یادت باشد که خوب زندگی کردن و شبیه بقیه نبودن همیشه با درد همراه است.... درد.. درد.... درد فهمیدن.... و پسرم کاش بدانی چقدر این درد شیرین است!
مدل فکری صمد بهرنگی برای آگاهی بخشی به کودکان و مطلع کردن آنها از واقعیت های تلخ را قبول دارم اما برخی از داستان های او بنظر کمی سنگین تر از چیزی است که باید باشد به گونه ای که من در حین خواندن کتاب احساس میکردم که اگر کودکی با خواندن این داستان ها( البته بعضی از آنها) افسرده حال نشود حتما فرد موثری در آینده می شود. در کل داستانهای این کتاب برای من به شخصه حس گرمی داشت اما من بعد از خواندن داستان ماهی سیاه کوچولو سراغ این کتاب آدم و صادقانه بگوییم انتظار بیشتری داشتم.
من فقط چند تا از داستان های صمد بهرنگی رو خونده بودم که جذب شدم همهی داستان هاش رو بگیرم و بخونم و مثل اونها لذت هااا ببرم ولی فهمیدم که هیچ وقت نباید به خاطر چند تا کار خیلی خوب یه نویسنده یا شاعر به بقیه شون هم همونجور اعتماد کرد.. خلاصه ی کلام که از داستان های این نویسنده، شاهکارهاش همون داستان های اولدوز و کلاغ ها و اولدوز و عروسک و ماهی سیاه کوچولو و یک هلو هزار هلو هست و باقی خیلی معمولی و تکراری بودند..کاش بیشتر زنده میموند و شاهکار های بدیع بیشتری رو خلق میکرد
ازبهترین کتابهای قصه درایران است.افسوس که عمو صمد ما نخواست تنها یک نویسنده وروشنفکرمتعهد بماند و خوش تر داشت که چریک باشدو نابهنگام رفت پشت هیچ... بدون آنکه چریک شده باشد یاضرورتی برای شدنش باشد .درآن دهه شگفت انگیزو پرالتهاب 50 چریک های واقعی کتاب خواندن وروشنفکری را نفی می کردند...! و حیف از صمد ما که دیگر ننوشت
به طرز غیرمنتظره و عجیبی به دلم نشست! داستان های اولدوز با بسیاری از معیارهای اخلاقی ذهن معقولم در تضاد است. با این حال فضای افسانه ای داستان همه ی این تضادهای اخلاقی را دور می اندازد و کنه پیچیده تر و شاید اسطوره باور ذهنم را درگیر می کند. داستان پر است از ریزه کاری هایی که آشکارا فضا و مردم روستاهای آذربایجان را به یاد می آورند. و شاید همین راز دلنشینی مضاعف این داستانها باشد. حداقل برای من!
داستان هاي صمد ساده ولي گيرا و درگير كننده ذهن است.صمد نويسنده داستان براي ساخت صحنه هاي حول كافكايي نيست چنين ادعايي هم نداشت قلم برايش ذره بيني بود كه دردهاي طبقه بدبخت جامعه را آشكار سازد..به قول يكي:شاهكار او زنده گيش بود
خواندنش مربوطه به دوران نوجوانی و کودکی مصادف با انقلاب یادمه با ولع میخواندم یادش بخیر یکی دوتاش را هم از شهید حسام فتاح قرض گرفتم و خوندم محموعش هم در کانون پرورش یافتم با همین عنوان ماهی سیاه کوچولو-الدوز و کلاغها