Door Spinoza's lens

by Tinneke Beeckman

De uiterst veelzijdige Spinoza (1632-1677) blijft ons inspireren. Wat als je vandaag door Spinoza’s lens naar de wereld zou kijken? Filosofe Tinneke Beeckman toont hoe Spinoza eerder voor ons lijkt te schrijven dan voor zijn tijdgenoten.

Hoe sluit Spinoza’s filosofie van lichaam en geest aan bij ideeën over meditatie en mindfulness? Hoe staat zijn naturalisme tegenover Darwins evolutietheorie? Spinoza verdedigt de democratie. Wat betekenen zijn inzichten dan voor hedendaagse protestbewegingen? Spinoza was ook een uitgesproken voorstander van de vrijheid van denken. Wat was zijn visie op de relatie tussen kerk en staat, geloof en politiek, mogelijke censuur en vrije meningsuiting? En hoe verhoudt de politiek zich het best tot de moraal? Niet het minst is Spinoza een filosoof van passies. Niets menselijks lijkt hem vreemd. Wat leert hij over seksualiteit? Vrouwen en holebi’s lijken gelijke rechten te hebben, maar toch staan ze onder druk. Hoe ga je daarmee om? En hoe benader je conflicten in passionele relaties?

Genres: Philosophy, Nonfiction

240 pages, Paperback

First published January 1, 2012

Reviews

[Willy Schuyesmans · Rating 3 out of 5]

Tinneke Beeckman noemt haar boek 'Een oefening in levensfilosofie'. Ze beschrijft inderdaad de filosofie van Spinoza en legt van daaruit links naar vandaag. Wat heeft die vandaag nog te betekenen voor ons inzake vrij debat, geloof, moraal, politiek, passies en zelfs seksualiteit. Iets verder gezocht vond ik haar verhaal over meditatie, waar ze blijkbaar een diepe persoonlijke ervaring mee heeft gehad, al slaagt ze er niet helemaal in die met Spinoza's filosofie over lichamelijkheid te linken.
Verder wel een mooi inleiding op de filosofie van Spinoza voor wie nog niet meteen aan diens eigen werk toe is.

[Taede Smedes · Rating 3 out of 5]

De schrijfster is postdoctoraal onderzoekster in Vlaanderen en actief als columniste en blogger. In dit boek wil ze een aantal min of meer actuele thema’s benaderen vanuit het perspectief van Spinoza, zoals vrijheid van meningsuiting, geloof, politiek, revolte en manifestatie, moraal, en minder voor de hand liggende thema’s als meditatie, Darwiniaanse evolutie en seksualiteit. Daarbij legt ze veelal uit hoe Spinoza over die thema’s dacht, maar zonder daarbij al te diep te gaan. Ze lijkt vooral te willen betogen dat Spinoza geen harde ‘rationalist’ was, maar uit was op een praktische levenswijsheid die benut kan worden in alledaagse situaties.

De teksten zijn oorspronkelijk als losse artikelen verschenen, waardoor het geheel fragmentarisch aandoet, en er ook nogal eens herhaling optreedt. Zo wordt in een aantal teksten Machiavelli als de grote held van Spinoza geïntroduceerd. Ook gaat de schrijfster niet veel verder dan constateren dat er raakvlakken of correlaties zijn tussen Spinoza’s ideeën en bijvoorbeeld het naturalisme van Darwin of een houding van mindfulness. De vraag is echter of de schrijfster hier niet simpelweg teveel in Spinoza "hineininterpretiert". (Ik ben echter geen Spinoza-kenner om dat te kunnen beoordelen.) Ook is het mij een compleet raadsel wat het nawoord van Eric Schliesser toevoegt aan het geheel.

Al met al komt het boek dus niet al te veel boven het niveau van een inleiding in Spinoza's denken uit. Gezien het gebrek aan nieuwe perspectieven, blijft onduidelijk wat dit boek moet toevoegen aan de al bestaande en alsmaar groeiende berg Spinoza-literatuur. Vandaar slechts drie sterren.

[Chris · Rating 3 out of 5]

Als een leek in de filosofie heb ik een en ander opgestoken over Spinoza (dat zou er nog aan ontbreken). Maar toch bleef ik wat op mijn honger. Om van dit boek te genieten, moet je toch wat meer beslagen zijn in de Spinozalogie. Om twee redenen: er ontbreekt een verklarende begrippenlijst om het jargon van Spinoza te kunnen plaatsen én er is een vergelijking met andere filosofen en wetenschappers (Darwin, Freud, Machiavelli) wat het toch wel verzwaart. Filosofen zullen dit wel kunnen appreciëren. Maar ik onthoud dat Spinoza een vernieuwer, een baanbreker was in zijn tijd. Geen wonder dat hij in de ban werd gedaan. Voor zover ik er iets van ken, zou hij ook in deze tijden nog voor controverse kunnen zorgen. Daarom vind ik het ook jammer dat er niets werd vermeld over de invloed van hem op hedendaagse filosofen, Martha Nussbaum bijvoorbeeld. Maar dat is dan waarschijnlijk een ander boek.

[Karine]

re-reading

[Luc De Coster · Rating 4 out of 5]

Nog maar eens een bevestiging dat Spinoza een filosoof is waar we wat mee kunnen doen vandaag. Beeckman legt heel goed uit welke aspecten van zijn denken heel goed bruikbaar zijn om beter in te schatten hoe we best kunnen omgaan met emoties in het maatschappelijk debat. Lijkt me heel relevant in een polariserende maatschappij.

[Paul · Rating 4 out of 5]

Spinoza was zeker modern te noemen voor zijn tijd en had blijkbaar weinig last van de tijdsgeest van de 17de eeuw. Zijn gedachtegang zou ook nog heden ten dage kunnen bekoren
Ik vind haar verhaal over meditatie, waar ze blijkbaar een diepe persoonlijke ervaring mee heeft gehad, niet passen in het geheel. Ze slaagt er, volgens mij, ook niet in die ervaring met Spinoza's filosofie te linken.
Verder wel een mooie en zeer leesbare inleiding tot de filosofie van Spinoza voor wie nog niet meteen aan diens eigen werk toe is.

[Jan Keijsper · Rating 4 out of 5]

Verhelderend inzage in de filosofie van Spinoza. Een heel modern aandoend filosoof uit ca. 1650. Geïnspireerd door Machiavelli staat hij voor een radicaal-vrij politiek denken. hij denkt dat passies vaak krachtiger zijn dan de rede, en spoort ons aan te streven naar positieve affecten die leiden tot blijdschap en juist niet naar negatieve die leiden tot droefheid. Hij gelooft in causaliteit niet in finaliteit, een god die samenvalt met al wat is. Mooie citaten ook in het boek.

[Rudi · Rating 4 out of 5]

Ik ben het voor 85% eens met deze schrijfster , die heb ik het gevoel ( terecht) blij is om over het onderwerp te schrijven

[Marie-Ange Van Avermaet · Rating 4 out of 5]

Heldere commentaar op Spinoza. Leerrijk en ontspannend. Het deel over meditatie vond ik wat vergezocht. De koppeling aan persoonlijke ervaringen maakt het boek echter terzelfder tijd herkenbaar.

[Koen Betsens · Rating 4 out of 5]

This book sparked my journey into Spinoza’s ideas. It turned out being an invaluable piece of work.

[Jonas · Rating 4 out of 5]

Hoewel Spinoza de rede erg hoog inschat, is hij in de eerste plaats een filosoof van de passies. Hij ontkracht de mythe van het zuivere rationele individu en wijst erop dat niemand – ook filosofen niet – kan ontsnappen aan passies, die ons heen en weer doen slingeren tussen blijheid en droefheid. Volgens Spinoza ligt de ethische opdracht in het ‘leven volgens de leiding van de rede’. Alleen zo hou je het schip stabiel op een woeste zee van passies, alleen zo kom je tot maximale zelfontplooiing. Dat betekent niet dat alle passies vermeden, onderdrukt of gedisciplineerd moeten worden (de katholieke reflex). De uitdaging is ze in kaart te brengen, ze te begrijpen en er op een positieve manier mee om te gaan.

In het voorwoord stelt Beeckman dat een deel van de filosofische arbeid onvermijdelijk aan de lezer is voorbehouden. Net dat is het fijne aan dit boek. De hedendaagse relevantie van de 17de-eeuwse filosoof wordt scherp aangetoond, maar in tegenstelling tot de zelfhulpfilosofie van pakweg Alain de Botton worden de praktische conclusies niet voorgekauwd. In zes vlot leesbare hoofdstukken leer je de basis van het spinozistische denken kennen en word je onvermijdelijk aan het denken gezet.

Volledige review: https://vreemderdanfictie.wordpress.c...

[Paul De Belder · Rating 4 out of 5]

Al lang geïntrigeerd door Spinoza, favoriete filosoof van vele geestesgenoten. Hem lezen door de ogen van Tinneke Beeckman plaatst zijn ideeën in een hedendaagse context en laat zien hoe relevant die zijn als leidraad voor een moderne, humanistische samenleving. Nu nog de moed vinden om Spinoza zelf te lezen...

[Ben Caudron · Rating 3 out of 5]

een geslaagde interpretatie van het denken van een onmisbare filosoof, toegepast op thema's die vandaag niet minder relevant zijn. Vlot geschreven door een gepassioneerd mens (volg haar in de gedrukte en de digitale media, 't loont!)