Η Ελληνική Επανάσταση του 1821: Τεκμήρια, αναψηλαφήσεις, ερμηνείες

by Βασίλης Κρεμμυδάς

Με επίμονη και μακροχρόνια έρευνα, με συνολική και μικροσκοπική παρατήρηση, μπορεί κανείς να διακρίνει, όχι άνετα πάντως, ένα γενικό χαρακτηριστικό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821• να διακρίνει, αλλιώτικα, το στοίχημα ενός ολόκληρου έθνους - από αυτό και ο πρωτοποριακός ρόλος του εγχειρήματος.
Από την αρχή, την έναρξη της δηλαδή στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, μέχρι το τέλος της, που ως προς την πλήρη ικανοποίηση του αρχικού αιτήματος θα μπορούσε να το τοποθετήσει κανείς στο 1843, καθώς και στη διάρκεια της προετοιμασίας της, την Ελληνική Επανάσταση του 1821 διακρίνει μια διαρκής πάλη του νεωτερικού με το παραδοσιακό, του νέου εκείνη τη στιγμή με το παλαιό εκείνη τη στιγμή• σε όλες τις διαστάσεις, σε όλα τα μεγέθη και σε όλες τις εκφράσεις, η νεωτερικότητα πάλεψε, ακόμη και πολέμησε, την παράδοση και νίκησε.

Genres: Nonfiction, History

228 pages, Paperback

First published March 9, 2016

About the author

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς γεννήθηκε το 1935 στη Μεσσήνη Μεσσηνίας όπου και τελείωσε το εξατάξιο γυμνάσιο. Το 1959 έλαβε πτυχίο Ιστορίας και αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 1964 έως το 1967 έκανε μεταπτυχιακές σπουδές οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Lyon και στην τότε Ecole Pratique des Hautes Etudes, στο Παρίσι. Ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης το 1972 με τη διατριβή "Το εμπόριο της Πελοποννήσου στον 18ο αιώνα". Το 1981 εκλέχτηκε υφηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών με το βιβλίο "Συγκυρία και εμπόριο στην προεπαναστατική Πελοπόννησο, 1793-1821". Το 1965-1967 διατέλεσε λέκτωρ των νέων ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Lyon. Επί 17 χρόνια εργάστηκε στην ιδιωτική εκπαίδευση (Λύκειο Ζηρίδη και Σχολή Μωραΐτη) και το 1979-1982 δίδαξε ως ειδικός επιστήμων στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Το 1982 εκλέχτηκε τακτικός καθηγητής στο ίδιο Πανεπιστήμιο και το 1987 καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει προσκληθεί (professeur invite) δύο φορές σε πανεπιστήμια του Παρισιού. Είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της Επιτροπής Τέχνης και Πολιτισμού της Βουλής και διευθυντής της αυτοτελούς δημόσιας υπηρεσίας "Αρχεία Πρωθυπουργού, Υπουργών, Υφυπουργών και της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης". Τα ιδιαίτερα επιστημονικά ενδιαφέροντά του είναι προσανατολισμένα στις οικονομικές και κοινωνικές πραγματικότητες του τέλους της Τουρκοκρατίας και του ελληνικού 19ου αιώνα και σε ζητήματα της Επανάστασης του 1821 και των πρώτων δεκαετιών του βίου του ελληνικού κράτους.

Reviews

[Stratos · Rating 5 out of 5]

Εξαίρετο! Σε μια περίοδο που θα βρεθούμε μπροστά σε δεκάδες εκδόσεις λόγω των 200 χρόνων, το βιβλίο αυτό αποτελεί το επιστέγασμα μιας σύντομης, απλής αλλά με διεισδυτικότητα αφήγησης της Ελληνικής Επανάστασης του 21.
Εκόντας διαβάσει αρκετά βιβλία, τούτο εδώ το θεωρώ το πλέον ολοκληρωμένο το οποίο και σας το συστήνω ανεπιφύλακτα.

[Kostas Hitchens Pap · Rating 5 out of 5]

Δύο μόνο ενστάσεις για το κατά τα άλλα εξαιρετικό βιβλίο του Κρεμμυδά .

Πρώτον ,δεν βλέπω τον λόγο να προσπαθεί να δικαιολόγησει την σφαγή των Ελλήνων κατά των αμάχων στην τριπολιτσά.
Δεύτερον, η αντιπολίτευση των Υδραίων στον Καποδίστρια έγινε για προφανείς συγκεκριμένους λόγους και δεν ήταν μια γενική αντίδραση ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας

[Nassos Kontonatsios · Rating 1 out of 5]

Μα είναι δυνατόν να γράφουμε πως οι προεστοί και οι οπλαρχηγοί είναι ‘νεωτερικοί’ ενώ ο Καποδίστριας είναι εχθρός της νεωτερικότητας; Πως η Αθήνα το 1810 και το 1820 ακτινοβολεί (sic) το Ελληνικό πνεύμα σε ολόκληρη την Ευρώπη; Πως ο Ρήγας δεν είχε τίποτα να προσθέσει στην ‘Ελληνική Επανάσταση’; Πως για τη βάρβαρη και αδικαιολόγητη σφαγή-γενοκτονία της Τρίπολης φταίει που ‘τα παιδιά ήτανε 400 χρόνια σκλαβωμένα’ και έπρεπε να ξεσπάσουν; Γίνεται ένας ιστορικός να υποστηρίζει στα σοβαρά την ύπαρξη ‘Ελληνικής Αστικής Τάξης’ από το 1780; Τι να πω, έχασα το χρόνο μου με αυτό το πρόχειρο, ρηχό και sui generis πόνημα…

[Georgina Koutrouditsou · Rating 5 out of 5]

Ένα ακόμα σπουδαίο έργο στα ράφια της Ιστορίας.Ο Κρεμμυδάς καταφέρνει να μας μεταφέρει την ιστορία της Επανάστασης του 1821 μ'ένα λόγο που ρέει,με τόσο πλούσιες πληροφορίες που αφορούν όχι μόνο τους ερευνητές αλλά και τους υπόλοιπους αναγνώστες,κυρίως χωρίς να κουράζει.Με λίγα λόγια βοηθά τόσο την επιστημονική όσο και εκπαιδευτική κοινότητα να ξαναδεί το 1821 με μια ανανεωτική ματιά και προσέγγιση,τόσο κριτική όσο και διδακτική.

[Akis Kostopoulos · Rating 3 out of 5]

Μια πραγματικά ενδιαφέρουσα προσπάθεια, να παραθέσει, εξηγήσει και ερμηνεύσει τα γεγονότα που οδήγησαν και διαδραματίστηκαν κατά την διάρκεια της επανάστασης.
Πολύ κατατοπιστική η παρουσίαση των προεπαναστατικών χρόνων, του ρόλου των πολιτικών και της διπλωματίας (που δίνει μια άλλη διάσταση στην μέχρι σήμερα υπάρχουσα αντίληψη) και αποτελεί αφορμή για σκέψη και περαιτέρω μελέτη της πλευράς αυτής των πρωταγωνιστών (π.χ. η πρώτη φορά που διαβάζω τόσο θετικά σχόλια για τον ρόλο του Μαυροκορδάτου).
Η βαθμολογία βέβαια πέφτει αρκετά, καθώς:
1. υπάρχει μια συνεχής εμμονή για την ύπαρξη αστικής τάξης (που και να υπήρχε υπερτονίζεται)
2. έχουμε μονόπλευρη υποστήριξη της μιας πλευράς των εμφυλίων (χωρίς να υπάρχει επαρκής επεξήγηση)
3. επιδοκιμάζεται, σχεδόν αποκλειστικά ο ρόλος της Αγγλίας
4. καταλήγει σε μια πραγματικά αδικαιολόγητη αποτίμηση της διακυβέρνησης του Ι. Καποδίστρια, που φτάνει σε σημείο να διαστρεβλώνει την πραγματικότητα (καθώς είναι τουλάχιστον γενικά αποδεκτά, η ανιδιοτέλεια του χαρακτήρα του και η πλήρη απήχηση που είχε στον ελληνικό λαό, γεγονότα που εκτός των άλλων αμφισβητούνται στο βιβλίο)
Σε κάθε περίπτωση, θα συνιστούσα την μελέτη του, καθώς οι απόψεις που εκφράζονται, πέρα από τις όποιες ενστάσεις είναι ενδιαφέρουσες και πραγματικά σε παρακινούν να εμβαθύνεις και να αναζητήσεις περισσότερες πληροφορίες για διάφορες πτυχές των συγκεκριμένων γεγονότων...

[Nikos · Rating 5 out of 5]

Ένα εξαιρετικό βιβλίο για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 από έναν κορυφαίο ιστορικό. Μην περιμένετε μία αναλυτική εξιστόρηση των γεγονότων, αλλά ένα απολαυστικό σύνολο ερμηνειών για διάφορα θέματα της επανάστασης. Ο συγγραφέας έχει το χάρισμα να γράφει λιτά και να μας λύνει απλές απορίες (όπως π.χ .πως χρηματοδοτήθηκε ο αγώνας ή πως μοιράζονταν τα λάφυρα). Δίνει ιδιαίτερη σημασία στα οικονομικά στοιχεία αφού ο συγκεκριμένος τομέας τον ενδιαφέρει σε όλα του τα έργα.

Παράλληλα, ο συγγραφέας δε διστάζει να εκφράζει συγκεκριμένη άποψη και για το ιστορικό (;) έργο άλλων (καημένη κυρία Αθηνά Κακούρη μου!) και να διαλύει μύθους αιώνων εμπεριστατωμένα και ορθολογιστικά.



"Η ναυμαχία του Ναβαρίνου έχει χρησιμοποιηθεί για ιδεολογικές προσεγγίσεις και από επαγγελματίες ιστορικούς - Έλληνες και ξένους· η κεντρική ιδέα αυτών των χρήσεων είναι, συνοπτικά η εξής: Εμείς οι Έλληνες ενωμένοι κάνουμε θαύματα· αφού τα κάνουμε, όμως, οργανώνουμε εάν εμφύλιο και τα χαλάμε όλα. Είναι φανερό ότι πρόκειται για απλοϊκότητες από αυτές που δεν βρίσκει κανείς ούτε στα πιο ανόητα παραμύθια"

[Stefanos Stathulias · Rating 5 out of 5]

Το βιβλίο του αείμνηστου Βασίλη Κρεμμύδα, σίγουρα είναι ένα από τα καλύτερα εγχειρίδια για να μάθει κάποιος μερικά βασικά πράγματα για την επανάσταση, είναι μικρό, και ιδιαίτερα ευχάριστο κατά την ανάγνωση. Ιδίως το γεγονός ότι ο Βασίλης Κρεμμυδάς ανήκει στην παράδοση των μαρξιστών ιστορικών, έχει ιδιαίτερη σημασία για την ιστορική ανάλυση που κάνει. Και αυτό γιατί εστιάζει στη βαθιά σημασία του οικονομικού παράγοντα, τον οποίο πολλοί ιστορικοί τείνουν να περιφρονούν, εστιάζοντας κυρίως σε αφηρημένες ιδέες και θολές μακρο-ιστορικές διεργασίες. Ο όρος μαρξιστής ιστορικός φυσικά δεν πρέπει να παρεξηγηθεί ...έστω και λίγες σελίδες από τα έργα του εν λόγω ιστορικού να διαβάσετε θα καταλάβετε την μεγάλη ακαδημαϊκή ακεραιότητα που τα χαρακτηρίζει.

[Αριστείδης Χατζής · Rating 5 out of 5]

Μαζί με το βιβλίο του Πιζάνια για το 2021 είναι τα δύο που έχω υιοθετήσει ως εγχειρίδια για το μάθημά μου στο ΕΚΠΑ. Το βιβλίο του Κρεμμυδά είναι τόσο καλογραμμένο που το διαβάζεις μέσα σε ένα πρωινό. Είναι το απόσταγμα της έρευνας και της προσέγγισης του συγγραφέα στην Επανάσταση. Η οικονομίστικη προσέγγιση όχι μόνο δεν ενοχλεί αλλά για μένα (τουλάχιστον) αποτέλεσε έμπνευση. Ένα απολαυστικό βιβλίο απ' όλες τις απόψεις.

[Dimi Tsioubris · Rating 2 out of 5]

Καλογραμμένο βιβλίο, αλλά σε γενικές γραμμές κάπως αφελές