فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی

by محمد محمدی‌ملایری

سال نشر: چاپ پنجم، پاییز 1384 - چاپ نخست ویراست دوم 1374

فصول کتاب: 1) آثار فرهنگی ايران و سرگذشت آن در حمله‌ی اعراب؛ 2) تاثير تشکيلات اداری ساسانيان در دولت خلفا؛ 3) دبيران ايرانی پيش از اسلام و پس از آن؛ 4) نهضت علمی عصر عباسی و ترجمه‌ی آثار ايرانی؛ 5) چند کتاب تاريخی که از پهلوی به عربی ترجمه گرديد؛ 6) قصه‌ها و افسانه‌های ايرانی در ادبيات عرب؛ 7) انديشه‌های فلسفی و علمی در ايران از دوران انوشيروان تا قرن‌های نخستين اسلامی؛ 8) جندی‌شاپور، مرکز پزشکی ايران پيش از اسلام و در قرن‌های نخستين اسلامی؛ 9) حکمت عملی و اخلاق در ايران و اسلام؛ 10) کتاب‌هايی که در موضوع ادب به زبان عربی تاليف شده؛ 11) آيين نگارش فارسی و نثر فنی عربی

Genres: History

380 pages, Unknown Binding

Published January 1, 2005

Reviews

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

* محتوای کتاب

نویسنده در این کتاب تلاش دارد نقش عناصر فرهنگی و ادبی ایرانی ( در واقع ساسانی ) را در دوران شکوفایی تمدن اسلامی نشان دهد. این نقش چنانکه خود نویسنده در طول کتاب نشان می دهد در حوزه ی داستان سرایی، شیوه های نگارش و مطالعات زبانی، آیین مملکت داری و اخلاق ملوک و رعایا بارز است و نقش اولیه یا حداقل واسطه گرانه ی آثار ترجمه شده از پهلوی در شکل گیری دانش نجوم ( من جمله هندسه ) و پزشکی هم قابل تردید نیست. عامل انتقال این دانش در جهان اسلام دبیران و وزیران ایرانی خلافت عباسی هستند که در دوران نخست حکمرانی این دودمان بر مسند وزارت و دبیری تکیه زده بوده اند - پیش از نفوذ ترکان

پیش از گفتن انتقاداتی که از این کتاب دارم باید بگم که کتاب کتابی است که خواندنش توصیه می شود به دلیل محتوای معقول و استفاده ی نسبتا قابل اتکا از ارجاعات و اشارات علمی. به نظرم حتی داشتنش برای رجوع های بعدی بد نیست. البته همین نویسنده اثری چند جلدی در همین موضوع دارد که احتمالا جای این کتاب را می گیرد برای دارنده اش - من آن را نخوانده ام پس نمی توانم چیز قاطعی بگویم

* انتقادات من به این کتاب



باید در نظر داشت که چاپ نخست این کتاب در دهه 1320 شمسی انجام گرفته است و از همین رو نباید در انتقادات انتظاراتی خلاف شرایط زمانه از نویسنده داشت؛ حتی باید او را ستود که در چنان دورانی به چنین نگارشی دست زده است. اما به هر حال اینک این اثر کتابی است میان دیگر کتب و باید معایب آن را به طور کلی و با توجه به شرایط فعلیمان بسنجیم چون در هر حال این ماییم که از این کتاب بهره می بریم. ایراداتی که بر این کتاب وارد می داند اینها هستند

الف. رفت و آمد میان ارجاعات مستقیم از یک سو و ارجاع به سخن محققان از سوی دیگر: در بخش های علمی تر کتاب ما شاهد ارجاعات مستقیم به آثار آن دوران هستیم اما در بخش های معمولی تر نویسنده به نقل قول فلان و بهمان شرق شناس یا محقق عرب اکتفا کرده. حال آنکه باید دلیل و مدرک آن نویسنده را نقل می کرد و نه صرفا نتیجه گیری او را

ب. رفت و آمد میان کلی گویی و جزئی نگری: در بخش هایی توجه نویسنده به جزئیات بحث قابل ستایش است اما در بخش های دیگر حرف ها از سطح کلی گویی فراتر نمی رود. نویسنده در جاهایی که باید مقایسات خود را با ذکر مشخص و عنوان بندی شده ی ویژگی های مشترک و متفاوت موجه کند به اشارات پراکنده و گاهی کلی اکتفا می کند
مثلا برای نشان دادن اینکه حضور دبیران و وزیران ایرانی در دربار عباسی چقدر بوده باید با ذکر اسامی همه ی دبیران و وزیران شناخته شده یا حداقل تعداد آنها - با راهنمایی خواننده به منابع مفصل تر -، ایرانی ها را بیرون کشید - با ارجاع به دلایل ایرانی بودن در پانوشت - و در نهایت مثلا نتیجه گرفت از این تعداد آدم اینقدر ایرانی بوده اند. اما نویسنده به جای چنین کاری دائم از زید و عمرو نقل قول می آورد که ایرانی ها برسرکار بوده اند و اشاره ای هم به اسامی مشهور می کند - مثل برامکه و خواندن سهل و .... متأسفانه این اتفاق مکرر در این کتاب رخ می دهد

ج. ترجمه نکردن متون عربی: نقل قول های عربی بهتر بود که به فارسی ترجمه شوند. من بشخصه از خیلی از متون ادبی و اشعار عربی چیز زیادی نفهمیدم

خلاصه بگویم در همین معایب پیدا است که این اثر هنوز نتوانسته خود را از وابستگی به آثار شرق شناسان رها کند. یعنی نتوانسته کتابی بنویسد که خواننده برای فهم جزئیات نیازی به رجوع به منابع دقیق تر - و اروپایی - نداشته باشد. اگر گفته شود این اثر قرار هم نبود اثری آکادمیک باشد، باید گفت برخی جزئیات کتاب مانع چنین تلقی ای است. یا باید کتاب عمومی نوشت یا آکادمیک اما این کتاب میان این دو معلق است

[Zajafary · Rating 5 out of 5]

چه کتاب خوبی بود.
خیلی مفید
خیلی مفید
خیلی خیلی مفید و با دقت.
خیلی خوشحالم که تاریخ ادبیات دکتر بشری جان منو با این کتاب آشنا کرد.
خدا رو شکر
**
ضمنا قطع جیبی ش رو برید از کتابفروشی توس بخرید .۲ تومن !!! حتما بخرید و به دوستانتون هم هدیه بدید.

[Nikta Yekrang Safakar · Rating 5 out of 5]

این کتاب ارزش بیش از یک بار خوندن رو داره واقعاً.

[Claris Sarkissian · Rating 5 out of 5]

دکتر محمدی ملایری در این کتاب تاثیر فرهنگ ایران را در تمدن اسلامی و ادبیات عربی بازگو نموده است. این کتاب بر خلاف کتابهای دیگری که در این زمینه ها نوشته شده اند، از نثری روان و سلیس برخوردار است و نثر آن کاملا به فارسی امروزی نوشته شده است که همین باعث می شود کتاب به راحتی خوانده شود. کتابی بسیار مفید و مرجع خوبی برای اشخاصی که در این زمینه تحقیق می کنند می باشد.

[Maryam Peyrovi · Rating 3 out of 5]

وقتی بالاخره این کتاب را تمام کردم، فقط یک جمله گفتم:"آخیشششش" :)))))))
به عنوان کسی که همیشه تلاش می‌کند نظم را رعایت کند و مخصوصا در ذهنش مطالب را سر جایشان بگذارد، سر این کتاب جان کندم. مطالب بسیار خوب و مفیدی در این کتاب هست که در کمتر کتابی پیدا می‌شود اما تمام این فواید را با بی نظمی اش به باد داده. مثلا گاهی مطلبی را جلوتر بیان میکند، سپس در بخش بعدی تازه عنوان آن مطلب را می نویسد و دوباره همان مطالب را تکرار میکند. این قضیه در گفتار آخر به اوج رسیده و تقریبا بیشتر قسمت های این گفتار پر از است: "همانطور که در گذشته بیان شد..." طوری که مطالب جدید این گفتار نسبتا طولانی، در یک صفحه خلاصه میشود.
به هر حال اگر به اینطور مطالب علاقه دارید، بروید و بخوانید؛ اما از ما گفتن بود، حسابی ذهنتان مشوش می‌شود. :/

[Mehran Qandi · Rating 4 out of 5]

یک کتاب درسی گزیده اما بسیار مفید است. تنها نکته‌ی منفی نظرگیر بروز و نمود احساسات میهن‌پرستانه‌ی مولف در لابه‌لای سطور است که از نثر و نگاه علمی به دور است.

[Ali]

good