What do you think?
Rate this book
De hel van 1812
De grootste ramp uit de Nederlandse militaire geschiedenis
Verzengende hitte, snijdende kou, honger, ziekte, uitputting en bloeddorstige kozakken: de dood loerde overal tijdens Napoleons Russische veldtocht van 1812. Een invasie die was begonnen met wapperende vaandels en een half miljoen mannen in prachtige uniformen, eindigde zes maanden later in een nederlaag van ongekende omvang.
In het verdoemde leger van de Franse keizer vochten ook 15.000 Nederlanders: sommigen vrijwillig, velen dienstplichtig. Het overgrote deel van dit contingent overleefde het avontuur niet. In De hel van 1812 vertelt Bart Funnekotter voor het eerst het verhaal van de dramatische tocht van deze mannen, twee eeuwen nadat ze naamloos de geschiedenis in verdwenen.
Met behulp van nog niet eerder gepubliceerde dagboeken, brieven en memoires beschrijft hij hun ondergang - en, in een enkel geval, hun miraculeuze redding. De hel van 1812 biedt een nieuw, veelzijdig, Nederlands perspectief op een legendarische catastrofe.
Bart Funnekotter is historicus en redacteur van NRC Handelsblad.
Verzengende hitte, snijdende kou, honger, ziekte, uitputting en bloeddorstige kozakken: de dood loerde overal tijdens Napoleons Russische veldtocht van 1812. Een invasie die was begonnen met wapperende vaandels en een half miljoen mannen in prachtige uniformen, eindigde zes maanden later in een nederlaag van ongekende omvang.
In het verdoemde leger van de Franse keizer vochten ook 15.000 Nederlanders: sommigen vrijwillig, velen dienstplichtig. Het overgrote deel van dit contingent overleefde het avontuur niet. In De hel van 1812 vertelt Bart Funnekotter voor het eerst het verhaal van de dramatische tocht van deze mannen, twee eeuwen nadat ze naamloos de geschiedenis in verdwenen.
Met behulp van nog niet eerder gepubliceerde dagboeken, brieven en memoires beschrijft hij hun ondergang - en, in een enkel geval, hun miraculeuze redding. De hel van 1812 biedt een nieuw, veelzijdig, Nederlands perspectief op een legendarische catastrofe.
Bart Funnekotter is historicus en redacteur van NRC Handelsblad.
336 pages, Paperback
Published September 1, 2015
3 people are currently reading
41 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 6 of 6 reviews
November 1, 2025
Indrukwekkend boek over hoe het de Nederlanders verging die samen met Napoleon's Grande Armée optrokken tegen de Russen.
Ik las eerder al het boek van Adam Zamoyski: '1812 Napoleon's fatale veldtocht naar Moskou'. Dit boek biedt een mooi overzicht van deze veldtocht, je zit er constant in het spoor van Napoleon.
In de hel van 1812, zitten we constant in het spoor van de Nederlandse soldaten. Napoleon is hier meer iemand die zij soms onderweg tegenkomen. Zoals bij onderstaande passage:
"Nu liet hij zijn mannen de hele nacht doorwerken, tot bij alle paarden deze nieuwe ijzers onder hun hoeven waren gespijkerd. List zette zich daarna met zijn batterij in beweging, en terwijl de rest van de artillerie zonder grip over de weg gleed, reed hij een colonne voertuigen voorbij en passeerde zelfs het rijtuig van de keizer. Napoleon wist niet wat hij zag en deed zijn raam open. 'Welke artillerie is dat?' hoorde List hem roepen."
De vreselijke koude eiste een verschrikkelijke tol:
"Murat gaf het bevel een verse divisie die zich in Wilna bevond langs de weg naar de stad te posteren, om het naderende leger te beschermen. Dat bleek een rampzalig idee, want in één nacht vroren van de 10.000 mannen, die niet gewend waren in de buitenlucht te overleven, 8000 dood."
Niet alleen mensen zagen af, ook hun paarden gingen ten onder:
"Het paard zat vast, waarschijnlijk had het zijn rug gebroken, en Dumonceau was gedwongen zijn trouwe metgezel, die de hele terugtocht door Rusland glansrijk had doorstaan, achter te laten in deze Pruisische sloot. 'Het arme beest leek vreselijk te lijden en hinnikte treurig. Toen hij zag dat ik zonder hem verder ging, hief hij met moeite enkele malen het hoofd, en volgde me met een trieste blik, tranen in zijn ogen, uitdrukking gevend aan zijn lijden en verdriet, me smekend om hem niet in de steek te laten. Ik raakte er zeer door ontroerd. Deze laatste blikken van affectie deden mijn hart pijn en vol spijt liep ik verder, mijn bagage onder mijn arm.' Dumonceau probeerde nog mee te liften op een slee waarin drie Franse officieren zaten, maar de menner mepte hem met zijn zweep van de treeplank. Te voet zijn reis voortzettend, duurde het tot aan het eind van de dag voor hij het regiment weer had ingehaald."
Hoe keken deze soldaten zélf (de 5 à 10% overlevende Hollanders) terug op deze helse tocht?
"Carel Wagevier vatte het zo samen: 'Ik heb pijn en smart, honger en kou, mishandeling en verguizing [...] geleden; ik ben door ziekte aan de oever des doods geweest; maar ik heb tevens de hoogste genoegens des levens gesmaakt; ik heb deelnemende vriendschap, belangeloze hulpvaardigheid en tedere menslievendheid gevonden; ik heb, evenals andere reizigers, vele steden en landen gezien [...]. Ik heb onmeedogende, gevoelloze barbaren, maar ook de edelste mensen leren kennen. Ontelbare malen aan de dood blootgesteld, ben ik het leven gespaard; terwijl zovele duizenden van mijn krijgsmakkers of landgenoten door lood of staal, door ziekte of kou de dood vonden."
Dit was best een meeslepend boek, hoewel soms een beetje droog en opsommend, geeft het wel een goed beeld van de gewone soldaat tijdens deze veldtocht. Lees dit maar eens als het een beetje koud is en als je honger hebt. Denk dan maar eens aan hoe het daar moet geweest zijn...
Ik las eerder al het boek van Adam Zamoyski: '1812 Napoleon's fatale veldtocht naar Moskou'. Dit boek biedt een mooi overzicht van deze veldtocht, je zit er constant in het spoor van Napoleon.
In de hel van 1812, zitten we constant in het spoor van de Nederlandse soldaten. Napoleon is hier meer iemand die zij soms onderweg tegenkomen. Zoals bij onderstaande passage:
"Nu liet hij zijn mannen de hele nacht doorwerken, tot bij alle paarden deze nieuwe ijzers onder hun hoeven waren gespijkerd. List zette zich daarna met zijn batterij in beweging, en terwijl de rest van de artillerie zonder grip over de weg gleed, reed hij een colonne voertuigen voorbij en passeerde zelfs het rijtuig van de keizer. Napoleon wist niet wat hij zag en deed zijn raam open. 'Welke artillerie is dat?' hoorde List hem roepen."
De vreselijke koude eiste een verschrikkelijke tol:
"Murat gaf het bevel een verse divisie die zich in Wilna bevond langs de weg naar de stad te posteren, om het naderende leger te beschermen. Dat bleek een rampzalig idee, want in één nacht vroren van de 10.000 mannen, die niet gewend waren in de buitenlucht te overleven, 8000 dood."
Niet alleen mensen zagen af, ook hun paarden gingen ten onder:
"Het paard zat vast, waarschijnlijk had het zijn rug gebroken, en Dumonceau was gedwongen zijn trouwe metgezel, die de hele terugtocht door Rusland glansrijk had doorstaan, achter te laten in deze Pruisische sloot. 'Het arme beest leek vreselijk te lijden en hinnikte treurig. Toen hij zag dat ik zonder hem verder ging, hief hij met moeite enkele malen het hoofd, en volgde me met een trieste blik, tranen in zijn ogen, uitdrukking gevend aan zijn lijden en verdriet, me smekend om hem niet in de steek te laten. Ik raakte er zeer door ontroerd. Deze laatste blikken van affectie deden mijn hart pijn en vol spijt liep ik verder, mijn bagage onder mijn arm.' Dumonceau probeerde nog mee te liften op een slee waarin drie Franse officieren zaten, maar de menner mepte hem met zijn zweep van de treeplank. Te voet zijn reis voortzettend, duurde het tot aan het eind van de dag voor hij het regiment weer had ingehaald."
Hoe keken deze soldaten zélf (de 5 à 10% overlevende Hollanders) terug op deze helse tocht?
"Carel Wagevier vatte het zo samen: 'Ik heb pijn en smart, honger en kou, mishandeling en verguizing [...] geleden; ik ben door ziekte aan de oever des doods geweest; maar ik heb tevens de hoogste genoegens des levens gesmaakt; ik heb deelnemende vriendschap, belangeloze hulpvaardigheid en tedere menslievendheid gevonden; ik heb, evenals andere reizigers, vele steden en landen gezien [...]. Ik heb onmeedogende, gevoelloze barbaren, maar ook de edelste mensen leren kennen. Ontelbare malen aan de dood blootgesteld, ben ik het leven gespaard; terwijl zovele duizenden van mijn krijgsmakkers of landgenoten door lood of staal, door ziekte of kou de dood vonden."
Dit was best een meeslepend boek, hoewel soms een beetje droog en opsommend, geeft het wel een goed beeld van de gewone soldaat tijdens deze veldtocht. Lees dit maar eens als het een beetje koud is en als je honger hebt. Denk dan maar eens aan hoe het daar moet geweest zijn...
January 8, 2026
Leestip voor Rutte en iedereen die uit is op oorlog met Rusland. (spoiler: het loopt niet goed af)
December 5, 2017
Interesting story of Dutch involvement in Napoleon’s Russian disaster. Lots of detail and real life insight, but a bit too many characters to follow the thread properly.
March 8, 2017
Was het in 2015 nou herdenken of vieren dat Napoleon 200 jaar eerder definitief was verslagen bij Waterloo? Ondanks dat weinig Nederlanders zich lijken te interesseren voor onze vaderlandse militaire geschiedenis bracht deze gelegenheid aardig wat auteurs in beweging om de Franse tijd opnieuw te beschrijven. Hierdoor was er genoeg keus in de boekhandel om mij te verdiepen in de oorlogen uit de Franse tijd. Daaruit koos ik een boek van de auteur Bart Funnekotter. Ik kende hem al als kundig boekrecensent van het radioprogramma OVT. Daarin prijst hij graag geschiedenisboeken aan die in een jongensboek-stijl geschreven zijn met daarbij altijd wat opvallende wetenswaardigheden. Zijn boek De hel van 1812 is ook zo’n boek. De persoonlijke verhalen van de Nederlanders zijn mooi verweven met het grote verhaal van de mislukte veldtocht. De persoonlijke tragedies geven dit fiasco een menselijke kant. Daarnaast is het vermakelijk om te lezen hoe in gedateerde nette bewoordingen de plaatselijke bevolking word beoordeeld. Ik heb dit boek vlot uitgelezen en hoop dat in de toekomst Bart Funnekotter nog meer onderbelichte delen van onze militaire geschiedenis onder de aandacht zal brengt.
August 13, 2022
Funnekotter, Bart, De hel van 1812. Nederlanders met Napoleon op veldtocht (Amsterdam: Prometheus, 2015) – Leest als een trein. Van de bijna 15.000 Nederlanders die deelnamen aan de dramatische Russische veldtocht van Napoleon in 1812, keren er slechts honderden naar hun vaderland terug (al dan niet na enige tijd in krijgsgevangenschap te hebben verkeerd). De vele ontberingen en slachtpartijen die zij onderweg hebben meegemaakt, tarten iedere beschrijving. Funnekotter volgt een aantal Nederlandse militairen in zeer verschillende eenheden op de voet, aan de hand van hun dagboekfragmenten, brieven en memoires. Ook maken we kennis met de hoofdrolspelers aan Franse kant: de maarschalken Davout, Ney, Murat, Oudinot, Saint-Cyr, Victor, Berthier – ze verschijnen allemaal in hoogsteigen persoon (met al hun kwaliteiten, nukken en grillen). Zelfs Napoleon duikt regelmatig op in de herinneringen van de Nederlandse officieren en soldaten, in zijn bekende grijze jas. Het geheel is zeer realistisch, beeldend en aangrijpend. De Nederlandse eenheden, die onervaren zijn vergeleken met de Franse, hebben aanvankelijk geen beste reputatie onder de Franse generaals. Zij spelen niettemin een belangrijke rol bij de verschrikkelijke veldslag bij Borodino, de slag bij Polotsk en vooral de miraculeuze ontsnapping over de Berezina (over bruggen die door de Nederlandse pontonniers in het ijskoude water werden gebouwd). Funnekotter is evenwichtig in zijn beschrijving. Hij heeft een soepele pen en hanteert soms onderkoelde humor. Prachtig boek. Cijfer: 8. Gelezen: januari 2016.
December 19, 2020
Wel heel erg veel verschillende mensen en regimenten en afdelingen in het leger waar ik niks van kon volgen. Long story short, "hel" is een understatement. Interessant stukje Nederlandse geschiedenis.
Displaying 1 - 6 of 6 reviews