สัจนิยมมหัศจรรย์ในงานของกาเบรียล การ์เซีย มาเกซ, โทนี มอร์ริสัน และวรรณกรรมไทย

by ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์

โดยชื่อแล้ว คำว่า “สัจนิยมมหัศจรรย์” (magic realism) ก็บอกอยู่ในตัวว่าคือการหลอมรวมของวรรณของวรรณกรรมสองประเภทที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกัน นั่นคือ คำว่า “realism” นั้นอ้างอิงถึงวรรณกรรมแนวสัจนิยมที่มุ่งถ่ายสะท้อนความเป็นจริงของชีวิตและสังคมโดยยึดหลักความเหมือนจริงและความสมจริงตั้งอยู่บนหลักของเหตุและผลตามแบบวิทยาศาสตร์ธรรมชาติในแนวปฏิฐานนิยม ส่วนคำว่า “magic” นั้นอ้างอิงไปถึงวรรณกรรมในแนวแฟนตาซีเกี่ยวกับปรากฏการณ์เหนือธรรมชาติเหนือจริง มักพบได้โดยทั่วไปในงานวรรณกรรมพื้นบ้านหรือตำนานท้องถิ่น กล่าวอีกนัยหนึ่ง “สัจนิยม” มีนัยประหวัดไปถึงยุโรป ชนชั้นกลาง และหลักเหตุผลนิยม ขณะที่ “มหัศจรรย์” มีนัยประหวัดไปถึง “โลกที่สาม” ชาวบ้านและความเชื่อที่ถูกมองว่างมงาย วรรณกรรมสัจนิยมมหัศจรรย์จึงถูกมองว่าเป็นวรรณกรรมที่เปิดพื้นที่ให้กับความหลากหลายและความขัดแย้งต่างๆ ซึ่งดำรงอยู่ในสังคมหรือแฝงตัวอยู่ในระบบคุณค่าและระบบความเชื่อ ได้เข้ามาปะทะสังสรรค์กันอย่างเต็มที่ โดยไม่พยายามที่จะกดทับฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดมิให้ได้สำแดงตัวเองออกมา
-ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์

บทที่ 1 ความเป็นมาของวรรณกรรมสัจนิยมมหัศจรรย์
บทที่ 2 นิยามและลักษณะเฉพาะของวรรณกรรมสัจนิยมมหัศจรรย์
บทที่ 3 กาเบรียล การ์เซีย มาร์เกซ กับการสร้างอัตลักษณ์วรรณกรรมละตินอเมริกัน
บทที่ 4 โทนี มอร์ริสัน สัจนิยมมหัศจรรย์กับอัตลักษณ์แอฟริกันอเมริกัน
บทที่ 5 ความเป็นมาของสัจนิยมมหัศจรรย์ในวรรณกรรมไทย
บทที่ 6 สัจนิยมมหัศจรรย์ในฐานะทางเลือกวรรณกรรมของไทย
บทที่ 7 สัจนิยมมหัศจรรย์ในฐานะวรรณกรรมทางเลือกของไทย
บทสรุป สัจนิยมมหัศจรรย์ : จากยุโรปสู่ไทยผ่านละตินอเมริกา

Genres: Nonfiction

212 pages

Expected publication March 1, 2559

Reviews

[Pawarut Jongsirirag · Rating 4 out of 5]

เป็นหนังสือที่ทำให้เข้าใจ สัจนิยมมหัศจรรย์ได้เป็นอย่างดี อ่านง่ายไม่เชิงวิชาการจ๋าเกินไปครับ

[Cephalopodophil. · Rating 5 out of 5]

การเปรียบเทียบลักษณะสัจนิยมมหัศจรรย์ในวรรณกรรมลาตินอเมริกัน วรรณกรรมแอฟริกันอเมริกัน และวรรณกรรมไทย ทำให้หนังสือเล่มนี้โดดเด่นในการนำเสนอความแตกต่างของสัจนิยมมหัศจรรย์ที่ถูกนำมาปรับใช้ตามเงื่อนไขของแต่ละสังคม อาจารย์ชูศักดิ์ได้ตั้งข้อสังเกตที่น่าสนใจว่า ขณะที่วรรณกรรมลาตินอเมริกันใช้สัจนิยมมหัศจรรย์เพื่อวิพากษ์กรอบคิดแบบเหตุผลนิยมของชาติตะวันตกที่เข้ามาล่าอาณานิคม ในทำนองเดียวกันกับที่วรรณกรรมแอฟริกันอเมริกันเลือกใช้สัจนิยมมหัศจรรย์เพื่อวิพากษ์การค้าทาสและสร้างอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของคนแอฟริกันอเมริกันเพื่อต่อร่องกับเรื่องเล่ากระแสหลักที่เขียนขึ้นโดยคนขาว วรรณกรรมไทยกลับเลือกใช้องค์ประกอบของความหัศจรรย์เพื่อตอกย้ำกรอบการเขียนวรรณกรรมแบบสัจนิยมที่มาพร้อมกับกระแสการศึกษาวัฒนธรรมชุมชนที่ชุ่มโชกตำนานพื้นบ้าน อย่างไรเสีย อาจารย์ชูศักดิ์ก็ยังเชื่อมั่นว่า “สัจนิยมมหัศจรรย์ไทยมีศักยภาพที่จะพัฒนาและคลี่คลายไปได้อีกมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการพัฒนาเสียงเล่าและวิธีการเล่าเรื่องที่ไม่ถูกครอบงำด้วยขนบสัจนิยม” (197) โดยรวม นับว่าเป็นหนังสือที่อ่านเพลิน และช่วยเพิ่มพูนจินตนาการทางวรรณกรรมได้เป็นอย่างดีครับ

[Yuu Suwapee · Rating 4 out of 5]

อธิบาย คำว่า สัจนิยมมหัศจรรย์ ให้เข้าใจได้ง่าย พร้อมตัวอย่างประกอบ ได้ความรู้ดีมากๆ